ETS ตุรกี คือระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ตุรกีออกหลักเกณฑ์ระยะนำร่องเมื่อ 1 ตุลาคม 2569 ครอบคลุม 5 ภาคเดียวกับ CBAM ของสหภาพยุโรป บทความนี้เหมาะกับผู้ส่งออกเหล็ก ซีเมนต์ อะลูมิเนียม และปุ๋ยของไทย รวมถึงฝ่ายความยั่งยืนที่ต้องเตรียมข้อมูลคาร์บอน จะได้รู้ว่าคู่แข่งทำอะไรและไทยควรเริ่มตรงไหน
ลองนึกภาพผู้ซื้อเหล็กในเยอรมนีที่เทียบใบเสนอราคาจากไทยกับตุรกี ตุรกีแนบข้อมูลการปล่อยที่ผ่านการทวนสอบตามระบบของรัฐมาด้วย ส่วนฝั่งไทยยังส่งตัวเลขประมาณการ ในโต๊ะเจรจาแบบนั้น ใครได้เปรียบคงไม่ต้องเดา
สรุปสั้น: ETS ตุรกีระยะนำร่องครอบคลุมไฟฟ้า ซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม และปุ๋ย โรงงานที่ปล่อยตั้งแต่ 50,000 ตันคาร์บอนเทียบเท่าต้องเข้า ปี 2569 ทำเพียงวัด รายงาน และทวนสอบ ส่วนหน้าที่ส่งคืนสิทธิเริ่มกับการปล่อยปี 2570 ผู้ส่งออกไทยไม่ควรรอร่าง พ.ร.บ.โลกร้อนผ่านก่อนจึงเริ่มระบบข้อมูลคาร์บอน
ETS ตุรกีคืออะไร มีกติกาอะไรบ้าง
ETS ตุรกีคือระบบที่รัฐกำหนดเพดานการปล่อยก๊าซและให้โรงงานถือสิทธิการปล่อยเท่ากับที่ปล่อยจริง ตามที่ Argus Media และ ICAP รายงาน ตุรกีออกหลักเกณฑ์ระยะนำร่องสำหรับปี 2569–2570 (ค.ศ. 2026–27) เมื่อ 1 ต.ค. 2569 และวางระยะบังคับเต็มรูปแบบไว้ที่ปี 2571–2578 (ค.ศ. 2028–2035)
โรงงานใน 5 ภาคที่ปล่อยตั้งแต่ 50,000 tCO₂e ขึ้นไปต้องเข้าร่วม ปี 2569 เป็นปีวัด รายงาน และทวนสอบ (MRV) อย่างเดียว หน้าที่ส่งคืนสิทธิครั้งแรกใช้กับการปล่อยปี 2570 และครบกำหนดในวันทำการสุดท้ายของเดือนพฤศจิกายน 2571
| ประเด็น | กติกา ETS ตุรกีระยะนำร่อง |
|---|---|
| ภาคที่ครอบคลุม | ไฟฟ้า ซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม ปุ๋ย |
| เกณฑ์เข้าร่วม | ปล่อยตั้งแต่ 50,000 tCO₂e ขึ้นไป |
| การจัดสรรสิทธิปี 2570 | ฟรี 100% |
| ผู้ที่ห้ามเข้าร่วม | ธนาคารและสถาบันการเงิน (ระยะนำร่อง) |
| คาร์บอนเครดิตชดเชย | ต้องได้รับอนุมัติเฉพาะจาก Carbon Market Board |
เส้นตายของ ETS ตุรกีมีเมื่อไรบ้าง
เส้นตายแรกของ ETS ตุรกีคือส่งแผนวิธีการตรวจวัดภายในสิ้นเดือนตุลาคม 2569 จากนั้นส่งรายงานที่ทวนสอบแล้วของปี 2569 ภายใน 30 เมษายน 2570 และของปี 2570 ภายใน 30 เมษายน 2571 ส่วนการส่งคืนสิทธิสำหรับการปล่อยปี 2570 ครบกำหนดวันทำการสุดท้ายของพฤศจิกายน 2571
ETS ตุรกีกระทบผู้ส่งออกไทยอย่างไร
