ISO 14060 คือร่างมาตรฐานสากลของ ISO ว่าด้วยแผนเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero ซึ่งตั้งใจจะเป็นเกณฑ์กลางว่าแผนลดคาร์บอนขององค์กรแบบไหนน่าเชื่อถือ แต่ร่าง ISO/DIS 14060 ไม่ผ่านโหวตรอบแรก บทความนี้เหมาะกับผู้บริหาร ฝ่าย ESG และฝ่ายกฎหมายของบริษัทไทยที่ประกาศเป้า Net Zero อ่านแล้วจะรู้ว่าต้องเตรียมหลักฐานอะไรระหว่างที่ยังไม่มีมาตรฐานกลาง
ลองนึกภาพโรงงานไทยที่ขึ้นป้ายบนเว็บว่า “Net Zero ภายในปีเป้าหมาย” แล้ววันหนึ่งคู่ค้ายุโรปถามว่า “แผนนี้อิงมาตรฐานอะไร” หลายบริษัทตั้งใจจะตอบว่า ISO 14060 แต่ตอนนี้คำตอบนั้นยังใช้ไม่ได้
สรุปสั้น: ร่าง ISO 14060 ว่าด้วยแผนเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero ไม่ได้เสียงอนุมัติพอจะเดินหน้าในรูปแบบปัจจุบัน หลังมีความเห็นเกือบ 5,000 รายการ และ ISO ยังไม่ระบุกรอบเวลาต่อไป บริษัทไทยที่ประกาศ Net Zero จึงต้องเตรียมหลักฐานเอง ทั้งเป้าหมาย แผนที่เป็นเอกสาร และการทวนสอบโดยบุคคลที่สาม เพื่อลดความเสี่ยง greenwashing
ISO 14060 คืออะไร และทำไมสอบตกโหวตรอบแรก
ISO 14060 คือร่างมาตรฐานที่กำหนดว่าองค์กรต้องตั้งเป้าหมาย Net Zero ทั้งระยะสั้นและระยะยาว และต้องเผยแพร่แผนเปลี่ยนผ่านภายใน 2 ปีหลังตั้งเป้า ร่าง ISO/DIS 14060 สอบตกเพราะไม่ได้เสียงอนุมัติในระดับที่ ISO กำหนด ต้นทางไม่เปิดเผยผลโหวตเป็นตัวเลข
เกณฑ์ผ่านของ ISO มีสองชั้น คือสมาชิกคณะกรรมการเทคนิคที่เข้าร่วมต้องเห็นชอบ 2 ใน 3 และเสียงคัดค้านต้องไม่เกิน 1 ใน 4 ระหว่างรับฟังความเห็น 12 สัปดาห์ มีความเห็นส่งเข้ามาเกือบ 5,000 รายการ ESG Today อ้างรายงานสื่อว่าประเทศผู้ผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลคัดค้านร่างนี้
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| มาตรฐาน | ISO/DIS 14060 แผนเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero |
| ผลโหวต | ไม่ได้รับการอนุมัติในระดับที่ต้องใช้ (ไม่เปิดเผยตัวเลข) |
| เกณฑ์ผ่าน | เห็นชอบ 2 ใน 3 และคัดค้านไม่เกิน 1 ใน 4 |
| ความเห็นสาธารณะ | เกือบ 5,000 รายการ ในช่วง 12 สัปดาห์ |
| ขั้นต่อไป | คณะกรรมการพิจารณาความเห็น ยังไม่ระบุกรอบเวลา |
ISO 14060 สอบตก กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
ISO 14060 สอบตกทำให้บริษัทไทยที่ประกาศ Net Zero ยังไม่มีมาตรฐาน ISO กลางให้อ้างว่าแผนเปลี่ยนผ่านของตน “น่าเชื่อถือ” ข้อนี้ยังไม่มีข้อมูลต้นทางที่ระบุผลต่อไทยโดยตรง ส่วนต่อไปนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน แยกตามกลุ่มที่ได้รับผลกระทบ
