CBAM หรือภาษีคาร์บอนข้ามพรมแดนของ EU ถูกท้าทายในองค์การการค้าโลก (WTO) อย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก ลองนึกภาพโรงงานเหล็กไทยที่ส่งสินค้าไปยุโรป กำลังลังเลว่าจะลงทุนเก็บข้อมูลคาร์บอนต่อดีไหม เพราะได้ยินว่ามีหลายประเทศฟ้อง ข่าวนี้ตอบว่ายังหยุดไม่ได้ และบทความนี้อธิบายว่าทำไม
สรุปสั้น: WTO ตั้งคณะผู้พิจารณา (panel) คดีแรกเรื่อง CBAM ของ EU ในคดี DS639 ที่รัสเซียยื่นเป็นครั้งที่สองหลังถูก EU บล็อกเมื่อเดือนกรกฎาคม และมี 18 ประเทศขอร่วมเป็นบุคคลที่สาม รวมถึงจีน อินเดีย ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ แต่ระหว่างพิจารณา ผู้ส่งออกยังต้องปฏิบัติตาม CBAM ต่อไป ผู้ส่งออกเหล็กและอะลูมิเนียมไทยจึงควรเตรียมข้อมูลคาร์บอนต่อ ไม่ควรรอผลคดี
CBAM คดี DS639 ใน WTO คืออะไร เกิดอะไรขึ้น
CBAM คดี DS639 คือข้อพิพาทใน WTO ที่ท้าทายมาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของ EU และเพิ่งมีการตั้งคณะผู้พิจารณาขึ้นเป็นครั้งแรก FreightNews และ CBAM Pulse รายงานเรื่องนี้ในช่วงวันที่ 25–28 กันยายน 2569
ตามข่าว รัสเซียเป็นผู้ยื่นขอตั้ง panel เป็นครั้งที่สอง หลังจาก EU บล็อกคำขอครั้งแรกไว้เมื่อเดือนกรกฎาคม ส่วนจีน อินเดีย ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ อยู่ในกลุ่ม 18 ประเทศที่ขอร่วมเป็นบุคคลที่สาม
จุดที่ผู้ส่งออกต้องจำให้แม่นคือ ระหว่างที่ panel พิจารณา ผู้ส่งออกยังต้องปฏิบัติตาม CBAM ต่อไป พูดง่าย ๆ คือการฟ้องไม่ได้ทำให้กติกาหยุดชั่วคราว
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| เวที | องค์การการค้าโลก (WTO) |
| เลขคดี | DS639 |
| มาตรการที่ถูกท้าทาย | CBAM ของ EU |
| ผู้ยื่นคำขอตั้ง panel | รัสเซีย (ครั้งที่สอง หลังถูก EU บล็อกเมื่อ ก.ค.) |
| บุคคลที่สาม | 18 ประเทศ รวมถึงจีน อินเดีย ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ |
| สถานะ CBAM ระหว่างพิจารณา | ผู้ส่งออกยังต้องปฏิบัติตามต่อไป |
| ช่วงที่รายงาน | 25–28 กันยายน 2569 |
CBAM คดีแรกใน WTO กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
CBAM คดีแรกใน WTO ไม่ได้เปลี่ยนหน้าที่ของผู้ส่งออกไทยในวันนี้ แต่เปลี่ยนวิธีวางแผนระยะยาว เพราะตอนนี้มีเวทีอย่างเป็นทางการที่จะชี้ว่า CBAM ขัดกติกาการค้าโลกหรือไม่ ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากข้อเท็จจริงในข่าว