ETS ตุรกีกระทบผู้ส่งออกไทยในฐานะคู่แข่ง ไม่ใช่ในฐานะผู้ต้องปฏิบัติ โรงงานไทยไม่ต้องเข้าระบบของตุรกี แต่ต้องแข่งกับผู้ส่งออกตุรกีที่ออกแบบ ETS ให้ตรงกับภาค CBAM เพื่อหวังนำราคาคาร์บอนในประเทศไปหักภาระ CBAM ในอนาคต ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากข้อเท็จจริงในข่าว
ผู้ส่งออกเหล็กและซีเมนต์ไทยเสียเปรียบตรงไหน
ผู้ส่งออกเหล็กและซีเมนต์ไทยเสียเปรียบเรื่องข้อมูล ไม่ใช่เรื่องเงินในตอนนี้ ช่วงนำร่องของ ETS ตุรกียังไม่มีภาระจ่ายจริง ผู้ส่งออกตุรกีจึงยังหักภาระ CBAM ไม่ได้ แต่ระบบ MRV ที่ทวนสอบได้คือของที่ใช้ต่อรองกับผู้นำเข้า EU ได้ทันที
ไทยยังไม่มี ETS ที่ใช้บังคับ โรงงานไทยจึงต้องสร้างข้อมูลเอง ถ้าข้อมูลคาร์บอนจริงไม่พร้อม ผู้นำเข้าอาจใช้ค่าตั้งต้นที่สูงกว่า เรื่องนี้เคยสรุปไว้ใน CBAM เริ่มเข้มจริง: ผู้ส่งออกไทยเสี่ยงเสียตลาด EU ถ้าไม่มีข้อมูลคาร์บอนจริง
ร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทยเกี่ยวอะไรกับ ETS ตุรกี
ร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทยมีหมวดระบบ ETS และกลไกปรับราคาคาร์บอนข้ามพรมแดน ETS ตุรกีจึงเป็นตัวอย่างใกล้ตัวว่าประเทศคู่แข่งเลือก 5 ภาคแรกอย่างไร ตั้งเกณฑ์ 50,000 ตันอย่างไร และเริ่มจากการรายงานก่อนเก็บเงินอย่างไร ร่างของไทยยังไม่ผ่านเป็นกฎหมาย
ผู้ประกอบการรายเล็กและคนทั่วไปต้องสนใจไหม
ผู้ประกอบการรายเล็กที่ขายวัตถุดิบหรือรับจ้างผลิตให้โรงงานเหล็กหรือซีเมนต์ควรสนใจ เพราะเมื่อโรงงานใหญ่ต้องทำ MRV คำถามเรื่องข้อมูลพลังงานและวัตถุดิบจะไหลลงมาถึงซัพพลายเออร์ คนทั่วไปอาจไม่เห็นผลทันที แต่ต้นทุนคาร์บอนในวัสดุก่อสร้างจะสะท้อนมาในราคาบ้านและโครงการรัฐได้ในระยะยาว
ข้อพิพาทเรื่อง CBAM ยังเดินอยู่ในเวทีโลก ดู WTO ตั้ง panel คดีแรกเรื่อง CBAM ของ EU (DS639) ผู้ส่งออกเหล็กและอะลูมิเนียมไทยยังต้องทำตามกติกาคาร์บอนต่อไหม
ถ้าผู้ส่งออกไทยไม่ทำอะไรกับ ETS ตุรกีเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ทำอะไรเลย ผู้ส่งออกไทยเสี่ยงเสียอำนาจต่อรองกับผู้ซื้อ EU ให้คู่แข่งที่มีข้อมูลทวนสอบแล้ว และเมื่อร่างกฎหมายไทยผ่าน จะต้องเริ่ม MRV จากศูนย์ภายใต้เส้นตายที่บีบกว่า ช่วงนำร่องที่ยังรายงานอย่างเดียวคือเวลาสร้างระบบข้อมูลที่ถูกที่สุด
ผู้ส่งออกเหล็ก ซีเมนต์ และอะลูมิเนียมไทยควรทำอะไรตอนนี้
