Shopee โดนปรับเป็นเงิน 3,476,489.50 บาท หรือราว 3.48 ล้านบาท จากคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) เพราะใส่ร้านค้าเข้าแคมเปญอัตโนมัติโดยไม่ขอความยินยอม ลองนึกภาพแม่ค้าขายเสื้อผ้าออนไลน์ที่ตื่นมาพบว่าร้านถูกหักค่าธรรมเนียมแคมเปญส่งฟรี ทั้งที่ไม่เคยกดสมัคร เรื่องนี้เป็นเรื่องใกล้ตัวร้านค้าออนไลน์ไทยหลายแสนร้าน และเป็นครั้งแรกที่ร้านค้ามีคำวินิจฉัยของหน่วยงานรัฐไว้อ้างอิง
สรุปสั้น: กขค. ปรับ Shopee 3,476,489.50 บาท ตามมาตรา 57 พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า เรื่องการค้าไม่เป็นธรรม กรณีใส่ร้านค้าเข้าแคมเปญ Free Shipping Special และ Coins Cashback 10% อัตโนมัติ ช่วง มิ.ย. 2563 – ส.ค. 2564 Shopee อุทธรณ์ต่อศาลปกครองได้ภายใน 90 วัน ร้านค้าออนไลน์ไทยจึงมีฐานกฎหมายโต้แย้งเงื่อนไขที่แพลตฟอร์มกำหนดฝ่ายเดียวชัดขึ้น
Shopee โดนปรับเรื่องอะไร เกิดอะไรขึ้น
Shopee โดนปรับเพราะนำร้านค้าเข้าร่วมแคมเปญ “Free Shipping Special” และ “Coins Cashback 10%” แบบอัตโนมัติ โดยไม่ได้ขอความยินยอมจากร้านค้าก่อน ช่วงเวลาที่เกิดเหตุคือเดือนมิถุนายน 2563 ถึงสิงหาคม 2564 ประชาชาติธุรกิจและโพสต์ทูเดย์รายงานผลคำวินิจฉัยเมื่อ 19 กันยายน 2569 และ MGR Online เผยแพร่บทวิเคราะห์ต่อเมื่อ 29 กันยายน 2569
กขค. ใช้มาตรา 57 ของ พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า ซึ่งว่าด้วยการค้าไม่เป็นธรรม เป็นฐานในการปรับ แต่อดีตเลขาธิการ กขค. แย้งผ่านบทวิเคราะห์ว่าคดีนี้ควรใช้มาตรา 50 ว่าด้วยการใช้อำนาจเหนือตลาด ซึ่งมีโทษทางอาญา โดยให้เหตุผลว่า Shopee มีส่วนแบ่งตลาด 44.49% และแพลตฟอร์ม 3 รายใหญ่รวมกันมีส่วนแบ่ง 95.31%
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| ผู้ถูกปรับ | Shopee |
| ผู้ปรับ | คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) |
| พฤติกรรม | ใส่ร้านค้าเข้าแคมเปญ Free Shipping Special และ Coins Cashback 10% อัตโนมัติ โดยไม่ขอความยินยอม |
| ช่วงเวลา | มิ.ย. 2563 – ส.ค. 2564 |
| ฐานกฎหมาย | มาตรา 57 (การค้าไม่เป็นธรรม) |
| ค่าปรับ | 3,476,489.50 บาท |
| ข้อแย้งของอดีตเลขาธิการ | ควรใช้มาตรา 50 (ใช้อำนาจเหนือตลาด มีโทษอาญา) |
| ส่วนแบ่งตลาด | Shopee 44.49% · 3 รายใหญ่รวม 95.31% |
| สิทธิอุทธรณ์ | Shopee อุทธรณ์ต่อศาลปกครองได้ภายใน 90 วัน |
คำวินิจฉัยนี้ยังไม่ถึงที่สุด เพราะ Shopee ยังมีสิทธิอุทธรณ์ต่อศาลปกครอง ผลสุดท้ายจึงอาจเปลี่ยนได้
Shopee โดนปรับ กระทบร้านค้าออนไลน์ไทยอย่างไร
Shopee โดนปรับครั้งนี้กระทบร้านค้าออนไลน์ไทยในแง่ “อำนาจต่อรอง” มากกว่าตัวเงิน ค่าปรับราว 3.48 ล้านบาทไม่ใช่เงินก้อนใหญ่สำหรับแพลตฟอร์มระดับนี้ แต่หลักที่ได้จากคำวินิจฉัยมีน้ำหนักมาก ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากข้อเท็จจริงในข่าว
