EU เปิดระบบแล้ว
ลองนึกภาพบริษัทไทยแห่งหนึ่งผลิตชิ้นส่วนหรือแบตเตอรี่ให้ลูกค้าในยุโรป
ฝ่ายฝ่ายขายอาจมองว่าเรื่องนี้เป็นข้อกำหนดของลูกค้า EU
ฝ่ายโรงงานอาจมองว่าเป็นเรื่องข้อมูลการผลิต
ฝ่าย IT อาจมองว่าเป็นเรื่อง API
ฝ่ายจัดซื้ออาจมองว่าเป็นเรื่องข้อมูลจากซัพพลายเออร์
แต่ในโลกของ DPP ทั้งหมดนี้กำลังกลายเป็น “เรื่องเดียวกัน”
เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปเปิดใช้งาน Digital Product Passport Registry พร้อมระบบสำหรับทดสอบการลงทะเบียนอย่างเป็นทางการ ระบบนี้จัดทำขึ้นภายใต้กรอบ Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) และรองรับการลงทะเบียนผ่านหน้าเว็บหรือ API
แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือ EU ไม่ได้กำลังสร้างเพียงฐานข้อมูลใหม่ แต่กำลังสร้างโครงสร้างพื้นฐานให้ข้อมูลของสินค้า “ติดตาม ตรวจสอบ และแลกเปลี่ยนได้” ตลอดห่วงโซ่สินค้า และนั่นทำให้เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับผู้ส่งออกไทยเร็วกว่าที่หลายบริษัทคิด
ข้อเท็จจริง
Digital Product Passport หรือ DPP คือระบบข้อมูลดิจิทัลที่เชื่อมโยงข้อมูลสำคัญของผลิตภัณฑ์เข้ากับสินค้านั้น เพื่อช่วยให้ข้อมูลด้านการผลิต ความยั่งยืน การใช้งาน และการจัดการปลายทางของสินค้าโปร่งใสมากขึ้น
คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า Registry ที่เปิดใช้งานแล้วจะทำหน้าที่เป็นโครงสร้างพื้นฐานกลางสำหรับการลงทะเบียนตัวระบุสินค้าและข้อมูลประกอบที่จำเป็น โดยตัวข้อมูลผลิตภัณฑ์เองยังสามารถถูกจัดเก็บแบบกระจาย ไม่จำเป็นต้องรวมทุกอย่างไว้ในฐานข้อมูลเดียวของ EU
ระบบรองรับทั้งการลงทะเบียนผ่านหน้าเว็บและ API ซึ่งเปิดทางให้ธุรกิจเชื่อมระบบของตัวเองเข้ากับกระบวนการลงทะเบียนได้ นอกจากนี้ยังสามารถขอเอกสารอิเล็กทรอนิกส์เพื่อยืนยันการลงทะเบียน ซึ่ง EU ระบุว่าสามารถใช้เป็นหลักฐานในการติดต่อทางธุรกิจกับบุคคลที่สามได้
กลุ่มสินค้าที่อยู่ในภาพรวมของระบบ DPP มีหลายประเภท เช่น สิ่งทอ เหล็กและอะลูมิเนียม ยางรถยนต์ เฟอร์นิเจอร์ และสินค้า ICT รวมถึงสินค้าบางกลุ่มที่อยู่ภายใต้กฎหมาย EU อื่น ๆ เช่น แบตเตอรี่บางประเภท
สิ่งที่ธุรกิจควรจับตาเป็นพิเศษคือ 18 กุมภาพันธ์ 2570 ซึ่งเป็นกำหนดที่ DPP จะเริ่มบังคับใช้กับแบตเตอรี่บางประเภท โดยข้อมูลจากคณะกรรมาธิการยุโรประบุถึงแบตเตอรี่สำหรับรถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่สำหรับยานพาหนะขนาดเล็กบางประเภท และแบตเตอรี่อุตสาหกรรมที่อยู่ในขอบเขตของกฎหมาย
ส่วนสินค้าในกลุ่มอื่น ๆ จะมีข้อกำหนดเฉพาะทยอยตามมาในช่วงเวลาถัดไป ไม่ได้หมายความว่าสินค้าทุกประเภทต้องทำ DPP พร้อมกันทั้งหมด
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
สำหรับผู้ประกอบการไทย สิ่งที่ต้องเปลี่ยนมุมมองคือ DPP ไม่ควรถูกจัดเป็นงานเอกสารของฝ่าย Compliance เพียงฝ่ายเดียว
เหตุผลคือข้อมูลที่ต้องใช้ไม่ได้เกิดขึ้นจากแผนกเดียว ตัวอย่างเช่นข้อมูลเกี่ยวกับวัสดุ แหล่งที่มา กระบวนการผลิต คุณสมบัติของสินค้า ข้อมูลด้านความยั่งยืน หรือข้อมูลที่ใช้สนับสนุนการซ่อม การใช้ซ้ำ และการรีไซเคิล อาจกระจายอยู่ระหว่างฝ่ายผลิต จัดซื้อ คุณภาพ วิศวกรรม IT และคู่ค้าในห่วงโซ่อุปทาน
ดังนั้นบริษัทที่คิดว่า “เดี๋ยวใกล้วันแล้วค่อยลงทะเบียน” อาจกำลังมองปัญหาช้ากว่าความเป็นจริง เพราะ ส่วนที่ใช้เวลามากที่สุดอาจไม่ใช่การลงทะเบียน แต่เป็นการตามหาข้อมูลและพิสูจน์ว่าข้อมูลนั้นเชื่อถือได้
สำหรับบริษัทที่ผลิตแบตเตอรี่หรือชิ้นส่วนให้ลูกค้า EU เรื่องนี้อาจกระทบตั้งแต่การกำหนดข้อมูลที่ต้องเก็บจากโรงงาน ไปจนถึงการขอข้อมูลจากซัพพลายเออร์ต้นน้ำ หากบริษัทหนึ่งไม่สามารถส่งข้อมูลที่ลูกค้าต้องใช้ได้ ก็มีโอกาสที่ภาระดังกล่าวจะถูกผลักกลับมาเป็นคำขอข้อมูลเพิ่มเติมจากลูกค้า หรือกลายเป็นเงื่อนไขทางการค้าก่อนรับสินค้า
อีกประเด็นที่สำคัญคือ บริษัทที่ไม่ได้ขายสินค้าสำเร็จรูปเข้า EU โดยตรงก็ไม่ควรคิดว่าตัวเองไม่เกี่ยว เพราะเมื่อผู้ซื้อปลายทางใน EU ต้องจัดทำหรือดูแล DPP ข้อมูลจากซัพพลายเออร์หลายชั้นอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของข้อมูลที่ลูกค้าต้องร้องขอ
ในทางธุรกิจ นี่จึงไม่ใช่เพียงกฎใหม่ของยุโรป แต่เป็นการเปลี่ยน “ข้อมูลสินค้า” จากสิ่งที่ใช้ภายในบริษัท ให้กลายเป็นสิ่งที่อาจมีผลต่อการซื้อขายระหว่างบริษัทด้วย
บริษัทไทยที่เตรียมตัวเร็วจะมีข้อได้เปรียบตรงที่สามารถรู้ก่อนว่า ข้อมูลอะไรมีอยู่แล้ว ข้อมูลอะไรขาด และข้อมูลอะไรยังพิสูจน์ไม่ได้ แทนที่จะรอให้ลูกค้า EU ส่งรายการข้อมูลมาแล้วค่อยเริ่มไล่แก้ระบบหลังบ้าน
พูดง่าย ๆ คือ DPP อาจไม่ได้ทำให้สินค้าไทยแพงขึ้นเพราะค่าลงทะเบียน แต่สามารถทำให้ต้นทุนการทำธุรกิจสูงขึ้นได้ หากองค์กรยังไม่พร้อมเรื่องข้อมูล
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ทำรายการสินค้าที่ขายเข้า EU แยกตามประเภทสินค้า ลูกค้า และประเทศปลายทาง เพื่อดูว่าสินค้าใดอยู่ในขอบเขตที่ต้องติดตาม DPP
- เริ่มจากแบตเตอรี่ก่อน โดยเฉพาะสินค้าที่เกี่ยวข้องกับ EV, ยานพาหนะขนาดเล็ก และแบตเตอรี่อุตสาหกรรมในขอบเขตที่เกี่ยวข้องกับกฎ EU เพราะมีเส้นตาย 18 กุมภาพันธ์ 2570 ที่ชัดเจน
- ทำ Data Gap Check ว่าข้อมูลสินค้าแต่ละรายการมาจากใคร อยู่ในระบบใด ใครเป็นเจ้าของ และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้หรือไม่
- คุยกับลูกค้าและซัพพลายเออร์ใน EU ตั้งแต่ตอนนี้ เพื่อขอรายการข้อมูลที่ต้องใช้จริง อย่ารอให้ข้อกำหนดเริ่มบังคับแล้วจึงค่อยถาม
- ให้ฝ่าย IT และฝ่ายธุรกิจทดลองดูช่องทาง Registry/API เพราะ EU เปิดทั้งระบบใช้งานและสภาพแวดล้อมทดสอบไว้แล้ว
แหล่งอ้างอิง
European Commission — Directorate-General for Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs
“The Digital Product Passport Registry is now live” เผยแพร่ 20 กรกฎาคม 2569
อ่านประกาศฉบับเต็มจาก European Commission
European Commission — Digital Product Passport
ข้อมูลกำหนดการและการทยอยบังคับใช้ DPP ในแต่ละกลุ่มสินค้า
ดู Timeline ของ Digital Product Passport จาก European Commission
European Commission — Batteries Digital Product Passport
รายละเอียดขอบเขตและกำหนดการสำหรับ Battery Passport
ดูข้อมูล Battery Passport จาก European Commission
