กากอุตสาหกรรม คือของเสียจากกระบวนการผลิตของโรงงาน ซึ่งต้องส่งไปบำบัดหรือฝังกลบตามกฎหมาย กรณีปราจีนบุรีในเดือนตุลาคม 2569 แสดงว่าเมื่อน้ำท่วมถึงบ่อฝังกลบ ความเสี่ยงไหลออกไปได้ทั้งต่อชุมชนและต่อโรงงาน บทความนี้เหมาะกับเจ้าของโรงงาน ฝ่ายสิ่งแวดล้อม และฝ่ายกฎหมาย ที่ส่งกากไปให้คนอื่นกำจัด
ลองนึกภาพชาวบ้านใน อ.ศรีมหาโพธิ ที่ลุยน้ำท่วมกลับบ้าน แล้วเห็นคราบสีรุ้งลอยอยู่บนผิวน้ำรอบบ่อฝังกลบกากอุตสาหกรรมของเอกชน ภาพแบบนี้กลายเป็นคดีแล้ว และคำถามที่โรงงานหลายแห่งควรถามตัวเองคือ กากของเราไปอยู่ในบ่อแบบนั้นหรือเปล่า
สรุปสั้น: กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กล่าวโทษกรณีคราบคล้ายน้ำมันหล่อลื่นใช้แล้วปนน้ำท่วมรอบบ่อฝังกลบกากอุตสาหกรรมใน จ.ปราจีนบุรี และกระทรวงอุตสาหกรรมสั่งโรงงานหยุดประกอบกิจการชั่วคราวตามมาตรา 39 พ.ร.บ.โรงงาน คดียังอยู่ชั้นพนักงานสอบสวนและยังไม่เปิดเผยชื่อโรงงาน ผู้ส่งกากควรตรวจแผนรับมือน้ำท่วมของผู้รับกำจัดและเก็บหลักฐานไว้ก่อนฤดูน้ำหลากรอบหน้า
คดีคราบน้ำมันปนน้ำท่วมปราจีนบุรีคืออะไร เกิดอะไรขึ้น
คดีนี้คือการที่ คพ. กล่าวโทษต่อพนักงานสอบสวน หลังพบคราบสีรุ้งคล้ายน้ำมันหล่อลื่นใช้แล้วไหลปนน้ำท่วมใน ต.หัวหว้า อ.ศรีมหาโพธิ จ.ปราจีนบุรี รอบบ่อฝังกลบกากอุตสาหกรรมของผู้ประกอบการเอกชน ฐานเศรษฐกิจและไทยโพสต์รายงานเรื่องนี้เมื่อ 10 ตุลาคม 2569
คพ. มอบให้สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 (สระบุรี) ดำเนินการ เมื่อ 6 ตุลาคม 2569 ผู้แทนไปให้ถ้อยคำ และส่งผลตรวจ ภาพถ่าย และข้อมูลต่อพนักงานสอบสวน สภ.ศรีมหาโพธิ ส่วนผลวิเคราะห์ตัวอย่างยังรออยู่และจะส่งเพิ่มภายหลัง
ฝั่งกระทรวงอุตสาหกรรมออกคำสั่งเมื่อ 5 ตุลาคม 2569 ตามมาตรา 39 วรรคหนึ่ง แห่ง พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535 ให้โรงงานหยุดประกอบกิจการชั่วคราว ห้ามรับกากเข้า ปิดและถมบ่อ กันน้ำฝนไม่ให้ชะกองกาก สำรวจและฟื้นฟูพื้นที่ และปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสีย คพ. ยังขอให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมอบอุตสาหกรรมจังหวัดปราจีนบุรีเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่บังคับใช้ พ.ร.บ.โรงงาน
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| ที่เกิดเหตุ | รอบบ่อฝังกลบกากของเอกชน ต.หัวหว้า อ.ศรีมหาโพธิ จ.ปราจีนบุรี |
| คำสั่งทางปกครอง | 5 ต.ค. 2569 กระทรวงอุตสาหกรรมสั่งหยุดชั่วคราวตามมาตรา 39 วรรคหนึ่ง |
| การกล่าวโทษ | 6 ต.ค. 2569 ผู้แทน คพ. ให้ถ้อยคำต่อพนักงานสอบสวน สภ.ศรีมหาโพธิ |
| ผลตรวจ | เบื้องต้นพบคราบน้ำมัน ยังไม่พบสารพิษอื่น (ตามที่ไทยโพสต์รายงาน) |
| สิ่งที่ยังไม่รู้ | ผลวิเคราะห์ฉบับสมบูรณ์ และชื่อโรงงาน ยังไม่เปิดเผย |
