รอการกำหนดโทษ คืออะไร ต่างจากรอลงอาญาไหม ทำไมคดีทราย สก๊อตได้ 1 ปี

รอการกำหนดโทษ คือการที่ศาลพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดจริง แต่ยังไม่กำหนดว่าจะจำคุกหรือปรับเท่าไร และให้เวลาจำเลยกลับตัวภายในระยะที่ศาลกำหนด ส่วนรอลงอาญาหรือรอการลงโทษ คือศาลกำหนดโทษไว้แล้วแต่ยังไม่บังคับ บทความนี้เหมาะกับครีเอเตอร์ เจ้าของธุรกิจ และคนที่เพิ่งเห็นข่าวคดีทราย สก๊อต แล้วสงสัยว่าคำนี้แปลว่าอะไร

ลองนึกภาพคนที่ไถฟีดแล้วเจอพาดหัวว่า “รอลงอาญา” แต่อีกสำนักเขียนว่า “รอการกำหนดโทษ” หลายคนคิดว่าเป็นคำเดียวกัน คำตอบสั้นคือไม่เหมือนกัน และมีข้อหนึ่งที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ คือคำพิพากษาแบบรอการกำหนดโทษยังถือว่าศาลชี้แล้วว่ามีความผิด ไม่ใช่การยกฟ้อง

สรุปสั้น: ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ให้ศาลเลือกได้ 2 แบบ คือ “รอการกำหนดโทษ” (ผิดแต่ยังไม่กำหนดโทษ) หรือ “กำหนดโทษแต่รอการลงโทษ” ใช้ได้ในคดีที่ศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และระยะรอต้องไม่เกิน 5 ปีนับแต่วันพิพากษา ในคดีที่ศาลชั้นต้นตัดสินเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2569 ศาลเลือกรอการกำหนดโทษ 1 ปี และคดียังอุทธรณ์ได้

รอการกำหนดโทษ คืออะไร ต่างจากรอลงอาญาอย่างไร

รอการกำหนดโทษต่างจากรอลงอาญาตรงที่ “มีตัวเลขโทษหรือยัง” รอการกำหนดโทษยังไม่มีตัวเลขโทษเลย ส่วนรอลงอาญามีตัวเลขโทษแล้วแต่พักการบังคับไว้ ทั้งสองแบบมาจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมเมื่อ พ.ศ. 2559

รอการกำหนดโทษ ทำงานอย่างไรในชีวิตจริง

รอการกำหนดโทษทำงานเหมือนใบเสร็จที่เขียนว่า “ค้างชำระ” แต่ยังไม่ใส่ยอดเงิน ถ้าผ่านระยะที่ศาลกำหนดไปโดยไม่มีเหตุให้ศาลต้องกลับมากำหนดโทษ ใบเสร็จใบนั้นก็ไม่ถูกเรียกเก็บ ส่วนรอลงอาญาเหมือนใบเสร็จที่เขียนยอดไว้แล้ว แค่ยังไม่เรียกเก็บ

ทำไมคนถามเรื่องรอการกำหนดโทษตอนนี้

คนค้นคำว่ารอการกำหนดโทษเพราะคดีหมิ่นประมาทของครีเอเตอร์สายอนุรักษ์ทะเลที่สื่อรู้จักในชื่อ “ทราย สก๊อต” เมื่อ 13 พฤศจิกายน 2569 มติชนออนไลน์รายงาน โดยอ้างแถลงการณ์ของบริษัท ไทยมารีน (ภูเก็ต) จำกัด ฝ่ายโจทก์ ว่าศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามฟ้อง ฐานหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาตรา 16 ลงโทษตามบทที่หนักกว่าคือ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ

ศาลให้รอการกำหนดโทษ 1 ปี เพราะจำเลยไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน และให้ลงโฆษณาคำพิพากษาโดยย่อในเพจข่าว 2 เพจ ติดต่อกัน 7 วัน จำเลยออกค่าใช้จ่ายเอง ที่มาคดีคือคลิปที่โพสต์เมื่อเมษายน 2568 เรื่องการให้อาหารเต่าในเขตอุทยานที่พาดพิงบริษัท จำเลยให้การปฏิเสธตลอด ข้อมูลมาจากแถลงการณ์ฝ่ายโจทก์ที่สื่อรายงาน และคดียังไม่ถึงที่สุด

เรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อยเกี่ยวกับรอการกำหนดโทษมีอะไรบ้าง

เรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือเชื่อว่ารอการกำหนดโทษเท่ากับ “รอดคดี” ความจริงคือรอการกำหนดโทษเป็นคำพิพากษาว่ามีความผิด ต่างจากคำพิพากษายกฟ้องที่ศาลไม่ได้ชี้ว่าผิด ความเข้าใจผิดนี้มีผลจริง เพราะฝ่ายที่แพ้ยังมีสิทธิอุทธรณ์ และศาลสูงอาจแก้คำพิพากษาได้ทั้งสองทาง

ความเข้าใจผิดข้อที่สองเกิดจากพาดหัวข่าวเอง มติชนออนไลน์พาดหัวว่า “รอลงอาญา” แต่เนื้อข่าวใช้คำว่า “รอการกำหนดโทษ” ในทางกฎหมายสองคำนี้ไม่เหมือนกัน คนที่ยกข่าวไปพูดต่อจึงควรใช้ถ้อยคำตามคำพิพากษา ไม่ใช่ตามพาดหัว

ใครเกี่ยวข้องกับคดีหมิ่นประมาทจากคลิปแฉธุรกิจบ้าง

คนที่เกี่ยวข้องโดยตรงคือครีเอเตอร์ที่โพสต์คลิปพาดพิงธุรกิจ ธุรกิจที่ถูกเอ่ยชื่อ และคนที่กดแชร์ต่อ คดีที่ศาลชั้นต้นตัดสินเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2569 เป็นตะขอให้เห็นว่าโพสต์เดียวในเพจส่วนตัวกลายเป็นคดีอาญาได้ แม้บริษัทโจทก์จะไม่ได้เรียกค่าเสียหายเป็นเงินก็ตาม ตามที่เดลินิวส์รายงานจากแถลงการณ์บริษัทเมื่อ 18 กันยายน 2569

ครีเอเตอร์และอินฟลูเอนเซอร์สายรีวิวหรือสายอนุรักษ์

ครีเอเตอร์เสี่ยงที่สุดเมื่อคลิปเอ่ยชื่อธุรกิจคู่กับภาพที่ยังไม่ได้ยืนยันว่ามาจากธุรกิจนั้นจริง การหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328 เป็นบทหนักกว่าหมิ่นประมาททั่วไป เพราะเผยแพร่สู่คนจำนวนมาก ร้านค้าที่จ้างครีเอเตอร์รีวิวก็ควรเข้าใจความเสี่ยงชุดเดียวกัน อ่านต่อได้ใน รีวิวอินฟลูเอนเซอร์ใช้ AI: ร้านค้าไทยต้องตรวจอะไร ก่อนโพสต์เดียวกลายเป็นปัญหา

ธุรกิจท่องเที่ยวและ SME ที่ถูกพาดพิงออนไลน์

ธุรกิจที่ถูกพาดพิงมีทางเลือกมากกว่าการฟ้อง บริษัทในข่าวเดินหน้าคดีหนึ่งจนศาลพิพากษา แต่ถอนฟ้องอีกคดีหนึ่งหลังได้รับคำขอโทษ ตามที่เดลินิวส์รายงาน ธุรกิจควรเก็บหลักฐานโพสต์พร้อมวันเวลา

คนแชร์ต่อและแอดมินกลุ่ม

คนแชร์ต่อไม่ได้ปลอดภัยเสมอไป เพราะการส่งต่อข้อความที่ใส่ความผู้อื่นอาจเข้าองค์ประกอบหมิ่นประมาทได้เช่นกัน ดูเพิ่มใน OpenChat แฉคนอื่น ผิดกฎหมายไหม แอดมิน คนแชร์ คนในกลุ่มโดนด้วยไหม