ร้านค้า SME บนมาร์เก็ตเพลสได้อะไรจากคำวินิจฉัยนี้
ร้านค้า SME บนมาร์เก็ตเพลสได้ฐานกฎหมายที่ชัดขึ้นในการโต้แย้งเงื่อนไขที่แพลตฟอร์มกำหนดฝ่ายเดียว ผู้เขียนมองว่านี่เป็นบรรทัดฐานแรกของไทยเรื่อง “บังคับเข้าแคมเปญ” ที่หน่วยงานรัฐวินิจฉัยว่าเป็นการค้าไม่เป็นธรรม
ในทางปฏิบัติ ร้านค้าที่เคยถูกหักค่าธรรมเนียมจากแคมเปญที่ไม่ได้สมัคร สามารถใช้คำวินิจฉัยนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการร้องเรียนต่อ กขค. หรือเจรจากับแพลตฟอร์มได้ แต่ควรมีหลักฐานว่าตัวเองไม่ได้ให้ความยินยอม และคำนวณได้ว่าเสียหายเท่าไร
ตัวอย่างสมมติ: ร้านขายเครื่องสำอางที่มีกำไรต่อชิ้นบาง ถูกใส่เข้าแคมเปญส่งฟรีและแคชแบ็กพร้อมกัน ค่าธรรมเนียมที่ถูกหักเพิ่มทำให้บางออเดอร์ขาดทุน ถ้าร้านเก็บภาพหน้าจอการตั้งค่าร้านและใบแจ้งค่าธรรมเนียมไว้ ร้านนี้จะมีหลักฐานพร้อมกว่าร้านที่ไม่ได้เก็บอะไรเลย
ทำไมมาตรา 50 กับมาตรา 57 ถึงสำคัญ
มาตรา 50 กับมาตรา 57 ต่างกันที่ความหนักของผลทางกฎหมาย มาตรา 57 เรื่องการค้าไม่เป็นธรรมเป็นฐานที่ กขค. ใช้ปรับในคดีนี้ ส่วนมาตรา 50 เรื่องการใช้อำนาจเหนือตลาดมีโทษทางอาญา ตามที่อดีตเลขาธิการชี้
ผู้เขียนมองว่าข้อแย้งเรื่องมาตรา 50 สำคัญต่ออนาคต ถ้าวันหนึ่งหน่วยงานเลือกใช้ฐานอำนาจเหนือตลาดกับแพลตฟอร์มที่มีส่วนแบ่งสูง ผลทางกฎหมายจะหนักกว่าคดีนี้มาก ตัวเลขส่วนแบ่ง 3 รายใหญ่รวม 95.31% บอกว่าตลาดอีคอมเมิร์ซไทยกระจุกตัวสูง ร้านค้าแทบไม่มีทางเลือกนอกแพลตฟอร์มใหญ่ ประเด็นอำนาจต่อรองจึงเป็นเรื่องจริง ไม่ใช่ทฤษฎี
แพลตฟอร์มอื่นและธุรกิจที่มีคู่ค้ารายย่อยต้องระวังอะไร
แพลตฟอร์มอื่นและธุรกิจที่มีคู่ค้ารายย่อยจำนวนมากต้องระวังเรื่องการเปลี่ยนเงื่อนไขฝ่ายเดียว คำวินิจฉัยนี้ไม่ได้ใช้กับมาร์เก็ตเพลสอย่างเดียว แอปส่งอาหาร แพลตฟอร์มจองที่พัก หรือเครือข่ายตัวแทนจำหน่าย ที่ใส่คู่ค้าเข้าโปรโมชันโดยอัตโนมัติ ก็ควรทบทวนว่ากระบวนการขอความยินยอมชัดเจนพอหรือไม่
หลักที่ปลอดภัยกว่าคือให้คู่ค้า “กดเข้าร่วม” เอง (opt-in) และแสดงค่าธรรมเนียมให้เห็นก่อนตัดสินใจ อ่านเรื่องกฎหมายแพลตฟอร์มเพิ่มได้ที่ หมวด Tech Law & IP
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าร้านค้าไม่ทำอะไรเลย ร้านจะยังถูกหักค่าธรรมเนียมจากโปรโมชันที่ไม่ได้เลือก และเมื่ออยากโต้แย้งภายหลังก็ไม่มีหลักฐาน ส่วนแพลตฟอร์มหรือธุรกิจที่ยังใส่คู่ค้าเข้าโปรอัตโนมัติ เสี่ยงถูกร้องเรียนต่อ กขค. และถูกปรับตามแนวเดียวกับคดีนี้
ร้านค้าออนไลน์ควรทำอะไรตอนนี้
ร้านค้าออนไลน์ควรเริ่มจากการเก็บหลักฐานและทบทวนค่าธรรมเนียมย้อนหลัง เพราะคำวินิจฉัยที่ Shopee โดนปรับทำให้เรื่องบังคับเข้าแคมเปญมีฐานกฎหมายชัดขึ้น 5 ข้อนี้ทำได้ทันที
- 1. ตรวจการตั้งค่าร้านว่าอยู่ในแคมเปญอะไรบ้าง เข้าไปดูหลังร้านว่าร้านถูกใส่ในโปรโมชันใดที่ไม่ได้กดสมัครเอง
