T-VER คือมาตรฐานคาร์บอนเครดิตภาคสมัครใจของไทยที่ อบก. รับรอง ล่าสุดโครงการ T-VER 3 โครงการขึ้นซื้อขายบนกระดานคาร์บอนของมาเก๊า (MEX) ผ่านความร่วมมือกับ Carbon Markets Club ของไทย และได้รับเลือกเป็นกรณีศึกษาการเงินสีเขียวจีน–อาเซียน ผู้พัฒนาโครงการ ผู้ซื้อเครดิต และทีม ESG ควรอ่านเพื่อรู้ว่าการซื้อขายข้ามพรมแดนต้องเขียนสัญญาอย่างไร
ลองนึกภาพเจ้าของฟาร์มโซลาร์ในภาคกลางที่เคยขายคาร์บอนเครดิตได้แต่ผู้ซื้อในประเทศ วันนี้มีช่องทางขายให้ผู้ซื้อในจีนแล้ว (ตัวอย่างสมมติ) ข่าวนี้ฟังดูดี แต่คำถามที่ตามมาทันทีคือ ถ้าเครดิตก้อนเดียวกันถูกนับทั้งในไทยและในจีน ใครรับผิด
สรุปสั้น: ความร่วมมือระหว่าง Carbon Markets Club (CMC) ของไทยกับ Macao International Carbon Emission Exchange (MEX) ได้รับเลือกเป็นกรณีศึกษาการเงินสีเขียวที่เป็นเลิศของจีน–อาเซียน ปี 2569 ธุรกรรมแรกนำ T-VER 3 โครงการขึ้นกระดาน MEX และนำโครงการ GEC ของจีน 3 โครงการขึ้นกระดาน CMC ตลาดข้ามพรมแดนนี้โตเร็วกว่ากฎหมายไทย สัญญาซื้อขายคาร์บอนเครดิตจึงต้องเขียนเรื่องการนับซ้ำ การเพิกถอน และการปรับบัญชีให้รัดกุม
T-VER ขึ้นกระดานมาเก๊า คืออะไร เกิดอะไรขึ้น
T-VER ขึ้นกระดานมาเก๊าคือกลไกที่ให้คาร์บอนเครดิตจากโครงการไทยซื้อขายบนกระดาน MEX ได้ และให้ใบรับรองไฟฟ้าสีเขียวของจีนซื้อขายบนกระดาน CMC ได้ ตามที่ ThaiPublica รายงาน กลไกนี้เปิดตัวอย่างเป็นทางการเมื่อ 26 มีนาคม 2569
ธุรกรรมแรกนำโครงการ T-VER 3 โครงการขึ้นกระดาน MEX ได้แก่ พลังงานลมที่นครศรีธรรมราช พลังงานแสงอาทิตย์ที่สุพรรณบุรี และไฟฟ้าพลังน้ำใน สปป.ลาว ขณะเดียวกันก็นำโครงการใบรับรองไฟฟ้าสีเขียว (GEC) ของจีน 3 โครงการขึ้นกระดาน CMC
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| คู่ความร่วมมือ | Carbon Markets Club (CMC) ของไทย กับ Macao International Carbon Emission Exchange (MEX) |
| รางวัล | กรณีศึกษาการเงินสีเขียวที่เป็นเลิศของจีน–อาเซียน ปี 2569 |
| T-VER บน MEX | 3 โครงการ: ลม นครศรีธรรมราช · แสงอาทิตย์ สุพรรณบุรี · พลังน้ำ สปป.ลาว |
| GEC บน CMC | โครงการใบรับรองไฟฟ้าสีเขียวของจีน 3 โครงการ |
| เปิดตัวกลไก | 26 มี.ค. 2569 |
| ผู้เกี่ยวข้อง | ดร.วิชชุวรรณ พึ่งเจริญ, นายรวี บุญสินสุข (บีซีพีจี) · Ms. Meng Meng (ซีอีโอ MEX) · นางกลอยตา ณ ถลาง (ประธาน CMC) |
T-VER ข้ามพรมแดน กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
T-VER ข้ามพรมแดนเปิดช่องทางขายเครดิตให้ผู้ซื้อในจีนมากขึ้น แต่เพิ่มคำถามทางกฎหมายที่ตลาดในประเทศไม่เคยต้องตอบ ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากข้อเท็จจริงในข่าว
