FTA ไทย-EU คือความตกลงการค้าเสรีที่ไทยกำลังเจรจากับสหภาพยุโรป ซึ่ง EU ใส่หมวดการค้าและการพัฒนาที่ยั่งยืน (TSD) ที่ผูกกับความตกลงปารีสไว้ในดีลใหม่ทุกฉบับ บทความนี้เหมาะกับผู้ส่งออก สมาคมอุตสาหกรรม และฝ่ายกลยุทธ์ที่หวังสิทธิภาษีจาก FTA ไทย-EU จะได้เห็นจากกรณีนิวซีแลนด์ว่าหมวดนี้ถูกใช้ร้องเรียนได้จริงอย่างไร
ลองนึกภาพโรงงานอาหารแปรรูปที่วางแผนขยายตลาดยุโรปเพราะรอภาษีเป็นศูนย์จาก FTA (ตัวอย่างสมมติ) ผู้บริหารมักคิดเรื่องมาตรฐานสินค้าของตัวเอง แต่น้อยคนคิดว่านโยบายพลังงานของรัฐบาลอาจกลายเป็นประเด็นในความตกลงการค้า
สรุปสั้น: เมื่อ 29 ก.ย. 2569 (ค.ศ. 2026) องค์กร Both ENDS ยื่นคำร้องให้คณะกรรมาธิการยุโรปเอาผิดนิวซีแลนด์ว่าถอยนโยบายโลกร้อนจนละเมิด FTA กับ EU เป็นคำร้องแรกด้านภูมิอากาศในช่องทางนี้ และยังเป็นข้อกล่าวหาที่นิวซีแลนด์ปฏิเสธ ไทยที่กำลังเจรจา FTA ไทย-EU ควรรู้ว่าหมวด TSD อาจทำให้นโยบายภูมิอากาศของรัฐผูกกับสิทธิทางการค้า
คำร้องต่อนิวซีแลนด์คืออะไร เกิดอะไรขึ้น
คำร้องนี้คือการที่ Both ENDS องค์กรสิ่งแวดล้อมจากเนเธอร์แลนด์ ยื่นเรื่องผ่านช่องทาง Single Entry Point ของคณะกรรมาธิการยุโรปเมื่อ 29 ก.ย. 2569 กล่าวหาว่านิวซีแลนด์ละเมิด FTA EU-นิวซีแลนด์ ซึ่งมีผลตั้งแต่ 1 พ.ค. 2567 (ค.ศ. 2024) Climate Home News รายงานเรื่องนี้เมื่อ 7 ต.ค. 2569 และ 1News ของนิวซีแลนด์รายงานท่าทีของรัฐบาล
| ประเด็น | รายละเอียด |
|---|---|
| ผู้ร้อง | Both ENDS (เนเธอร์แลนด์) |
| วันยื่น | 29 ก.ย. 2569 ผ่าน Single Entry Point |
| ข้อกล่าวหา | ละเมิดหลัก non-regression และพันธกรณีต่อความตกลงปารีส |
| การกระทำที่ถูกอ้าง | เปิดสำรวจน้ำมันและก๊าซนอกชายฝั่ง ลดช่วงเป้ามีเทนปี 2050 ห้ามฟ้องบริษัทเรื่องโลกร้อน |
| ท่าทีนิวซีแลนด์ | รัฐมนตรีการค้า Todd McClay ปฏิเสธข้อกล่าวหา |
ข้อกล่าวหามี 2 ข้อ คือละเมิดหลักห้ามถอยหลัง และละเมิดพันธกรณีที่จะไม่ทำการใดที่ “ทำลายวัตถุประสงค์ของความตกลงปารีสอย่างมีนัยสำคัญ” ขั้นต่อไป คณะกรรมาธิการยุโรปจะประเมินเบื้องต้น ถ้าเห็นว่ามีมูลจะเปิดการหารือระหว่างรัฐ ถ้ายังไม่ยุติ คณะผู้พิจารณาอิสระอาจสั่งให้แก้ไข และอาจลงเอยด้วยการเสนอระงับสิทธิประโยชน์ทางการค้า
กรณีนิวซีแลนด์กระทบ FTA ไทย-EU และธุรกิจไทยอย่างไร
