บทนำ
เมื่อเดือนกรกฎาคม 2568 ETDA เปิดเผยกฎหมายลูก 4 ฉบับภายใต้กฎหมาย DPS เพื่อเพิ่มระดับการกำกับ Marketplace และแพลตฟอร์ม Ride Sharing โดยมุ่งไปที่บริการที่มีความเสี่ยงหรืออาจสร้างผลกระทบในวงกว้าง แต่เมื่อมองจากปี 2569 ประเด็นสำคัญไม่ใช่แค่ว่า “มีประกาศอะไรออกมา” เพราะมาตรการหลักหลายส่วนได้เข้าสู่ช่วงบังคับใช้แล้ว
สิ่งที่ผู้บริหารธุรกิจควรถามในวันนี้จึงเปลี่ยนจาก “บริษัทเราอยู่ในรายชื่อหรือไม่?” ไปเป็น “ระบบของเราพิสูจน์ได้หรือยังว่าได้ทำสิ่งที่กฎหมายกำหนดจริง?”
DPS กำลังลงจากตัวบทเข้าสู่ระบบปฏิบัติการ
กฎหมายชุดนี้แบ่งภาพการกำกับออกเป็นสองกลุ่มสำคัญ
สำหรับ Online Marketplace ETDA เคยกำหนดรายชื่อเริ่มต้น 19 แพลตฟอร์มที่ต้องมีหน้าที่เพิ่มตามมาตรา 20 โดยพิจารณาจากระดับผลกระทบและความเสี่ยง เช่น ขนาดธุรกรรม จำนวนผู้ประกอบการหรือผู้ใช้ในไทย รวมถึงลักษณะของบริการที่อาจสร้างผลกระทบต่อสาธารณะ รายชื่อชุดแรกประกอบด้วยแพลตฟอร์มขนาดใหญ่อย่าง Shopee, Lazada, Grab, LINE SHOPPING, Alibaba, AliExpress, Taobao, TEMU และ eBay เป็นต้น
หน้าที่สำคัญไม่ได้จบที่การประเมินความเสี่ยง แพลตฟอร์มต้องจัดระบบเกี่ยวกับข้อมูลร้านค้า ตรวจสอบข้อมูลตามระดับที่เหมาะสม ดูแลสินค้าที่กฎหมายกำหนดมาตรฐาน แสดงข้อมูลหรือหลักฐานที่เกี่ยวข้อง และมีกระบวนการจัดการรายการสินค้าที่มีปัญหา รวมทั้งการเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ มาตรการสำหรับ Marketplace กลุ่มนี้มีผลใช้บังคับตั้งแต่ 31 ธันวาคม 2568
และรายชื่อไม่ได้หยุดอยู่ที่ 19 รายเดิม หลังจากนั้น ETDA เพิ่ม TikTok Shop ผ่านประกาศ ธพด. 6/2568 ขณะที่หน้าเผยแพร่กฎหมายของ ETDA ปัจจุบันยังแสดงประกาศ ธพด. 7/2568 ซึ่งเป็นฉบับแก้ไขเพิ่มเติมอีกฉบับหนึ่งด้วย จึงไม่ควรสร้าง compliance checklist โดยยึดเพียงรายชื่อจากข่าวเดือนกรกฎาคม 2568 แล้วถือว่าจบ
ฝั่ง Ride Sharing ภาระมีลักษณะต่างออกไป เพราะเกี่ยวข้องกับทั้งตัวบุคคล ยานพาหนะ และความปลอดภัยของการเดินทาง ประกาศกำหนดให้ระบบต้องรองรับการตรวจสอบคุณสมบัติคนขับและรถ การพิสูจน์ตัวตน การแสดงข้อมูลที่จำเป็นในการเดินทาง การช่วยเหลือเมื่อเกิดเหตุ การจัดการข้อพิพาท และการควบคุมไม่ให้บัญชีผู้ขับถูกนำไปใช้ผิดคน รวมถึงการติดตามเมื่อเกิดการฝ่าฝืน
“DPS กำลังเปลี่ยน Compliance จากเอกสารหลังบ้าน ให้กลายเป็นฟีเจอร์ที่ต้องทำงานจริงอยู่หน้าระบบ”
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
จุดเปลี่ยนสำคัญของกฎหมายชุดนี้คือ ความรับผิดชอบของแพลตฟอร์มเริ่มผูกกับความสามารถของระบบในการตรวจสอบและลงมือจัดการความเสี่ยง ไม่ใช่เพียงการเขียนข้อกำหนดไว้ใน Terms of Service