ผู้ส่งออกที่ขายสินค้าให้ผู้บริโภคยุโรปเสี่ยงตรงไหน
ผู้ส่งออกที่ขายให้ผู้บริโภคยุโรปเสี่ยงที่สุด เพราะกฎ ECGT ของ EU ที่ห้ามอ้างรักษ์โลกลอย ๆ มีผลตั้งแต่ 27 ก.ย. 2026 และกำหนดให้คำมั่นเรื่องอนาคต เช่น “จะเป็น Net Zero” ต้องมีแผนและการทวนสอบรองรับ ถ้าไม่มี ISO 14060 ให้ชี้ บริษัทต้องพิสูจน์ด้วยเอกสารของตัวเองว่าแผนมีอยู่จริง
บริษัทจดทะเบียนและบริษัทที่ออกรายงานความยั่งยืน
บริษัทที่ออกรายงานความยั่งยืนมักเขียนว่า “อยู่ระหว่างจัดทำแผนตามแนวทางสากล” คำนี้จะถูกถามกลับมากขึ้นว่าแนวทางไหน เมื่อมาตรฐาน ISO กลางยังไม่ผ่าน ฝ่าย ESG ควรระบุให้ชัดว่าใช้กรอบใดจริง และอย่าเขียนว่าสอดคล้องกับ ISO 14060 ในขณะที่ร่างยังไม่ผ่าน อ่านแนวโน้มการรายงานได้ใน อังกฤษถอยจากการบังคับรายงานสภาพภูมิอากาศตาม ISSB ใช้หลักปฏิบัติตามหรืออธิบาย บริษัทจดทะเบียนไทยจะใช้ข้อนี้ต่อรองกับ ก.ล.ต. ได้แค่ไหน
ซัพพลายเออร์ไทยในห่วงโซ่อุปทานยุโรป
ซัพพลายเออร์ไทยมักถูกลูกค้ายุโรปขอข้อมูลคาร์บอนและแผนลดการปล่อย การไม่มีมาตรฐานกลางทำให้ลูกค้าแต่ละรายอาจขอรูปแบบต่างกัน งานเอกสารจึงเพิ่มขึ้น ดูตัวอย่างข้อมูลที่ลูกค้ายุโรปขอได้ใน EU ประกาศ ESRS 2.0 ตัดรายการข้อมูลรายงานความยั่งยืนกว่า 70% ซัพพลายเออร์ไทยที่ขายให้ยุโรปต้องเตรียมอะไร
ทำไมความเสี่ยง greenwashing จึงสูงขึ้น
ความเสี่ยง greenwashing สูงขึ้นเพราะไม่มีเกณฑ์เดียวที่บริษัทจะยกขึ้นป้องกันตัวได้ว่า “เราทำตามมาตรฐานแล้ว” เมื่อถูกร้องเรียน ภาระพิสูจน์จะตกอยู่กับหลักฐานที่บริษัทเก็บไว้เอง ไม่ใช่ตรา ISO
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไรเรื่อง Net Zero claim
ถ้าไม่ทำอะไรเลย Net Zero claim ที่ไม่มีแผนเป็นเอกสารอาจถูกมองว่าเป็นคำอ้างลอย ๆ ภายใต้กฎ ECGT ของ EU สำหรับสินค้าที่ขายผู้บริโภคยุโรป ความเสี่ยงต่อมาคือคู่ค้าตัดออกจากรายชื่อซัพพลายเออร์เพราะตอบคำถามเรื่องแผนไม่ได้ และสุดท้ายคือเสียชื่อเมื่อสื่อหรือนักเคลื่อนไหวจับผิดว่าประกาศเกินจริง
บริษัทไทยที่ประกาศ Net Zero ควรทำอะไรตอนนี้
บริษัทไทยที่ประกาศ Net Zero ควรสร้างแฟ้มหลักฐานของตัวเองทันที โดยไม่ต้องรอให้ ISO 14060 ผ่าน เพราะสิ่งที่ร่างมาตรฐานเรียกร้อง เช่น เป้าระยะสั้นและยาว และการเผยแพร่แผน เป็นสิ่งที่คู่ค้าและหน่วยงานกำกับถามอยู่แล้ว