คดีนี้ยังเป็นการกล่าวโทษในชั้นพนักงานสอบสวน ไม่มีศาลใดวินิจฉัยว่าผู้ประกอบการรายใดกระทำผิด ผลตรวจเบื้องต้นตามที่ไทยโพสต์รายงานพบเป็นคราบน้ำมัน และยังไม่พบสารพิษอื่น ต้องรอผลวิเคราะห์ฉบับสมบูรณ์ก่อนสรุปความเสียหาย
คดีกากอุตสาหกรรมปนน้ำท่วมกระทบธุรกิจไทยอย่างไร
คดีกากอุตสาหกรรมปนน้ำท่วมกระทบธุรกิจไทยสองกลุ่ม คือผู้ประกอบการรับบำบัดหรือฝังกลบกาก ที่อาจโดนทั้งคำสั่งหยุดและคดีอาญาพร้อมกัน และผู้ก่อกำเนิดกากที่ส่งกากไปให้ผู้รับกำจัด ซึ่งเสี่ยงถูกถามว่าเลือกผู้รับกำจัดอย่างไร ข่าวต้นทางพูดถึงผู้ประกอบการบ่อฝังกลบ ส่วนมุมของผู้ส่งกากเป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน
ผู้รับบำบัดและฝังกลบกากอุตสาหกรรมเจออะไรบ้าง
ผู้รับฝังกลบกากอุตสาหกรรมเจอแรงกดดันสองทางพร้อมกัน ทางหนึ่งคือคำสั่งตามมาตรา 39 ที่ให้หยุดรับกาก ปิดบ่อ และฟื้นฟูพื้นที่ อีกทางคือการกล่าวโทษที่เดินเข้ากระบวนการอาญา พูดง่าย ๆ คือรายได้หยุดทันที แต่ค่าใช้จ่ายฟื้นฟูเพิ่งเริ่ม
เมื่อรายได้หยุด ลูกค้าโรงงานต้นทางก็ต้องหาที่ส่งกากใหม่กะทันหัน ถ้าโรงงานไม่มีผู้รับกำจัดสำรอง กากจะค้างในโรงงานเกินกำหนด และกลายเป็นปัญหาของโรงงานต้นทางเอง
ผู้ส่งกากอุตสาหกรรมต้องกังวลอะไร
ผู้ส่งกากอุตสาหกรรมต้องกังวลว่าหน่วยงานหรือชุมชนจะไล่ถามย้อนว่ากากในบ่อมาจากใคร brief ของ TechLawNow มองว่าความเสียหายจากน้ำท่วมอาจลากความรับผิดไปตามห่วงโซ่ได้ แม้ข่าวต้นทางยังไม่ได้ระบุว่าจะเอาผิดผู้ส่งกากรายใด
ลองนึกภาพโรงงานชิ้นส่วนยานยนต์ 200 คนในฉะเชิงเทรา (ตัวอย่างสมมติ) ที่ส่งน้ำมันหล่อลื่นใช้แล้วไปให้ผู้รับกำจัดที่ราคาถูกที่สุด โดยไม่เคยไปดูบ่อ ไม่เคยถามเรื่องแผนน้ำท่วม ถ้าบ่อนั้นรั่วตอนน้ำหลาก โรงงานจะตอบคำถามเรื่องการตรวจสอบผู้รับกำจัดไม่ได้เลย
บริษัทที่รายงาน ESG และผู้ซื้อต่างประเทศมองเรื่องนี้อย่างไร
บริษัทที่รายงาน ESG จะถูกถามเรื่องนี้ในหมวดสิ่งแวดล้อม (E) ปีที่น้ำท่วมหนัก ความเสี่ยงสิ่งแวดล้อมกลายเป็นความเสี่ยงทางกฎหมายได้ทันที ผู้ซื้อในห่วงโซ่อุปทานที่ขอข้อมูลซัพพลายเออร์ไทยก็มักถามเรื่องการจัดการของเสีย เรื่องการเตรียมข้อมูลให้ผู้ซื้อยุโรป อ่านต่อได้ที่ EU ประกาศ ESRS 2.0 ตัดรายการข้อมูลรายงานความยั่งยืนกว่า 70% ซัพพลายเออร์ไทยที่ขายให้ยุโรปต้องเตรียมอะไร
ข้อมูลที่ตรวจสอบได้คือหัวใจ หลักคิดเดียวกับที่ตลาดตราสารหนี้สีเขียวใช้ ดูได้ใน Transition Bond ไทย: ESG Bond สู่ยุค Data Governance และ Evidence
ถ้าโรงงานไม่ทำอะไรกับกากอุตสาหกรรมเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าโรงงานไม่ทำอะไรกับเรื่องกากอุตสาหกรรมเลย จะเสี่ยงสามเรื่อง คือกากค้างโรงงานเมื่อผู้รับกำจัดโดนสั่งหยุด ถูกถามเรื่องการเลือกผู้รับกำจัดโดยไม่มีเอกสารตอบ และเสียชื่อเมื่อชื่อลูกค้าของบ่อฝังกลบถูกเปิดเผยในอนาคต