สำหรับ Marketplace นั่นหมายความว่า workflow ตั้งแต่การสมัครร้านค้า การเพิ่มสินค้า ไปจนถึงการรับเรื่องร้องเรียนต้องถูกมองใหม่ ร้านค้าที่ขายสินค้าซึ่งต้องมีมาตรฐานอาจถูกขอข้อมูลหรือเอกสารเพิ่ม และแพลตฟอร์มต้องสามารถนำข้อมูลเหล่านั้นมาใช้ตรวจสอบก่อนหรือระหว่างการให้บริการได้ เมื่อมีปัญหา ระบบต้องเชื่อมการแจ้งเตือน การระงับรายการ การตรวจสอบ และการเก็บหลักฐานให้ต่อเนื่องกัน หากแต่ละขั้นอยู่คนละระบบหรือทำด้วยมือโดยไม่มี audit trail ความเสี่ยงจะไม่ได้อยู่เฉพาะทีมกฎหมาย แต่จะกลายเป็นความเสี่ยงด้านการดำเนินธุรกิจโดยตรง
สำหรับ SME ที่ขายสินค้าบน Marketplace ประเด็นนี้ต้องทำความเข้าใจให้ถูกว่า ผู้ขายทั่วไปไม่ได้กลายเป็น “ผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล” เพียงเพราะเปิดร้านอยู่บนแพลตฟอร์ม ETDA เคยอธิบายไว้ในลักษณะนี้อย่างชัดเจน แต่เมื่อแพลตฟอร์มถูกกำหนดหน้าที่เพิ่ม ร้านค้าย่อมได้รับผลทางอ้อมจากกฎของแพลตฟอร์ม เช่น ขั้นตอนยืนยันตัวตน การส่งหลักฐานสินค้า หรือมาตรการระงับรายการที่ไม่ผ่านเงื่อนไข
ผลคือ Compliance จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของความสามารถในการขายสินค้า ร้านค้าที่จัดเอกสารสินค้า แหล่งที่มา ผู้ผลิต ใบรับรอง หรือข้อมูลผู้ประกอบการไม่เป็นระบบ อาจมีต้นทุนในการปรับตัวสูงกว่าร้านที่เตรียมข้อมูลไว้ล่วงหน้า และในสินค้าบางประเภท การไม่สามารถแสดงหลักฐานให้แพลตฟอร์มตรวจสอบได้อาจมีผลต่อการมองเห็นหรือการอยู่บนแพลตฟอร์ม แม้ตัวร้านเองจะไม่ได้เป็นผู้ถูกกำกับโดยตรงตาม DPS ก็ตาม นี่คือผลแบบ “compliance flow-down” ที่ธุรกิจขนาดเล็กไม่ควรมองข้าม
ในธุรกิจ Ride Sharing ผลกระทบยิ่งลงลึกถึง architecture ของบริการ เพราะตัวตนคนขับ สถานะรถ ข้อมูลตำแหน่ง ข้อมูลการเดินทาง การติดต่อระหว่างผู้โดยสารกับคนขับ และระบบฉุกเฉินต้องสัมพันธ์กัน หากองค์กรแยกข้อมูลเหล่านี้ไว้หลายฐานข้อมูลโดยไม่มีวิธีตรวจสอบย้อนกลับ ปัญหาจะเกิดทันทีเมื่อมีข้อร้องเรียนหรือเหตุการณ์ที่ต้องพิสูจน์ว่า “ใครให้บริการ ใครใช้บัญชี รถคันไหน และระบบทำอะไรไปแล้วบ้าง”
ประเด็นนี้ยังทำให้ทีม Data Governance และผู้รับผิดชอบด้านข้อมูลส่วนบุคคลควรเข้ามาร่วมตั้งแต่ขั้นออกแบบ เพราะยิ่งระบบต้องเก็บข้อมูลระบุตัวตน ตำแหน่ง และประวัติการใช้งานเพื่อพิสูจน์ compliance มากขึ้น องค์กรก็ยิ่งต้องตอบให้ได้ว่าข้อมูลใดจำเป็น ใครเข้าถึงได้ เก็บไว้นานเท่าใด และเมื่อถึงเวลาตรวจสอบจะดึงหลักฐานออกมาอย่างไร
TechLawNow Insight:
“คนขายอาจไม่ได้ถูก DPS กำกับโดยตรง แต่จะสัมผัสกฎหมายผ่านปุ่มสมัครร้านค้า เอกสารสินค้า และปุ่มระงับรายการของแพลตฟอร์ม”
นี่คือเหตุผลว่าทำไม DPS จึงไม่ควรถูกจัดเป็น “เรื่องของฝ่ายกฎหมาย” เพียงฝ่ายเดียว แต่ควรเป็นงานร่วมกันของ Legal + Product + IT + Data + Operations + Customer Support เพราะตัวบทจะมีความหมายก็ต่อเมื่อระบบสามารถทำตามข้อกำหนดนั้นได้จริง