ผู้ส่งออกไทยใน 5 ภาคเดียวกับ ETS ตุรกีควรทำ 4 เรื่อง โดยไม่ต้องรอร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศผ่าน เพราะทุกข้อใช้ได้ทั้งกับ CBAM และกฎหมายไทยในอนาคต
- 1. วัดการปล่อยรายโรงงานให้เป็นระบบ เก็บข้อมูลเชื้อเพลิง ไฟฟ้า และกระบวนการผลิต แยกตามสายการผลิตที่ส่งออก
- 2. หาผู้ทวนสอบไว้ล่วงหน้า ทำสัญญากับผู้ทวนสอบอิสระก่อนที่ความต้องการจะล้นตลาด
- 3. เทียบเกณฑ์ ETS ตุรกีกับหมวด ETS ในร่างกฎหมายไทย ดูว่าโรงงานเข้าเกณฑ์ 50,000 ตันหรือไม่ เพื่อประเมินว่าจะโดนกติกาแบบเดียวกันไหม
- 4. เตรียมชุดข้อมูลคาร์บอนสำหรับผู้ซื้อ EU รวมตัวเลขที่ทวนสอบแล้วไว้ในรูปแบบเดียว เพื่อใช้ตอบผู้นำเข้าทุกราย
ถ้าต้องการคนช่วยดูสัญญากับผู้ซื้อและระบบเอกสาร ดูได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และตลาดคาร์บอนในไทยอ่านต่อที่ ตลท. เตรียมประมูลคาร์บอนเครดิตปี 2570 จากโครงการลดพลังงานอาคาร กทม. ผู้ซื้อ Net Zero ต้องมีสัญญาและนโยบายอะไร
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ ช่วงนำร่องที่ “รายงานอย่างเดียว” มักถูกมองว่ายังไม่ต้องรีบ แต่ ETS ตุรกีบอกตรงข้าม ปีที่ยังไม่ต้องจ่ายคือปีที่ถูกที่สุดในการสร้างตัวเลขที่ทุกคนเชื่อ จุดที่องค์กรไทยมักพลาดคือรอให้กฎหมายไทยผ่านก่อนค่อยเริ่ม ทั้งที่ผู้ซื้อยุโรปไม่ได้รอกฎหมายไทย
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ETS ตุรกี
ETS ตุรกีครอบคลุมภาคไหนบ้าง
ETS ตุรกีระยะนำร่องครอบคลุมไฟฟ้า ซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม และปุ๋ย ซึ่งเป็นภาคเดียวกับ CBAM ของ EU โรงงานที่ปล่อยตั้งแต่ 50,000 tCO₂e ขึ้นไปต้องเข้าร่วม
ETS ตุรกีทำให้ผู้ส่งออกตุรกีหักภาระ CBAM ได้เลยไหม
ยังไม่ได้ในช่วงนำร่อง ปี 2570 จัดสรรสิทธิให้ฟรี 100% จึงยังไม่มีภาระจ่ายจริงที่จะนำไปหัก เป้าหมายคือการหักภาระ CBAM ในอนาคตเมื่อมีราคาคาร์บอนจริง
โรงงานไทยต้องเข้าระบบ ETS ตุรกีไหม
โรงงานไทยไม่ต้องเข้าระบบ ETS ตุรกี เพราะใช้กับโรงงานในตุรกี ผลกระทบต่อไทยคือการแข่งขันกับผู้ส่งออกตุรกีในตลาด EU และการเป็นต้นแบบให้หมวด ETS ในร่างกฎหมายไทย
แหล่งอ้างอิง
- Argus Media — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ Argus Media
- ICAP — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ ICAP
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