เทียบกับกฎหมายไทย: รอการกำหนดโทษในคดีนี้ ต่างจากหลักเดิมอย่างไร

รอการกำหนดโทษในคดีนี้ใช้หลักเกณฑ์ของประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2559 ซึ่งขยายเพดานจากคดีที่ศาลจะลงโทษจำคุก “ไม่เกิน 3 ปี” เป็น “ไม่เกิน 5 ปี” ตามที่บทความวิชาการของวิวรรธน์ ดำรงค์กุลนันท์ วิเคราะห์ไว้ ศาลจึงใช้ดุลพินิจได้กว้างขึ้น

ช่องว่างที่ควรรู้คือ ข่าวคดีลักษณะนี้มักรายงานผ่านแถลงการณ์ของคู่ความฝ่ายเดียว คนอ่านจึงยังไม่เห็นเหตุผลของศาลว่าภาพหรือข้อความส่วนไหนเข้าองค์ประกอบ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาตรา 16 ซึ่งว่าด้วยภาพของผู้อื่นที่ถูกสร้าง ตัดต่อ เติม หรือดัดแปลงจนน่าจะทำให้เสียชื่อเสียง ฝ่ายโจทก์อ้างว่ามีการนำภาพมาตัดต่อรวมกัน ซึ่งเป็นข้ออ้างของโจทก์ ยังต้องรอดูคำพิพากษาฉบับเต็ม

อ่านแบบนักกฎหมาย: ถ้าได้คำพิพากษาฉบับเต็มของคดีที่มีรอการกำหนดโทษ ให้เปิดดูส่วนท้ายก่อนว่าศาลเขียนคำว่า “รอการกำหนดโทษ” หรือ “กำหนดโทษ…แต่รอการลงโทษ” แล้วดูต่อว่ามีคำว่า “คุมความประพฤติ” พร้อมเงื่อนไขหรือไม่ สองคำนี้บอกได้ทันทีว่าจำเลยมีภาระอะไรในระยะรอ

ครีเอเตอร์ควรทำอะไรก่อนโพสต์คลิปพาดพิงธุรกิจ

ครีเอเตอร์ลดความเสี่ยงคดีหมิ่นประมาทได้ด้วยการตรวจหลักฐานก่อนเอ่ยชื่อ ไม่ใช่เลิกวิจารณ์ การวิจารณ์โดยสุจริตยังทำได้

• 1. ยืนยันความเชื่อมโยงก่อนเอ่ยชื่อ ตรวจว่าเรือ คน หรือสถานที่ในคลิปเป็นของธุรกิจที่จะเอ่ยชื่อจริง เช่น ดูชื่อเรือ ใบอนุญาต หรือสอบถามหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่
• 2. เก็บไฟล์ต้นฉบับและที่มา เก็บคลิปดิบ วันเวลา และชื่อผู้ถ่าย ถ้าใช้ภาพคนอื่นให้จดแหล่งไว้
• 3. ไม่รวมภาพจนความหมายเปลี่ยน ถ้านำภาพหลายเหตุการณ์มาเรียงกัน ให้เขียนกำกับชัดว่าถ่ายคนละเวลาหรือคนละที่
• 4. แยกข้อเท็จจริงกับความเห็น ใช้ถ้อยคำแบบ “จากคลิปนี้ผมตั้งคำถามว่า…” แทนการสรุปว่าใครทำผิดกฎหมาย
• 5. เมื่อถูกทักท้วง ให้ตรวจและแก้เร็ว ถ้าพบว่าข้อมูลคลาดเคลื่อน แก้โพสต์และชี้แจงทันที แล้วปรึกษาผู้รู้กฎหมายก่อนตอบโต้ ถ้ามีคำถามเบื้องต้นก่อนนัดทนาย ลองใช้ เครื่องมือถามคำถามกฎหมายเทคโนโลยีของ Kooru