ผู้พัฒนาโครงการ T-VER ได้อะไร และต้องระวังอะไร
ผู้พัฒนาโครงการ T-VER ได้ผู้ซื้อกลุ่มใหม่ในจีน ซึ่งเพิ่มโอกาสขายเครดิตในราคาที่ดีขึ้น แต่ผู้ขายต้องพร้อมตอบคำถามว่าเครดิตที่ขายไปจะไม่ถูกนับซ้ำ และถ้าเครดิตถูกเพิกถอนภายหลัง ใครต้องชดเชย
ผู้เขียนมองว่าความเสี่ยงที่ผู้ขายไทยมักประเมินต่ำคือ “ความรับผิดหลังขาย” สัญญาที่เขียนเพียงจำนวนและราคา โดยไม่กำหนดว่าถ้าเกิดการนับซ้ำต้องชดเชยด้วยเครดิตทดแทนหรือคืนเงิน อาจทำให้ผู้ขายต้องรับภาระไม่จำกัด
ผู้ซื้อคาร์บอนเครดิตข้ามพรมแดนต้องตรวจอะไร
ผู้ซื้อต้องตรวจเงื่อนไขการโอน สิทธิในเครดิต และการนับซ้ำให้ชัดเจนก่อนจ่ายเงิน ผู้ซื้อที่จะใช้เครดิตไปอ้างเป้าหมายลดคาร์บอนขององค์กร ควรรู้ว่าเครดิตนั้นมีการปรับบัญชีตามข้อ 6 ของความตกลงปารีส (corresponding adjustment) หรือไม่ เพราะมีผลต่อการกล่าวอ้างที่ทำได้
ทำไมสัญญาจึงต้องรับภาระแทนกฎหมาย
ตลาดคาร์บอนข้ามพรมแดนโตเร็วกว่ากฎหมายไทย เรื่องการโอนคาร์บอนเครดิตข้ามพรมแดนยังอยู่ระหว่างวางกรอบในร่าง พ.ร.บ. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เมื่อกฎหมายยังไม่ตอบ สัญญาซื้อขายคาร์บอนเครดิต (ERPA) จึงเป็นเครื่องมือหลักที่กำหนดว่าใครรับความเสี่ยงอะไร
ลองนึกภาพ ตัวอย่างสมมติ: ผู้ขายไทยโอนเครดิตให้ผู้ซื้อจีน ต่อมากฎหมายไทยกำหนดเงื่อนไขการโอนออกนอกประเทศเพิ่ม ถ้าสัญญาไม่มีข้อรองรับการเปลี่ยนแปลงกฎหมาย ทั้งสองฝ่ายจะเถียงกันว่าใครต้องแบกต้นทุนใหม่
ผู้ประกอบการที่อยากซื้อ GEC จากจีน
ผู้ประกอบการไทยที่สนใจใบรับรองไฟฟ้าสีเขียว (GEC) ของจีนบนกระดาน CMC ควรตรวจว่าใบรับรองนั้นใช้ประกอบรายงานหรือการกล่าวอ้างของตัวเองได้แค่ไหน การกล่าวอ้างเรื่องสิ่งแวดล้อมที่เกินจริงเป็นความเสี่ยงที่ตลาดส่งออกจับตา อ่านเพิ่มได้ที่ กฎต่อต้าน Greenwashing ของ EU (EmpCo) มีผลแล้ว ผู้ส่งออกไทยที่ขายสินค้าให้ผู้บริโภคยุโรปต้องแก้ฉลากอะไรบ้าง
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ทำอะไรเลย ผู้ขายเสี่ยงต้องชดเชยไม่จำกัดเมื่อเครดิตถูกนับซ้ำหรือถูกเพิกถอน ผู้ซื้อเสี่ยงจ่ายเงินซื้อเครดิตที่ใช้กล่าวอ้างตามที่ตั้งใจไม่ได้ และทั้งสองฝ่ายเสี่ยงข้อพิพาทเรื่องภาษีหรือกฎหมายที่เปลี่ยนภายหลัง ซึ่งการฟ้องร้องข้ามประเทศมีต้นทุนสูง
ผู้พัฒนาโครงการและผู้ซื้อ T-VER ควรทำอะไรตอนนี้
ผู้พัฒนาโครงการและผู้ซื้อ T-VER ควรตรวจสัญญา ERPA ก่อนซื้อหรือขายเครดิตข้ามพรมแดนทุกครั้ง ว่ากำหนดความรับผิดเรื่องการนับซ้ำและการเพิกถอนเครดิตไว้แล้ว
- 1. กำหนดความรับผิดเรื่องการนับซ้ำ ระบุว่าถ้าเกิดการนับซ้ำ ผู้ขายชดเชยด้วยเครดิตทดแทนหรือคืนเงิน และมีเพดานเท่าไร