- 2. เก็บหลักฐานทุกครั้งที่ถูกใส่ในโปรโดยไม่ได้ยินยอม บันทึกภาพหน้าจอพร้อมวันเวลา อีเมลแจ้งเตือน และใบแจ้งค่าธรรมเนียม
- 3. คำนวณค่าธรรมเนียมที่ถูกหักจากแคมเปญ แยกให้เห็นว่าแต่ละเดือนเสียเงินให้แคมเปญที่ไม่ได้เลือกเท่าไร เพื่อใช้ประกอบการเจรจาหรือร้องเรียน
- 4. อ่านเงื่อนไขร้านค้าทุกครั้งที่แพลตฟอร์มแจ้งเปลี่ยน ดูเฉพาะข้อที่เกี่ยวกับแคมเปญ ค่าธรรมเนียม และการเข้าร่วมอัตโนมัติ
- 5. ติดตามผลอุทธรณ์ต่อศาลปกครอง คำวินิจฉัยยังไม่ถึงที่สุด ควรรอดูผลก่อนตัดสินใจดำเนินการทางกฎหมายที่มีค่าใช้จ่ายสูง
ถ้าธุรกิจของคุณเป็นฝั่งแพลตฟอร์มหรือเจ้าของเครือข่ายคู่ค้า และต้องการทบทวนกระบวนการขอความยินยอมและการใช้ข้อมูลคู่ค้า ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และติดตามเรื่องธุรกิจออนไลน์ได้ที่ หมวด Digital Business
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ค่าปรับ 3.48 ล้านบาทอาจดูเล็กสำหรับแพลตฟอร์มขนาดนี้ แต่ผมมองว่าคุณค่าของคดีอยู่ที่หลัก ไม่ใช่ตัวเงิน ต่อไปนี้ “กดยอมรับเงื่อนไข” ไม่ได้แปลว่าแพลตฟอร์มจะทำอะไรกับร้านค้าก็ได้อีกแล้ว สิ่งที่ร้านค้าขาดมาตลอดไม่ใช่สิทธิ แต่เป็นหลักฐาน ผมจึงอยากให้ทุกร้านเริ่มเก็บหลักฐานตั้งแต่วันนี้ ไม่ต้องรอให้เสียหายก่อน
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Shopee โดนปรับ
Shopee โดนปรับเท่าไร และเพราะอะไร
Shopee โดนปรับ 3,476,489.50 บาท ตามมาตรา 57 พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า เรื่องการค้าไม่เป็นธรรม เพราะใส่ร้านค้าเข้าแคมเปญ Free Shipping Special และ Coins Cashback 10% อัตโนมัติโดยไม่ขอความยินยอม ช่วง มิ.ย. 2563 – ส.ค. 2564
คำวินิจฉัยนี้ถึงที่สุดแล้วหรือยัง
ยังไม่ถึงที่สุด ตามข่าว Shopee มีสิทธิอุทธรณ์ต่อศาลปกครองได้ภายใน 90 วัน ผลสุดท้ายจึงอาจเปลี่ยนได้
ทำไมอดีตเลขาธิการ กขค. บอกว่าควรเป็นคดีอาญา
อดีตเลขาธิการ กขค. เห็นว่าควรใช้มาตรา 50 เรื่องการใช้อำนาจเหนือตลาด ซึ่งมีโทษทางอาญา เพราะ Shopee มีส่วนแบ่งตลาด 44.49% และ 3 เจ้าใหญ่รวมกัน 95.31% แต่ กขค. เลือกใช้มาตรา 57 ในคดีนี้
ร้านค้าที่เคยถูกใส่เข้าแคมเปญโดยไม่ยินยอมทำอะไรได้บ้าง
ร้านค้าควรเก็บหลักฐานการถูกใส่เข้าแคมเปญและค่าธรรมเนียมที่ถูกหัก แล้วใช้เป็นข้อมูลในการเจรจากับแพลตฟอร์มหรือร้องเรียนต่อ กขค. กรณีที่ความเสียหายสูง ควรปรึกษานักกฎหมายก่อนดำเนินการ
แหล่งอ้างอิง
- MGR Online — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านบทวิเคราะห์ที่ MGR Online
- ประชาชาติธุรกิจ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ประชาชาติธุรกิจ
- โพสต์ทูเดย์ — รายงานข่าว 19 ก.ย. 2569 (ไม่มีลิงก์ใน input)
อ่านหลักการคัดเลือกและตรวจสอบข่าวของเราได้ที่ นโยบายบรรณาธิการ
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
