บทนำ
สหภาพยุโรปกำลังทยอยวางระบบ Digital Product Passport (DPP) หรือหนังสือเดินทางดิจิทัลของสินค้า โดยแบตเตอรี่บางประเภทจะเป็นกลุ่มแรกที่เข้าสู่ข้อกำหนดบังคับในวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2570 ขณะที่สิ่งทอ ยางรถยนต์ และอะลูมิเนียมอยู่ในแผนช่วงปี 2570 แต่วันที่เหล่านี้สำหรับมาตรการภายใต้ ESPR ยังเป็นกรอบเวลาแบบ indicative และอาจเปลี่ยนแปลงได้
แต่สำหรับผู้ประกอบการไทย สิ่งที่ควรสนใจอาจไม่ใช่คำถามว่า “DPP บังคับปีไหน?” เพราะเมื่อถึงวันที่กฎหมายบังคับจริง บริษัทที่ยังไม่มีข้อมูลสินค้าเป็นระบบอาจพบว่า ปัญหาไม่ได้เกิดที่หน้าด่าน EU แต่เกิดตั้งแต่ในโรงงานและในห่วงโซ่อุปทานของตัวเอง
“DPP ไม่ใช่โปรเจกต์ทำ QR Code แต่คือ การพิสูจน์ว่า บริษัทของคุณรู้จักสินค้าตัวเองดีพอหรือไม่”
EU กำลังสร้างระบบข้อมูลสินค้าแบบค่อยเป็นค่อยไป
DPP ไม่ได้เกิดขึ้นจากกฎหมายฉบับเดียวที่กำหนดให้สินค้าทุกชนิดต้องมีหนังสือเดินทางพร้อมกันทั้งหมด แต่เป็นระบบที่ทยอยนำไปใช้ตามประเภทสินค้าและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
สำหรับแบตเตอรี่ กรอบเวลาชัดเจนกว่าในกลุ่ม ESPR เนื่องจากอยู่ภายใต้ EU Batteries Regulation โดย European Commission ระบุว่า DPP สำหรับแบตเตอรี่บางประเภทจะเป็นข้อบังคับตั้งแต่ 18 กุมภาพันธ์ 2570 และเชื่อมโยงกับตัวแบตเตอรี่ผ่าน QR Code โดยข้อมูลอาจครอบคลุมตั้งแต่ข้อมูลผู้ผลิต คุณลักษณะของแบตเตอรี่ สมรรถนะ อายุการใช้งาน ไปจนถึงข้อมูลเพื่อการซ่อม ใช้ซ้ำ และรีไซเคิล
ขณะเดียวกัน กรอบ ESPR 2025–2030 ของ EU กำหนดกลุ่มสินค้าที่จะถูกพิจารณาก่อน ได้แก่
- เหล็กและเหล็กกล้า — กรอบการออกกฎหมายปี 2569
- สิ่งทอ — ปี 2570
- ยางรถยนต์ — ปี 2570
- อะลูมิเนียม — ปี 2570
- เฟอร์นิเจอร์ — ปี 2571
- ที่นอน — ปี 2572
สำหรับสินค้าภายใต้ ESPR เมื่อ delegated act ที่เกี่ยวข้องมีผลใช้บังคับแล้ว โดยหลักจะมีช่วงเปลี่ยนผ่านอย่างน้อย 18 เดือนก่อนวันเริ่มใช้ข้อกำหนด และวันใน Working Plan เป็น indicative timeline ไม่ใช่วันบังคับทางกฎหมายที่ตายตัว
กรณีสิ่งทอ European Commission ระบุชัดว่าข้อกำหนดเฉพาะของ DPP ยังต้องกำหนดผ่านกฎหมายระดับ product-specific ต่อไป โดยกำหนดการปัจจุบันระบุเป้าหมายการออก delegated act ใน ไตรมาส 4 ปี 2570 และรายละเอียดอาจเปลี่ยนได้ตามกระบวนการทางกฎหมายและเทคนิค
ที่สำคัญกว่านั้นคือ EU เปิด DPP Registry แล้วเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2569 และระบุว่าระบบกำลังถูกนำไปทดสอบเพื่อรองรับ deadline แรกของแบตเตอรี่ในปี 2570
ดังนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้จึงไม่ใช่ “กฎหมายยังไม่เสร็จจึงยังไม่ต้องทำอะไร” แต่ตรงกันข้าม ระบบโครงสร้างพื้นฐานของ DPP กำลังเริ่มใช้งานแล้ว
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย: Deadline ที่เลื่อน อาจทำให้บางบริษัท “ชะลอการดำเนินการ”
สำหรับบริษัทไทยที่ส่งออกสินค้าไปยุโรป (EU) เรื่องพาสปอร์ตสินค้าดิจิทัล (DPP) ควรถูกมองเป็น ‘ปัญหาเรื่องความพร้อมของข้อมูล’ มากกว่าเป็นแค่ ‘โครงการทำตามกฎหมายให้ผ่านๆ ไป