มุมมองผู้เชี่ยวชาญ

คำว่ารอการกำหนดโทษฟังดูเบา แต่ในทางกฎหมายคือศาลได้ชี้แล้วว่าผิด เพียงยังไม่เขียนตัวเลขโทษ โพสต์ที่ตั้งใจปกป้องธรรมชาติก็พาเจ้าของไปถึงคำพิพากษาว่าผิดได้ ถ้าหลักฐานเชื่อมโยงไม่แน่นพอ จุดที่ครีเอเตอร์มักพลาดคือเชื่อว่าเจตนาดีเป็นข้อแก้ตัวได้เสมอ ทั้งที่ศาลดูว่าข้อความทำให้คนอื่นเสียชื่อเสียงหรือไม่ และคดีนี้ยังไม่ถึงที่สุด จึงควรรอเหตุผลฉบับเต็มของศาลก่อนสรุปบทเรียนแทนใคร
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law

ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับรอการกำหนดโทษ

ได้รอการกำหนดโทษแล้ว จะมีประวัติอาชญากรรมไหม

คำพิพากษาว่ามีความผิดยังคงอยู่ในสำนวนคดี แม้ยังไม่มีการกำหนดโทษ ส่วนจะปรากฏในทะเบียนประวัติของหน่วยงานใดและนานเท่าไร เป็นเรื่องระเบียบของหน่วยงานที่เก็บข้อมูล ควรสอบถามสำนักงานตำรวจแห่งชาติหรือทนายความเฉพาะกรณี วัตถุประสงค์ของมาตรา 56 คือให้โอกาสกลับตัวโดยไม่ต้องมีมลทินจากการจำคุก

ถ้าทำผิดซ้ำในช่วง 1 ปีที่รอการกำหนดโทษ จะเกิดอะไรขึ้น

ถ้าทำความผิดใหม่และศาลพิพากษาให้ลงโทษจำคุกในคดีใหม่ ศาลมีอำนาจกำหนดโทษของคดีเดิมที่รอไว้แล้วนำไปรวมกับโทษคดีใหม่ได้ ระยะ 1 ปีจึงเป็นช่วงทดสอบความประพฤติ ถ้าศาลตั้งเงื่อนไขคุมประพฤติไว้แล้วไม่ทำตาม ศาลก็กลับมาพิจารณากำหนดโทษได้เช่นกัน

โพสต์คลิปแฉร้าน ทำไมผิด พ.ร.บ.คอมฯ มาตรา 16 ไม่ใช่มาตรา 14

พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ ฉบับแก้ไขที่ 2 พ.ศ. 2560 ปรับมาตรา 14(1) ให้มุ่งไปที่ข้อมูลปลอมหรือเท็จที่ทำโดยทุจริตหรือหลอกลวง ไม่ใช้กับการหมิ่นประมาท เรื่องชื่อเสียงจึงไปอยู่ที่ประมวลกฎหมายอาญาหมวดหมิ่นประมาท และมาตรา 16 ซึ่งว่าด้วยภาพของผู้อื่นที่ถูกตัดต่อหรือดัดแปลงจนน่าจะเสียชื่อเสียง

หมิ่นประมาทผ่านโซเชียล ยอมความได้ไหม

ความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญาเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายจึงถอนฟ้องหรือยอมความได้ ดังที่บริษัทในข่าวถอนฟ้องอีกคดีหนึ่งหลังได้รับคำขอโทษ ส่วนความผิดตาม พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาตรา 16 ควรตรวจตัวบทฉบับล่าสุดกับทนายความก่อนเจรจา

แหล่งอ้างอิง

• วารสารนิติศาสตร์ (ThaiJO) · วิวรรธน์ ดำรงค์กุลนันท์ · การรอการกำหนดโทษและการรอการลงโทษจำคุก: วัตถุประสงค์และข้อสังเกตบางประการ (ยกตัวบทประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2559)
• มติชนออนไลน์ · รายงานคำพิพากษาคดีบริษัท ไทยมารีน (ภูเก็ต) จำกัด (อ่านต้นฉบับ) · 13 พฤศจิกายน 2569
• เดลินิวส์ · แถลงการณ์บริษัท ไทยมารีน (อ่านต้นฉบับ) · 18 กันยายน 2569
• บทความที่เกี่ยวข้อง: สคบ. ยกเครื่อง พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค อินฟลูเอนเซอร์ ไลฟ์สตรีมเมอร์ และ Affiliate กลายเป็น “ผู้รับจ้างโฆษณา” ต้องเปิดเผยและรับผิดร่วม

บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