- 1. ทบทวนทุกจุดที่เขียนคำว่า Net Zero ไล่ดูเว็บ ฉลาก โบรชัวร์ และรายงาน ว่ามีคำอ้างที่ไม่มีหลักฐานรองรับหรือไม่
- 2. เขียนเป้าระยะสั้นและระยะยาวเป็นตัวเลข ระบุปีฐาน ปีเป้าหมาย และขอบเขตการปล่อยที่นับ
- 3. ทำแผนเปลี่ยนผ่านเป็นเอกสาร บอกว่าจะลดอย่างไร ใช้งบเท่าไร ใครรับผิดชอบ และทบทวนเมื่อไร
- 4. ให้บุคคลที่สามทวนสอบ เก็บรายงานการทวนสอบไว้เป็นหลักฐานป้องกันตัวเมื่อถูกร้องเรียน
- 5. อย่าอ้างว่าสอดคล้องกับ ISO 14060 ระหว่างที่ร่างยังไม่ผ่าน ให้ระบุกรอบที่ใช้จริงแทน
ถ้าต้องการคนช่วยตรวจคำอ้างด้านสิ่งแวดล้อมและสัญญากับคู่ค้า ดูได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และติดตามข่าวต่อได้ที่ หมวด ESG & DPPs
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
หลายบริษัทรอให้มีมาตรฐานกลางก่อนแล้วค่อยทำแผนจริงจัง ผมมองว่านี่คือการรอที่แพง เพราะกฎเรื่องคำอ้างรักษ์โลกไม่รอมาตรฐาน คำว่า Net Zero บนเว็บของคุณ ไม่ได้ถูกตัดสินด้วยตรา ISO แต่ถูกตัดสินด้วยแฟ้มหลักฐานที่คุณเปิดให้ดูได้ จุดที่องค์กรมักพลาดคือประกาศเป้าก่อนแล้วค่อยหาแผนทีหลัง ควรกลับลำดับให้แผนมาก่อนคำประกาศ
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ISO 14060
ISO 14060 คือมาตรฐานอะไร
ISO 14060 คือร่างมาตรฐานของ ISO ว่าด้วยแผนเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero กำหนดให้ตั้งเป้าระยะสั้นและยาว และเผยแพร่แผนภายใน 2 ปีหลังตั้งเป้า ปัจจุบันยังเป็นร่าง ISO/DIS 14060 ที่ไม่ผ่านโหวตรอบแรก
ISO 14060 ไม่ผ่านโหวตเพราะอะไร
ร่าง ISO 14060 ไม่ได้รับการอนุมัติในระดับที่ต้องใช้ คือเห็นชอบ 2 ใน 3 และคัดค้านไม่เกิน 1 ใน 4 ต้นทางไม่เปิดเผยผลโหวตเป็นตัวเลข ESG Today อ้างรายงานสื่อว่าประเทศผู้ผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลคัดค้าน
ISO 14060 จะออกเป็นมาตรฐานจริงเมื่อไร
ยังไม่มีกำหนด ISO แถลงว่าคณะกรรมการจะพิจารณาความเห็นเกือบ 5,000 รายการก่อนกำหนดขั้นต่อไป โดยไม่ระบุกรอบเวลา
บริษัทไทยยังประกาศ Net Zero ได้ไหมถ้าไม่มีมาตรฐานกลาง
ประกาศได้ แต่ควรมีเป้าที่เป็นตัวเลข แผนเปลี่ยนผ่านเป็นเอกสาร และการทวนสอบโดยบุคคลที่สาม โดยเฉพาะถ้าขายสินค้าให้ผู้บริโภคยุโรปที่อยู่ภายใต้กฎ ECGT
แหล่งอ้างอิง
- ESG Today — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ ESG Today
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