ผู้ส่งออกเหล็กและอะลูมิเนียมไทย
ผู้ส่งออกเหล็กและอะลูมิเนียมไทยคือกลุ่มที่ต้องจับตาคดี CBAM มากที่สุด เพราะสินค้าสองกลุ่มนี้อยู่ในขอบเขตของ CBAM และต้องใช้ข้อมูลการปล่อยคาร์บอนประกอบการนำเข้า EU
กับดักที่ผู้เขียนเห็นคือการตีความข่าวนี้ว่า “รอผลคดีก่อนค่อยลงทุน” ซึ่งเสี่ยง เพราะคดีใน WTO มักใช้เวลานาน และระหว่างนั้นหน้าที่ตาม CBAM ยังเดินอยู่ ผู้ส่งออกที่หยุดเตรียมข้อมูลวันนี้ อาจเสียลูกค้าใน EU ก่อนจะได้เห็นคำตัดสิน
ซัพพลายเออร์ชิ้นส่วนและวัตถุดิบในห่วงโซ่
ซัพพลายเออร์ไทยที่ไม่ได้ส่งออกเอง แต่ขายวัตถุดิบหรือชิ้นส่วนให้ผู้ส่งออก ก็เลี่ยง CBAM ไม่ได้ ผู้นำเข้าใน EU ต้องใช้ข้อมูลคาร์บอนของสินค้า ข้อมูลนั้นจึงถูกขอย้อนลงมาตามห่วงโซ่
ลองนึกภาพ ตัวอย่างสมมติ: โรงงานขนาดกลางที่ผลิตชิ้นส่วนอะลูมิเนียมส่งให้ผู้ส่งออกรายใหญ่ วันหนึ่งได้อีเมลขอข้อมูลการใช้ไฟฟ้าและเชื้อเพลิงต่อตันสินค้าภายในสองสัปดาห์ ถ้าโรงงานไม่เคยเก็บข้อมูลแบบนี้ ก็อาจถูกเปลี่ยนไปใช้ซัพพลายเออร์รายอื่นที่พร้อมกว่า
ผู้กำหนดนโยบายและสมาคมการค้าไทย
ผู้กำหนดนโยบายและสมาคมการค้าไทยได้ประโยชน์จากการติดตามคดีนี้ใกล้ชิด เพราะมีถึง 18 ประเทศขอร่วมเป็นบุคคลที่สาม รวมถึงเศรษฐกิจใหญ่อย่างจีน อินเดีย ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ ข้อโต้แย้งที่แต่ละประเทศยื่นในคดี จะเป็นแผนที่ให้เห็นว่ามาตรการคาร์บอนข้ามพรมแดนแบบไหนที่โลกยอมรับได้ และใช้ประกอบการออกแบบกติกาคาร์บอนของไทยเองได้
ผลคดีมีได้หลายทาง
ผลคดี CBAM ใน WTO มีได้หลายทาง และยังคาดเดาไม่ได้ ถ้า panel เห็นว่า CBAM ขัดกติกา EU อาจต้องปรับมาตรการ ถ้าเห็นว่าไม่ขัด CBAM จะมีน้ำหนักมากขึ้นและประเทศอื่นอาจทำตาม ไม่ว่าทางไหน ข้อมูลคาร์บอนที่ผู้ผลิตไทยเก็บไว้ก็ยังมีประโยชน์ อ่านเรื่อง ESG เพิ่มเติมได้ที่ หมวด ESG & DPPs
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าผู้ส่งออกไทยไม่ทำอะไรเลยเพราะคิดว่า CBAM อาจถูกล้ม ความเสี่ยงแรกคือส่งข้อมูลให้ผู้นำเข้าใน EU ไม่ได้ในขณะที่กติกายังใช้บังคับอยู่ ความเสี่ยงที่สองคือเสียคำสั่งซื้อให้คู่แข่งที่พร้อมกว่า และความเสี่ยงที่สามคือต้องเร่งลงทุนระบบข้อมูลทีหลังในราคาที่แพงกว่า
ผู้ส่งออกไทยที่ขายสินค้าไป EU ควรทำอะไรตอนนี้
ผู้ส่งออกไทยที่ขายสินค้าไป EU ควรเดินหน้าเตรียมข้อมูลคาร์บอนต่อ พร้อมติดตามคดี DS639 เป็นระยะ ทั้ง 4 ข้อด้านล่างใช้ได้ไม่ว่าผลคดีจะออกมาทางไหน