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ทำ Regulatory Mapping ใหม่ ตรวจว่าธุรกิจหรือแต่ละบริการย่อยของบริษัทเข้าข่าย DPS ประเภทใด และตรวจประกาศฉบับแก้ไขล่าสุด ไม่ควรยึดเฉพาะรายชื่อ 19 แพลตฟอร์มจากเดือนกรกฎาคม 2568
- ทำ Evidence Matrix ระบุให้ชัดว่าหน้าที่แต่ละข้อใช้ข้อมูลหรือหลักฐานอะไร ใครเป็นเจ้าของข้อมูล ระบบใดจัดเก็บ และสามารถเรียกดูย้อนหลังได้หรือไม่
- ทดสอบ Notice and Takedown จริง จำลองเหตุการณ์สินค้าไม่ผ่านมาตรฐานหรือมีคำร้องเรียน แล้ววัดตั้งแต่รับเรื่อง ตรวจสอบ ระงับ แจ้งผู้เกี่ยวข้อง ไปจนถึงปิดเคส
- ทบทวน Terms & Conditions และขั้นตอน onboarding ตรวจว่าสัญญากับร้านค้า คนขับ และผู้ใช้รองรับขั้นตอนตรวจสอบ การระงับ และการเยียวยาที่ระบบต้องทำจริงหรือไม่
- ดึงทีม Data/PDPA เข้ามาร่วมออกแบบ โดยเฉพาะระบบที่เก็บข้อมูลตัวตน เอกสารยืนยัน ตำแหน่ง หรือประวัติการใช้งาน ให้กำหนดสิทธิ์เข้าถึง การเก็บรักษา และ audit log ตั้งแต่ต้น
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
“สิ่งที่ผู้บริหารควรเห็นจาก DPS ไม่ใช่แค่ว่า มีกฎหมายเพิ่มอีกฉบับ แต่คือ วันนี้กฎหมายเริ่มเข้าไปอยู่ในระบบไอทีแล้ว ระบบต้องตอบให้ได้ว่าใครขายอะไร ใครขับรถคันไหน และเมื่อเกิดความเสี่ยง เราหยุดมันได้เร็วแค่ไหน ตรงนี้คือจุดที่กฎหมายกับเทคโนโลยีมาเกรี่ยวข้องกันจริง ๆ”
Phuwara Krobtaku
LL.M., M.S. (IT), Thai Barrister & Attorney-at-Law
แหล่งอ้างอิง
- ETDA — ข่าวต้นทาง: 4 ประกาศภายใต้กฎหมาย DPS
https://www.etda.or.th/th/pr-news/CheckListDPS.aspx
ข่าวต้นทางเผยแพร่วันที่ 16 กรกฎาคม 2568 และระบุทั้ง Marketplace และ Ride Sharing - ETDA — กฎหมายและหลักเกณฑ์ Digital Platform Services
https://www.etda.or.th/th/regulator/Digitalplatform/law.aspx
หน้ารวมกฎหมายที่ตรวจล่าสุดแสดงประกาศ Marketplace ธพด. 4/2568 รวมถึงฉบับแก้ไข ธพด. 6/2568 และ 7/2568 - ETDA — มาตรการ Marketplace มีผลใช้บังคับแล้ว
https://www.etda.or.th/th/pr-news/announce_dpslaw18.aspx
ETDA ยืนยันว่ามาตรการเพิ่มเติมสำหรับ Marketplace ตามมาตรา 18 (2) มีผลตั้งแต่ 31 ธันวาคม 2568 - ETDA — การเพิ่ม TikTok Shop ในกลุ่ม Marketplace ตามมาตรา 20
https://www.etda.or.th/th/pr-news/dps_announce.aspx
ETDA ระบุการเพิ่ม TikTok Shop ผ่านประกาศ ธพด. 6/2568 หลังจากรายชื่อ 19 รายเดิม - ราชกิจจานุเบกษา — มาตรการสำหรับแพลตฟอร์ม Ride Sharing
https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/74830.pdf
ประกาศกำหนดการดำเนินการเพิ่มเติมสำหรับบริการรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์รับจ้างผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล
