เมื่อ “ตัวเลขคาร์บอน” กลายเป็นข้อมูลที่มีผลต่อการขายสินค้า
ลองนึกภาพโรงงานไทยแห่งหนึ่งที่เคยส่งสินค้าให้ลูกค้าในยุโรปตามปกติ สิ่งที่ฝ่ายขายเคยกังวลคือราคา คุณภาพ และกำหนดส่งของ แต่ตอนนี้มีคำถามใหม่เพิ่มเข้ามา
สินค้าชิ้นนี้ปล่อยคาร์บอนเท่าไร และตัวเลขนั้นพิสูจน์ได้หรือไม่?
เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 European Commission เผยแพร่แนวทางปฏิบัติชุดใหม่ 10 ฉบับ สำหรับการดำเนินงาน CBAM ในช่วง definitive period ครอบคลุมทั้งแนวทางทั่วไปและคู่มือเฉพาะ 6 กลุ่มสินค้า ได้แก่ ซีเมนต์ ไฮโดรเจน ปุ๋ย เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม และไฟฟ้า โดยหนึ่งในสาระสำคัญ คือ การเตรียมระบบให้สามารถใช้ ค่าการปล่อยจริง (actual values) สำหรับสินค้านำเข้าปี 2569 ได้
นี่จึงไม่ใช่เพียงข่าวสิ่งแวดล้อมจากยุโรป สำหรับผู้ส่งออกไทย มันกำลังกลายเป็นเรื่องของ ข้อมูล การบริหารความเสี่ยง และการรักษาความสามารถในการแข่งขัน
ข้อเท็จจริงที่ผู้ประกอบการไทยควรรู้
European Commission ระบุว่าเอกสารทั้ง 10 ฉบับ มีทั้งคู่มือเรื่องแนวคิดและวงจรการปฏิบัติตาม CBAM วิธีคำนวณการปล่อยคาร์บอนแฝง วิธีคำนวณการปรับสิทธิ์การจัดสรรฟรี รวมถึงคู่มือเฉพาะแต่ละอุตสาหกรรม และมีตัวอย่างประกอบเพื่อช่วยให้ผู้ผลิตนอก EU เข้าใจวิธีติดตามและรายงานข้อมูลมากขึ้น
ที่สำคัญ Commission เน้นเรื่องการเตรียมข้อมูลเพื่อรองรับ การตรวจสอบข้อมูลการปล่อยคาร์บอน และการมีขั้นตอนติดตามที่เป็นระบบ รวมถึงการทำ Monitoring Plan สำหรับโรงงานที่เกี่ยวข้อง
อีกจุดที่ไม่ควรมองข้ามคือ แม้ Commission จะเผยแพร่แนวทางสำหรับการใช้ค่าจริง แต่ default values ยังมีอยู่ และมีการเผยแพร่ค่าที่แก้ไขแล้วเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2569 ดังนั้นประเด็นไม่ได้แปลว่า “ค่าประมาณหายไปทันที” แต่ทิศทางของระบบชัดเจนขึ้นว่า ผู้ประกอบการควรสร้างความพร้อมในการใช้ข้อมูลจริงของตนเอง
สำหรับประเทศไทย KResearch ประเมินว่า CBAM อาจครอบคลุมการส่งออกไทยไป EU ราว 3.8% หรือประมาณ 28,000 ล้านบาทในปี 2569 โดยกลุ่มที่ได้รับผลกระทบหลักคือเหล็กและเหล็กกล้า รวมถึงอะลูมิเนียม ส่วนซีเมนต์และปุ๋ยมีผลกระทบต่อการส่งออกไทยในระดับจำกัดกว่า
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
สิ่งที่ผู้บริหารควรมองให้ไกลกว่าคำว่า “ต้องทำ Carbon Footprint” คือ ข้อมูลคาร์บอนกำลังกลายเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการทางการค้า
สมมติว่าผู้ส่งออกไทยมีสินค้าที่ขายให้ลูกค้าใน EU ได้ดี แต่โรงงานยังเก็บข้อมูลพลังงาน วัตถุดิบ ปริมาณการผลิต และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแยกกันคนละระบบ หรือบางส่วนใช้ไฟล์ Excel ที่ไม่มีผู้รับผิดชอบชัดเจน เมื่อถึงเวลาที่ลูกค้าต้องใช้ข้อมูลเพื่อดำเนินการตาม CBAM ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่ “โรงงานปล่อยมากเกินไป” แต่อยู่ที่ โรงงานอธิบายตัวเลขของตัวเองไม่ได้