เหตุผลสำคัญคือ DPP ไม่ได้ถามเพียงว่า “สินค้าชิ้นนี้ผลิตเมื่อไร” แต่ระบบอาจต้องเชื่อมข้อมูลหลายด้านของสินค้า เช่น ตัวตนของสินค้า ส่วนประกอบ แหล่งที่มา ข้อมูลความยั่งยืน การซ่อม การใช้ซ้ำ การรีไซเคิล หรือข้อมูลที่ใช้ตรวจสอบการปฏิบัติตามข้อกำหนด ทั้งนี้รายละเอียดสุดท้ายจะแตกต่างกันตามประเภทสินค้าและกฎหมายที่ใช้บังคับ
นี่ทำให้ SME ไทยที่เป็น supplier ต้องเริ่มคิดใหม่ว่า “ข้อมูล” ที่เคยอยู่ใน Excel, PDF, Email หรือเอกสารจาก supplier จะสามารถนำมารวมกันเป็นข้อมูลสินค้าที่เชื่อถือได้หรือไม่
European Commission ระบุว่าผู้ประกอบการที่นำสินค้าที่อยู่ในขอบเขตเข้าสู่ตลาด EU เป็นกลุ่มที่มีหน้าที่หลักเกี่ยวกับ DPP และต้องทำให้ข้อมูลถูกต้อง รวมถึงบริหารข้อมูลตลอดวงจรชีวิตสินค้า ขณะเดียวกัน supplier และผู้ให้บริการบางรายก็อาจมีหน้าที่ต้องส่งต่อข้อมูลที่ตนมีอยู่ ตรงนี้คือจุดที่ผู้ส่งออกไทยควรระวัง
บริษัทอาจไม่ได้เป็นฝ่ายที่ต้อง “ออก DPP” เองทั้งหมด แต่ลูกค้า EU อาจต้องการข้อมูลจากบริษัทเพื่อให้ลูกค้าหรือผู้นำเข้าของตนสามารถปฏิบัติตามกฎหมายได้ จึงมีโอกาสเกิดสถานการณ์แบบนี้:
บริษัท A ยังสามารถส่งออกสินค้าได้ตามปกติ เพราะ deadline ยังมาไม่ถึง
แต่บริษัท B ซึ่งเป็นคู่แข่ง เริ่มมีระบบข้อมูลสินค้าและตอบคำถามลูกค้า EU ได้ทันทีว่าใช้วัสดุอะไร มาจากไหน มี recycled content เท่าไร หรือมีเอกสารตรวจสอบอะไรบ้าง
เมื่อผู้ซื้อ EU เริ่มประเมิน supplier จากความพร้อมด้านข้อมูล บริษัท A อาจไม่ได้แพ้ เพราะ สินค้าคุณภาพต่ำกว่า แต่แพ้เพราะ “พิสูจน์คุณภาพและที่มาของสินค้าได้ช้ากว่า”
“วันที่กฎหมายบังคับอาจอยู่ปี 2572 แต่วันที่ลูกค้าเริ่มเลือก supplier จากความพร้อมด้านข้อมูล อาจเกิดขึ้นก่อนหน้านั้นมาก”
นี่คือเหตุผลที่การเลื่อน timeline อาจเป็น “โอกาส” สำหรับไทย แต่จะเป็นโอกาสเฉพาะบริษัทที่ใช้เวลาที่เพิ่มขึ้นไปสร้างระบบ
นอกจากนี้ สินค้าไทยกำลังโดนยุโรปบังคับให้ ‘ตรวจสอบที่มา’ อย่างเข้มงวดอยู่แล้ว เช่น กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ (DITP) เตือนว่า ยางพาราคือกลุ่มที่โดนผลกระทบหนักที่สุดจากกฎหมาย EUDR ซึ่งกระทบหมดตั้งแต่ชาวสวน คนกรีดยาง โรงงานแปรรูป ไปจนถึงบริษัทส่งออก
แม้ EUDR กับ DPP จะเป็นคนละกฎหมายและไม่ควรนำมาปนกัน แต่ภาพรวมเหมือนกันอย่างหนึ่ง คือ ยุโรปกำลังผลักให้ผู้ส่งออกพิสูจน์ข้อมูลของสินค้าและห่วงโซ่อุปทานได้ละเอียดขึ้น
ดังนั้น สำหรับผู้ประกอบการไทย DPP ไม่ควรถูกตีความว่าเป็น “อีกหนึ่งกฎหมาย EU ที่ต้องรอวันบังคับ” แต่มันกำลังจะกลายเป็น มาตรฐานใหม่ของการทำธุรกิจในตลาด EU
สิ่งที่ควรทำต่อ
1. ทำ “DPP Readiness Map” แยกตามสินค้า
อย่าเริ่มด้วยการซื้อซอฟต์แวร์ ให้เริ่มจากการทำรายการก่อนว่าแต่ละ SKU มีข้อมูลอะไรอยู่แล้ว และข้อมูลอะไรที่ยังไม่มี โดยเฉพาะข้อมูลที่มาจาก supplier และข้อมูลที่บริษัทไม่สามารถสร้างย้อนหลังได้ง่าย
2. ตรวจว่าข้อมูลอยู่ที่ไหน
ลองถามง่ายๆ ว่า ถ้าลูกค้า EU ขอข้อมูลสินค้าหนึ่งรายการภายใน 24 ชั่วโมง เราหยิบข้อมูลให้ครบได้หรือไม่?
ถ้าคำตอบคือ “ต้องถามฝ่ายจัดซื้อก่อน แล้วไปหา Excel อีกไฟล์หนึ่ง แล้วรอ supplier ส่งเอกสาร” นั่นคือสัญญาณว่าองค์กรยังไม่พร้อม
3. เริ่มคุยกับ Supplier ตั้งแต่ตอนนี้
DPP จำนวนมากจะพึ่งข้อมูลจากต้นน้ำ บริษัทจึงควรเริ่มกำหนดตั้งแต่ตอนนี้ว่า supplier ต้องส่งข้อมูลอะไร ในรูปแบบใด และใครเป็นผู้รับผิดชอบตรวจสอบความถูกต้อง
4. แยก “ข้อมูลที่กฎหมายบังคับ” กับ “ข้อมูลที่ลูกค้าต้องการ”
สองอย่างนี้ไม่เหมือนกัน แม้บางข้อมูลยังไม่เป็นข้อบังคับตามกฎหมายขั้นสุดท้าย ลูกค้า EU อาจเริ่มร้องขอข้อมูลเพื่อเตรียมระบบของตัวเองก่อน
5. อย่าผูกระบบ DPP ไว้กับสินค้าเพียงกลุ่มเดียว
วันนี้อาจเริ่มจากสิ่งทอหรือยางรถยนต์ แต่พรุ่งนี้องค์กรอาจต้องรองรับมาตรฐานข้อมูลของวัสดุหรือสินค้ากลุ่มอื่นด้วย European Commission เองก็วาง DPP เป็นระบบที่ทยอยขยายตามประเภทสินค้า ดังนั้นโครงสร้างข้อมูลควร “ขยายได้” มากกว่าทำแบบเฉพาะกิจ
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
“ผมมองว่าเรื่อง DPP อย่าไปกลัวคำว่า Passport มากเกินไปครับ จริงๆ มันคือการถามบริษัทง่ายๆ ว่า ‘คุณรู้จักสินค้าของตัวเองแค่ไหน’ ถ้าวันนี้ข้อมูลยังอยู่คนละแผนก คนละไฟล์ และต้องโทรถาม supplier ทุกครั้ง วันหนึ่งมันจะกลายเป็นต้นทุนในการรักษาลูกค้า EU ครับ”
และอีกมุมที่สำคัญคือ
“อย่ารอให้ EU ประกาศวันบังคับแล้วค่อยเริ่มทำ เพราะวันนั้นคุณไม่ได้เริ่มจากศูนย์แค่เรื่องกฎหมาย แต่ต้องเริ่มแก้ระบบข้อมูลทั้งองค์กรพร้อมกัน บริษัทที่เริ่มก่อนจะไม่ได้แค่ Compliance แต่จะได้ความเร็วในการตอบลูกค้าด้วย”
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | เนติบัณฑิต & ทนายความ
แหล่งอ้างอิง
ต้นฉบับข่าว: DPP-Tool — ESPR Delegated Acts July 2026: Status by Product Group & Working Plan Timeline
อ่านข่าวต้นฉบับจาก DPP-Tool
แหล่งข้อมูลทางการ: European Commission — Digital Product Passport
European Commission: Digital Product Passport
ข้อมูลทางการเรื่อง Battery Passport: European Commission
European Commission: Battery Passport
ข้อมูลทางการเรื่อง Textile DPP: European Commission
European Commission: Textile Apparel and DPP