กรณีนิวซีแลนด์กระทบ FTA ไทย-EU เพราะไทยตั้งเป้าปิดการเจรจาภายในปี 2569 และ EU ใส่หมวด TSD ที่ผูกกับความตกลงปารีสในดีลใหม่ทุกฉบับ ข้อเท็จจริงเรื่องคำร้องมาจากข่าว ส่วนผลต่อไทยด้านล่างเป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน และยังขึ้นกับข้อบทที่ไทยเจรจาได้จริง
ผู้ส่งออกที่รอสิทธิภาษีจาก FTA ไทย-EU ต้องรู้อะไร
ผู้ส่งออกที่รอสิทธิภาษีจาก FTA ไทย-EU ต้องรู้ว่าสิทธินั้นอาจผูกกับผลงานด้านภูมิอากาศของรัฐไทย ถ้ารัฐผ่อนกฎสิ่งแวดล้อมหลังปิดดีล ภาคประชาสังคมอาจยื่นคำร้องแบบเดียวกับกรณีนิวซีแลนด์ได้ ผลที่ไกลที่สุดตามกลไกคือการเสนอระงับสิทธิประโยชน์ทางการค้า ซึ่งยังไม่เคยเกิดในกรณีนี้
สมาคมอุตสาหกรรมควรติดตามอะไรระหว่างการเจรจา
สมาคมอุตสาหกรรมควรติดตามร่างหมวด TSD ระหว่างการเจรจา FTA ไทย-EU โดยเฉพาะถ้อยคำเรื่อง non-regression และพันธกรณีต่อความตกลงปารีส เพราะถ้อยคำกว้างหรือแคบจะกำหนดว่าใครร้องได้และร้องเรื่องอะไร ตอนนี้ยังมีโอกาสส่งความเห็นผ่านช่องทางรับฟังของภาครัฐ
นโยบายพลังงานของไทยเกี่ยวอะไรกับ FTA
นโยบายพลังงานเกี่ยวกับ FTA เพราะกรณีนิวซีแลนด์ใช้การเปิดสำรวจน้ำมันและก๊าซนอกชายฝั่งเป็นหนึ่งในข้ออ้าง ถ้าไทยปิดดีลแล้วมีนโยบายที่ถูกมองว่าลดมาตรฐานสิ่งแวดล้อม เช่น ผ่อนเกณฑ์เพื่อดึงการลงทุน นโยบายนั้นอาจถูกยกขึ้นร้องได้ ESG ระดับประเทศจึงกลายเป็นความเสี่ยงของบริษัทด้วย
ประเด็นอื่นใน FTA ไทย-EU ที่ภาคธุรกิจไทยจับตา อ่านได้ที่ UPOV 1991 คืออะไร ทำไมสภาเกษตรกร 77 จังหวัดขอให้ชะลอ และธุรกิจไทยต้องจับตาอะไรใน FTA ไทย–EU
ถ้ามองข้ามหมวด TSD ใน FTA ไทย-EU จะเสี่ยงอะไร
ถ้ามองข้ามหมวด TSD ธุรกิจไทยเสี่ยงวางแผนลงทุนบนสิทธิภาษีที่อาจไม่มั่นคง และพลาดโอกาสให้ความเห็นต่อถ้อยคำระหว่างเจรจา ซึ่งแก้ยากเมื่อลงนามแล้ว ภาครัฐเองก็เสี่ยงถูกร้องเรียนเมื่อปรับนโยบายสิ่งแวดล้อมโดยไม่ประเมินผลต่อพันธกรณีการค้า
ตัวอย่างสมมติ: ผู้ส่งออกชิ้นส่วนยานยนต์ลงทุนสายการผลิตใหม่เพื่อตลาดยุโรป แล้วพบว่าสิทธิภาษีถูกตั้งคำถามจากคำร้องเรื่องนโยบายพลังงานของรัฐ
ผู้ส่งออกไทยควรเตรียมอะไรก่อน FTA ไทย-EU ลงนาม
ผู้ส่งออกไทยควรทำ 4 ข้อนี้ระหว่างที่ FTA ไทย-EU ยังอยู่ในการเจรจา
- 1. ติดตามร่างหมวด TSD ผ่านสมาคมอุตสาหกรรม ขอสรุปถ้อยคำ non-regression และความตกลงปารีส แล้วส่งความเห็นในช่องทางรับฟัง