- 1. ตรวจว่าสินค้าของตัวเองเข้าขอบเขต CBAM หรือไม่ เริ่มจากสินค้าเหล็กและอะลูมิเนียม และถามผู้นำเข้าใน EU ว่าสินค้าตัวไหนต้องรายงาน
- 2. เก็บข้อมูลการปล่อยคาร์บอนของการผลิต บันทึกการใช้ไฟฟ้า เชื้อเพลิง และวัตถุดิบต่อหน่วยสินค้าอย่างสม่ำเสมอ
- 3. ขอข้อมูลจากซัพพลายเออร์ล่วงหน้า ใส่เรื่องการส่งข้อมูลคาร์บอนไว้ในสัญญาหรือเงื่อนไขการสั่งซื้อ
- 4. ตั้งคนติดตามคดี DS639 ให้ฝ่ายกฎหมายหรือฝ่ายต่างประเทศสรุปความคืบหน้าทุกไตรมาส เพื่อปรับแผนเมื่อมีคำตัดสิน
ติดตามกฎหมายการค้าและเทคโนโลยีระหว่างประเทศได้ที่ หมวด Tech Law & IP
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ผมเข้าใจว่าผู้ประกอบการหลายรายอยากได้ยินว่า CBAM จะถูกล้ม แต่ข่าวนี้ไม่ได้บอกแบบนั้น มันบอกแค่ว่าเวทีตัดสินเปิดแล้ว คดีใน WTO อาจกินเวลาหลายปี แต่ลูกค้าในยุโรปจะไม่รอคำตัดสินก่อนขอข้อมูลคาร์บอนจากคุณ ผมจึงแนะนำให้มองการเก็บข้อมูลคาร์บอนเป็นต้นทุนการขาย ไม่ใช่ต้นทุนการปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเดียว
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ CBAM
CBAM คืออะไร
CBAM คือกติกาของ EU ที่ให้สินค้านำเข้าบางประเภท เช่น เหล็กและอะลูมิเนียม ต้องรับภาระต้นทุนคาร์บอนเทียบเท่าสินค้าที่ผลิตใน EU เรียกอีกชื่อว่าภาษีคาร์บอนข้ามพรมแดน
คดี CBAM ใน WTO (DS639) ใครเป็นคนฟ้อง
ตามข่าว รัสเซียเป็นผู้ยื่นขอตั้งคณะผู้พิจารณาเป็นครั้งที่สอง หลังจาก EU บล็อกคำขอครั้งแรกเมื่อเดือนกรกฎาคม และมี 18 ประเทศขอร่วมเป็นบุคคลที่สาม รวมถึงจีน อินเดีย ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ
ระหว่างคดี CBAM ผู้ส่งออกไทยต้องทำตามต่อไหม
ต้องทำต่อ ข่าวรายงานว่าระหว่างพิจารณา ผู้ส่งออกยังต้องปฏิบัติตาม CBAM ต่อไป การยื่นคดีใน WTO ไม่ได้ทำให้กติกาหยุดใช้ชั่วคราว
ถ้า WTO ตัดสินว่า CBAM ขัดกติกา จะเกิดอะไรขึ้น
ยังคาดไม่ได้ เพราะข่าวยังอยู่ในขั้นตั้ง panel โดยทั่วไป ถ้าผลออกมาว่าขัดกติกา EU อาจต้องปรับมาตรการ แต่ข้อมูลคาร์บอนที่ผู้ผลิตเก็บไว้ยังใช้ได้กับลูกค้าและตลาดอื่น
แหล่งอ้างอิง
- FreightNews — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ FreightNews
- CBAM Pulse — (input ไม่มีลิงก์)
อ่านหลักการคัดเลือกและตรวจสอบข่าวของเราได้ที่ นโยบายบรรณาธิการ
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
[…] […]
[…] […]