ตัวเลขค่าปรับหรือโทษในคดีปราจีนบุรียังไม่มีใครรายงาน บทความนี้จึงไม่ประเมินเป็นเงิน แต่ต้นทุนที่เห็นได้ทันทีคือเวลาหาผู้รับกำจัดใหม่และการตอบคำถามลูกค้า
โรงงานที่ส่งกากอุตสาหกรรมไปกำจัดควรทำอะไรตอนนี้
โรงงานที่ส่งกากอุตสาหกรรมไปกำจัดควรทำ 4 เรื่องก่อนฤดูน้ำหลากรอบหน้า เรียงจากง่ายไปยาก เพราะต้องรู้ก่อนว่ากากไปที่ไหน ถึงจะประเมินความเสี่ยงได้
- 1. ทำรายชื่อผู้รับกำจัดทุกราย ระบุชนิดกาก ปริมาณต่อเดือน และที่ตั้งบ่อหรือโรงบำบัดของแต่ละราย
- 2. ขอดูแผนรับมือน้ำท่วมของผู้รับกำจัด ถามว่าบ่ออยู่ในพื้นที่น้ำท่วมถึงไหม มีการกันน้ำฝนชะกองกากอย่างไร และเคยโดนคำสั่งทางปกครองหรือไม่
- 3. เก็บหลักฐานการตรวจสอบ (due diligence) บันทึกการไปดูสถานที่ ภาพถ่าย และเอกสารที่ผู้รับกำจัดให้ไว้ เพื่อแสดงว่าเลือกอย่างระมัดระวัง
- 4. เพิ่มเรื่องกากในแผน BCP น้ำท่วม มีผู้รับกำจัดสำรองอย่างน้อย 1 ราย และกำหนดว่าถ้าผู้รับกำจัดหลักโดนสั่งหยุด กากจะเก็บที่ไหนชั่วคราว
ติดตามข่าวกลุ่มนี้ได้ที่หมวด ESG & DPPs
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ ข่าวนี้ถูกอ่านเป็นข่าวน้ำท่วมกับโรงงานรายเดียว แต่แก่นจริงคือห่วงโซ่ของกากอุตสาหกรรม กากออกจากรั้วโรงงานไปแล้ว แต่คำถามว่าใครเลือกส่งไปที่นั่นยังตามกลับมาได้เสมอ จุดที่องค์กรมักพลาดคือเลือกผู้รับกำจัดจากราคา แล้วไม่มีเอกสารอะไรบอกว่าเคยตรวจ คดีปราจีนบุรียังไม่มีคำตัดสิน แต่เป็นจังหวะดีที่จะเช็กห่วงโซ่ของตัวเองก่อนน้ำมาอีกรอบ
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกากอุตสาหกรรม
คำสั่งตามมาตรา 39 พ.ร.บ.โรงงาน ในคดีปราจีนบุรีสั่งอะไรบ้าง
คำสั่งตามมาตรา 39 วรรคหนึ่ง เมื่อ 5 ต.ค. 2569 ให้โรงงานหยุดประกอบกิจการชั่วคราว ห้ามรับกากเข้า ปิดและถมบ่อ กันน้ำฝนชะกองกาก สำรวจและฟื้นฟูพื้นที่ และปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสีย
โรงงานในคดีคราบน้ำมันปราจีนบุรีผิดแล้วหรือยัง
ยังไม่มีคำตัดสิน คพ. กล่าวโทษต่อพนักงานสอบสวน สภ.ศรีมหาโพธิ เมื่อ 6 ต.ค. 2569 คดียังอยู่ชั้นสอบสวน ผลวิเคราะห์ฉบับสมบูรณ์และชื่อโรงงานยังไม่เปิดเผย
ผู้ส่งกากอุตสาหกรรมต้องรับผิดด้วยไหม ถ้าบ่อของผู้รับกำจัดรั่ว
ข่าวต้นทางยังไม่ได้ระบุว่าจะดำเนินการกับผู้ส่งกากรายใด คำตอบขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ผู้ส่งกากอุตสาหกรรมจึงควรมีหลักฐานว่าได้ตรวจสอบผู้รับกำจัดอย่างระมัดระวัง เพื่อใช้อธิบายเมื่อถูกถาม
ผลตรวจคราบน้ำมันปราจีนบุรีพบสารพิษไหม
ผลตรวจเบื้องต้นตามที่ไทยโพสต์รายงานพบเป็นคราบน้ำมัน ยังไม่พบสารพิษอื่น ส่วนผลวิเคราะห์ฉบับสมบูรณ์ยังไม่เปิดเผย
แหล่งอ้างอิง
- ฐานเศรษฐกิจ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ฐานเศรษฐกิจ
- ไทยโพสต์ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ไทยโพสต์
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