- 2. เขียนเงื่อนไขการเพิกถอนเครดิต ถ้าเครดิตถูกเพิกถอนภายหลัง ใครรับผิดและภายในกี่วัน
- 3. ระบุเรื่องการปรับบัญชีตามข้อ 6 ของความตกลงปารีส ว่าเครดิตมีหรือไม่มีการปรับบัญชี และผู้ซื้อกล่าวอ้างได้แค่ไหน
- 4. แยกภาระภาษีให้ชัด ระบุว่าภาษีที่เกิดจากการโอนข้ามพรมแดนเป็นภาระของฝ่ายใด
- 5. ใส่ข้อรองรับการเปลี่ยนแปลงกฎหมาย เพราะร่าง พ.ร.บ. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังวางกรอบเรื่องการโอนข้ามพรมแดนไม่เสร็จ
ถ้าองค์กรต้องการคนช่วยทบทวนสัญญาที่ผูกกับข้อมูลและการกล่าวอ้างด้าน ESG ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และอ่านประเด็นการเตรียมข้อมูล ESG ของบริษัทไทยในตลาดทุนได้ที่ ตลาดหลักทรัพย์ฯ ลงนาม MOU กับ NYSE ครอบคลุม Dual Listing, ETF และ ESG บริษัทไทยต้องเตรียมข้อมูลอะไร
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
เวลาอ่านสัญญาซื้อขายคาร์บอนเครดิต ผมมักเจอว่าหน้าแรกเขียนราคาและจำนวนละเอียดมาก แต่ข้อความรับผิดหลังส่งมอบมีอยู่บรรทัดเดียว คาร์บอนเครดิตเป็นสินค้าที่มองไม่เห็น สิ่งเดียวที่พิสูจน์ว่ามันมีค่าคือสัญญาและทะเบียน เมื่อขายข้ามประเทศในช่วงที่กฎหมายไทยยังไม่เสร็จ ผมแนะนำให้ถือว่าสัญญาคือกฎหมายเฉพาะของดีลนั้น แล้วเขียนให้ครบตั้งแต่วันแรก
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ T-VER
T-VER คืออะไร
T-VER คือคาร์บอนเครดิตภาคสมัครใจของไทย ที่ได้จากโครงการลดหรือกักเก็บก๊าซเรือนกระจก และรับรองโดยองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.)
T-VER ขายให้ผู้ซื้อต่างประเทศได้ไหม
ข่าวนี้แสดงว่ามีการนำโครงการ T-VER 3 โครงการขึ้นซื้อขายบนกระดาน MEX ของมาเก๊าแล้ว แต่กรอบกฎหมายไทยเรื่องการโอนคาร์บอนเครดิตข้ามพรมแดนยังอยู่ระหว่างวางกรอบในร่าง พ.ร.บ. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ผู้ซื้อและผู้ขายจึงควรเขียนสัญญาให้รัดกุม
โครงการ T-VER ที่ขึ้นกระดาน MEX มีอะไรบ้าง
ธุรกรรมแรกมี 3 โครงการ คือ พลังงานลมที่นครศรีธรรมราช พลังงานแสงอาทิตย์ที่สุพรรณบุรี และไฟฟ้าพลังน้ำใน สปป.ลาว
Double counting ในคาร์บอนเครดิตคืออะไร
Double counting คือการที่การลดก๊าซเรือนกระจกก้อนเดียวกันถูกนับซ้ำโดยมากกว่าหนึ่งฝ่าย สัญญาซื้อขายคาร์บอนเครดิตควรกำหนดว่าถ้าเกิดการนับซ้ำ ใครต้องชดเชยและชดเชยอย่างไร
แหล่งอ้างอิง
- ThaiPublica — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าว T-VER บนกระดานมาเก๊าที่ ThaiPublica
อ่านบทความด้าน ESG อื่น ๆ ได้ที่ หมวด ESG & DPPs
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