ตรงนี้มีผลต่อธุรกิจทันที เพราะข้อมูลที่ไม่น่าเชื่อถือทำให้ฝ่ายจัดซื้อ ลูกค้า หรือผู้เกี่ยวข้องต้องใช้เวลาในการตรวจสอบมากขึ้น และอาจนำไปสู่การขอเอกสารเพิ่ม การตรวจสอบย้อนกลับ หรือการเจรจาเงื่อนไขทางสัญญาที่เข้มขึ้น
สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ เรื่องนี้ควรถูกยกระดับจากฝ่ายสิ่งแวดล้อมไปอยู่ในระดับ Governance เพราะข้อมูลที่ใช้คำนวณไม่ได้เกิดจากฝ่ายเดียว แต่เกี่ยวข้องกับโรงงาน วิศวกรรม บัญชี จัดซื้อ IT และฝ่ายกฎหมาย
สำหรับ SME ความเสี่ยงยิ่งชัดกว่า เพราะอาจไม่มีระบบเก็บข้อมูลแบบครบวงจร แต่ลูกค้า EU อาจยังต้องการข้อมูลจากบริษัทอยู่ดี
ดังนั้นคำถามที่ผู้บริหารควรถามไม่ใช่แค่
“เรามี Carbon Footprint หรือยัง?”
แต่ควรถามว่า
“ถ้าลูกค้าขอหลักฐานตัวเลขการปล่อยคาร์บอนของสินค้าที่เราส่งออก เราหยิบข้อมูลออกมาได้ภายในกี่วัน และใครรับรองว่าตัวเลขนั้นถูกต้อง?”
นี่คือจุดที่ CBAM เปลี่ยนจากเรื่องสิ่งแวดล้อมให้กลายเป็นเรื่อง Data Governance + Supply Chain + Commercial Risk
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ระบุสินค้าที่ส่งออกไป EU ว่าอยู่ในขอบเขต CBAM หรือไม่ และสินค้าของโรงงานเกี่ยวข้องกับหมวดใด
- ตรวจระบบเก็บข้อมูลการปล่อยคาร์บอน ตั้งแต่แหล่งข้อมูล วิธีคำนวณ ผู้รับผิดชอบ และหลักฐานต้นทาง
- ทำ Data Mapping ว่าตัวเลขแต่ละชุดมาจากระบบใด เชื่อมโยงกับสินค้าหรือกระบวนการผลิตใด และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้หรือไม่
- คุยกับลูกค้าใน EU ล่วงหน้า ว่าต้องการข้อมูลในรูปแบบใด และต้องผ่านการตรวจสอบระดับใด
- กำหนดเจ้าของข้อมูลภายในองค์กร ให้ชัดเจน ไม่ปล่อยให้ข้อมูล CBAM กระจายอยู่คนละฝ่ายโดยไม่มีผู้รับผิดชอบหลัก
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
“เรื่องนี้อย่ามองว่าเป็นแค่ กฎหมายสิ่งแวดล้อมของยุโรป เพราะ ในทางธุรกิจมันกำลังกลายเป็นกฎเรื่อง ‘คุณภาพของข้อมูล’ ด้วย ถ้าคุณมีสินค้าที่ขายให้ EU แต่ตอบไม่ได้ว่าตัวเลขคาร์บอนมาจากไหน ต่อให้สินค้าดีแค่ไหน ก็อาจกลายเป็นจุดอ่อนทางธุรกิจได้”
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
แหล่งอ้างอิง
European Commission — Taxation and Customs Union
ประกาศการเผยแพร่แนวทาง CBAM จำนวน 10 ฉบับ ลงวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และรายละเอียดแนวทางสำหรับ definitive period
European Commission — CBAM Implementation Guidance
European Commission — CBAM legislation and guidance
รายละเอียดคู่มือ ค่า default values และเอกสารสำหรับ definitive period
European Commission — CBAM legislation and guidance
KASIKORN RESEARCH CENTER
ประเมินผลกระทบ CBAM ต่อการส่งออกไทย รวมถึงกลุ่มเหล็ก เหล็กกล้า และอะลูมิเนียม
KResearch — EU CBAM and Thai exports