- 2. ประเมินว่าสินค้าไหนพึ่งสิทธิภาษีจาก FTA มาก แยกแผนลงทุนที่ขึ้นกับสิทธิภาษีออกจากแผนที่ไม่ขึ้น
- 3. เก็บข้อมูลคาร์บอนและสิ่งแวดล้อมของตัวเองให้พร้อม เพื่อแสดงว่าบริษัททำตามมาตรฐาน แม้นโยบายรัฐจะถูกตั้งคำถาม
- 4. ตั้งคนติดตามผลการประเมินกรณีนิวซีแลนด์ ดูว่าคณะกรรมาธิการยุโรปรับเรื่องหรือไม่ และกลไกเดินไปถึงขั้นไหน
ถ้าต้องการคนช่วยวางระบบข้อมูลและ compliance ด้าน ESG ดูได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
เรื่องข้อพิพาทการค้ากับกติกาคาร์บอนของ EU อ่านต่อที่ WTO ตั้ง panel คดีแรกเรื่อง CBAM ของ EU (DS639) ผู้ส่งออกเหล็กและอะลูมิเนียมไทยยังต้องทำตามกติกาคาร์บอนต่อไหม และ ESG มาถึงแล้ว: ผู้ส่งออกไทยเสี่ยงเสียออร์เดอร์ถ้าข้อมูลไม่พร้อม
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ หลายคนมองหมวด TSD ใน FTA เป็นข้อบทสวย ๆ ที่ไม่มีใครบังคับใช้ กรณีนิวซีแลนด์บอกว่ามันเริ่มถูกใช้จริงแล้ว นโยบายโลกร้อนของรัฐ กำลังกลายเป็นเงื่อนไขของสิทธิทางการค้าที่บริษัทได้รับ จุดที่ภาคธุรกิจมักพลาดคือรอให้ดีลลงนามก่อนค่อยอ่านข้อบท ทั้งที่ช่วงเจรจาคือช่วงเดียวที่ยังมีเสียง
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ FTA ไทย-EU
FTA ไทย-EU จะมีหมวดสิ่งแวดล้อมแบบนิวซีแลนด์ไหม
FTA ไทย-EU น่าจะมีหมวด TSD เพราะ EU ใส่หมวดนี้ที่ผูกกับความตกลงปารีสในดีลใหม่ทุกฉบับ แต่ถ้อยคำจริงขึ้นกับผลการเจรจา ซึ่งไทยตั้งเป้าปิดภายในปี 2569
นิวซีแลนด์ถูกตัดสินว่าละเมิด FTA แล้วหรือยัง
ยังไม่มีการตัดสิน คำร้องของ Both ENDS เป็นข้อกล่าวหาที่คณะกรรมาธิการยุโรปต้องประเมินเบื้องต้นก่อน และรัฐมนตรีการค้านิวซีแลนด์ปฏิเสธข้อกล่าวหาแล้ว
ใครยื่นคำร้องผ่าน Single Entry Point ได้
กรณีนิวซีแลนด์แสดงว่าองค์กรภาคประชาสังคมยื่นคำร้องผ่านช่องทางนี้ได้ Both ENDS เป็นองค์กรสิ่งแวดล้อมจากเนเธอร์แลนด์ ไม่ใช่รัฐ คณะกรรมาธิการยุโรปจะประเมินว่าคำร้องมีมูลพอเปิดการหารือระหว่างรัฐหรือไม่
แหล่งอ้างอิง
- Climate Home News — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ Climate Home News
- 1News — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านที่ 1News
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
