อำนาจเหนือตลาด คือสถานะของธุรกิจที่มีส่วนแบ่งตลาดและยอดขายถึงเกณฑ์ที่คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) กำหนด ซึ่งทำให้ต้องระวังพฤติกรรมทางการค้ามากกว่าบริษัททั่วไป กขค. เสนอร่างเกณฑ์ใหม่ที่ลดเพดานลงเหลือ 33% และ 500 ล้านบาท บทความนี้เหมาะกับผู้บริหาร ฝ่ายกฎหมาย และแพลตฟอร์มดิจิทัล ที่อยากรู้ว่าตัวเองเข้าข่ายไหม
ลองนึกภาพบริษัทอาหารแช่แข็งยอดขายปีละ 700 ล้านบาท ที่ไม่เคยคิดว่าตัวเองเป็นรายใหญ่ (ตัวอย่างสมมติ) ถ้าร่างเกณฑ์นี้ผ่านและส่วนแบ่งในตลาดของตัวเองถึง 33% บริษัทนี้อาจกลายเป็นผู้มีอำนาจเหนือตลาด และการตั้งเงื่อนไขกับร้านค้าปลีกแบบที่เคยทำอาจต้องคิดใหม่
สรุปสั้น: กขค. เปิดรับฟังความเห็นร่างเกณฑ์อำนาจเหนือตลาดและการรวมธุรกิจตั้งแต่ 22 ก.ย. 2569 ถึง 21 ต.ค. 2569 เสนอลดเกณฑ์รายเดียวจากส่วนแบ่ง 50% เหลือ 33% และยอดขายจาก 1,000 ล้านเหลือ 500 ล้านบาท ลดเกณฑ์แจ้งรวมธุรกิจเหลือ 500 ล้านบาท และเพิ่มเกณฑ์แบบพลวัตสำหรับแพลตฟอร์มที่ยังไม่ระบุปัจจัยวัด ร่างนี้ยังไม่ใช่กฎหมาย
ร่างเกณฑ์อำนาจเหนือตลาดของ กขค. เปลี่ยนอะไรบ้าง
ร่างเกณฑ์อำนาจเหนือตลาดของ กขค. ลดเพดานลงเกือบทุกข้อ ทั้งเกณฑ์รายเดียว เกณฑ์ร่วม และเกณฑ์การรวมธุรกิจ ตามที่ Tilleke & Gibbins สรุปไว้ และ MLex รายงานเมื่อ 9 ตุลาคม 2569 ร่างนี้อยู่ในขั้นรับฟังความเห็น ยังไม่มีผลบังคับ
| เกณฑ์ | เดิม | ร่างใหม่ |
|---|---|---|
| อำนาจเหนือตลาดรายเดียว | ส่วนแบ่ง 50% และยอดขาย 1,000 ล้านบาท | ส่วนแบ่ง 33% และยอดขาย 500 ล้านบาท |
| อำนาจเหนือตลาดร่วม | ดู 3 รายแรก | ดู 2 รายแรก ส่วนแบ่งรวมตั้งแต่ 75% |
| ยอดขายสำหรับขออนุญาตและแจ้งรวมธุรกิจ | 1,000 ล้านบาท | 500 ล้านบาท |
| ตลาดดิจิทัล/แพลตฟอร์ม | ไม่มีเกณฑ์เฉพาะ | เกณฑ์แบบพลวัต (ยังไม่ระบุปัจจัยวัด) |
| ระยะรับฟังความเห็น | — | 22 ก.ย. – 21 ต.ค. 2569 |
เกณฑ์อำนาจเหนือตลาดร่วมแบบใหม่ไม่นับรายที่ยอดขายต่ำกว่า 500 ล้านบาทหรือส่วนแบ่งต่ำกว่า 10%
เกณฑ์แบบพลวัตสำหรับแพลตฟอร์มคืออะไร
เกณฑ์แบบพลวัตคือแนวคิดใหม่ในร่างที่ใช้กับตลาดที่เปลี่ยนเร็ว หรือที่ใช้เทคโนโลยีเป็นแพลตฟอร์มธุรกิจ เช่น ตลาดดิจิทัล แต่ร่างยังไม่ระบุว่าจะใช้ปัจจัยอะไรวัด MLex วิจารณ์ว่าเกณฑ์สำหรับแพลตฟอร์มยังไม่ชัด ทำให้ธุรกิจคาดการณ์ได้ยากว่าตัวเองจะเข้าข่ายหรือไม่
เกณฑ์อำนาจเหนือตลาดใหม่กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
เกณฑ์อำนาจเหนือตลาดใหม่ถ้าผ่านจะดึงบริษัทขนาดกลางเข้ามาอยู่ใต้การกำกับมากขึ้น โดยเฉพาะบริษัทยอดขาย 500–1,000 ล้านบาท แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ ส่งอาหาร และเรียกรถ ตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ข้อเท็จจริงเรื่องเกณฑ์มาจากข่าว ส่วนการคาดการณ์ทิศทางเป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน
บริษัทยอดขาย 500–1,000 ล้านบาทต้องระวังอะไร
บริษัทกลุ่มนี้ต้องคำนวณส่วนแบ่งตลาดใหม่ เพราะเพดานยอดขายลดลงครึ่งหนึ่ง ถ้าเข้าข่ายผู้มีอำนาจเหนือตลาด การตั้งราคาหรือเงื่อนไขกับคู่ค้าแบบที่เคยทำอาจถูกมองว่าเอาเปรียบ ฝ่ายขายและฝ่ายจัดซื้อควรรู้ก่อนว่าบริษัทอยู่ตรงไหน ไม่ใช่รู้เมื่อมีคู่ค้าร้องเรียน
แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ ส่งอาหาร และเรียกรถโดนหนักสุดหรือไม่
แพลตฟอร์มน่าจะได้รับผลมากที่สุด เพราะนอกจากเกณฑ์ตัวเลขแล้วยังมีเกณฑ์แบบพลวัตที่ยังไม่รู้ว่าวัดด้วยอะไร ผู้เขียนเห็นว่าเมื่อดูคู่กับแนวทางแพลตฟอร์มหลายด้านที่มีผลตั้งแต่ 25 มีนาคม 2569 และคดี Shopee ทิศทางชัดว่า กขค. จะกำกับแพลตฟอร์มล่วงหน้า (ex-ante) ใกล้แนวทาง DMA ของ EU มากขึ้น คดี Shopee ดูได้ใน กขค. ปรับ Shopee 3.48 ล้านบาท จับร้านค้าเข้าแคมเปญโดยไม่ขอความยินยอม ร้านค้าออนไลน์มีสิทธิ์อะไรบ้าง
ตัวอย่างผลของ DMA ต่อธุรกิจไทยดูได้ใน Google DMA เปลี่ยนหน้า Search: กฎ EU อาจเปลี่ยนอันดับเว็บไทยโดยไม่รู้ตัว ส่วนกฎแพลตฟอร์มฝั่ง ETDA ก็เดินคู่กัน อ่านต่อที่ ETDA จ่อคุมแพลตฟอร์ม 7 ข้อ ธุรกิจไทยเสี่ยงอะไร รีบเช็กก่อนกฎใหม่
ดีลควบรวมขนาดกลางต้องยื่น กขค. มากขึ้นไหม
ดีลควบรวมขนาดกลางต้องยื่น กขค. มากขึ้น เพราะเกณฑ์ยอดขายสำหรับขออนุญาตและแจ้งผลการรวมธุรกิจลดจาก 1,000 ล้านเหลือ 500 ล้านบาท ดีลที่กำลังเจรจาอยู่ควรเพิ่มขั้นตอนตรวจเกณฑ์และกำหนดเวลายื่นไว้ในสัญญาซื้อขายกิจการ
ช่องที่ธุรกิจควรใช้ในการรับฟังความเห็นคืออะไร
ช่องที่ดีที่สุดคือเกณฑ์แบบพลวัต ซึ่งร่างยังเขียนไม่ชัด ธุรกิจมีโอกาสเสนอให้ กขค. ระบุปัจจัยที่วัดได้จริง เช่น ตัวชี้วัดที่ตรวจสอบได้และมีตัวเลขเกณฑ์ชัด แทนที่จะรอให้หน่วยงานตีความเองภายหลัง
ถ้าไม่ทำอะไรกับร่างเกณฑ์อำนาจเหนือตลาดเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ทำอะไรเลย ธุรกิจเสียโอกาสส่งความเห็นก่อน 21 ต.ค. 2569 และอาจรู้ตัวว่าเข้าข่ายผู้มีอำนาจเหนือตลาดเมื่อเกณฑ์มีผลแล้ว ดีลควบรวมที่ไม่ได้วางเวลายื่น กขค. ไว้อาจสะดุดกลางทาง
สำหรับแพลตฟอร์ม ความเสี่ยงคือถูกวัดด้วยเกณฑ์ที่ตัวเองไม่ได้มีส่วนออกแบบ และต้องปรับเงื่อนไขกับร้านค้าทีหลัง
ธุรกิจที่อาจเข้าข่ายอำนาจเหนือตลาดควรทำอะไรตอนนี้
ธุรกิจที่มียอดขายเกิน 500 ล้านบาทหรือทำแพลตฟอร์ม ควรทำ 4 ข้อนี้ก่อนปิดรับความเห็น 21 ต.ค. 2569
- 1. คำนวณสถานะตามเกณฑ์ใหม่ ใช้ส่วนแบ่ง 33% ยอดขาย 500 ล้านบาท และเกณฑ์ 2 รายแรกรวม 75% ทดลองกับตลาดที่บริษัทอยู่
- 2. ไล่ดีลควบรวมที่วางแผนไว้ ดูว่าเกณฑ์ 500 ล้านบาททำให้ต้องยื่น กขค. หรือไม่ และเผื่อเวลาในสัญญา
- 3. ทบทวนเงื่อนไขกับคู่ค้าและร้านค้า โดยเฉพาะแพลตฟอร์ม เช็กข้อที่อาจถูกมองว่าเอาเปรียบถ้าเข้าข่ายอำนาจเหนือตลาด
- 4. ส่งความเห็นต่อ กขค. ก่อน 21 ต.ค. 2569 ขอให้ระบุปัจจัยวัดของเกณฑ์แบบพลวัตให้ชัดและวัดได้จริง
ถ้าต้องการคนช่วยประเมินสถานะและร่างความเห็น ดูได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ ตัวเลข 33% และ 500 ล้านบาทเป็นเรื่องที่คำนวณได้ แต่เกณฑ์แบบพลวัตที่ยังไม่มีปัจจัยวัดคือจุดที่ธุรกิจคาดการณ์ไม่ได้ กฎที่วัดไม่ได้ มักจบด้วยการตีความของคนที่ถือปากกา จุดที่องค์กรมักพลาดคือรอให้กฎออกก่อนแล้วค่อยอ่าน ทั้งที่ช่วงรับฟังความเห็นคือช่วงเดียวที่ยังเปลี่ยนถ้อยคำได้
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอำนาจเหนือตลาด
เกณฑ์อำนาจเหนือตลาดใหม่ของ กขค. คือเท่าไร
ร่างเกณฑ์อำนาจเหนือตลาดรายเดียวคือส่วนแบ่งตลาด 33% และยอดขาย 500 ล้านบาท ลดจากเดิม 50% และ 1,000 ล้านบาท ส่วนเกณฑ์ร่วมดู 2 รายแรกที่มีส่วนแบ่งรวมตั้งแต่ 75%
ร่างเกณฑ์อำนาจเหนือตลาดใช้บังคับแล้วหรือยัง
ยังไม่ใช้บังคับ ร่างนี้อยู่ในขั้นรับฟังความเห็นตั้งแต่ 22 ก.ย. ถึง 21 ต.ค. 2569 เนื้อหาอาจเปลี่ยนหลังรับฟังความเห็น
แพลตฟอร์มดิจิทัลจะถูกวัดอำนาจเหนือตลาดด้วยอะไร
ร่างเพิ่มเกณฑ์แบบพลวัตสำหรับตลาดที่เปลี่ยนเร็วหรือใช้เทคโนโลยีเป็นแพลตฟอร์ม แต่ยังไม่ระบุว่าจะใช้ปัจจัยอะไรวัด MLex วิจารณ์ว่าทำให้ธุรกิจคาดการณ์ได้ยาก
เกณฑ์แจ้งการรวมธุรกิจเปลี่ยนอย่างไร
เกณฑ์ยอดขายสำหรับขออนุญาตและแจ้งผลการรวมธุรกิจลดจาก 1,000 ล้านเหลือ 500 ล้านบาท ดีลขนาดกลางจึงต้องยื่น กขค. มากขึ้นถ้าร่างนี้ผ่าน
แหล่งอ้างอิง
- Tilleke & Gibbins — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ Tilleke & Gibbins
- MLex — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ MLex
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
