EU ไม่ได้กำลังขอ “เอกสารอีกใบ” แต่กำลังเปลี่ยนวิธีที่บริษัทต้องจัดการข้อมูลสินค้า
ลองนึกภาพบริษัทไทยแห่งหนึ่งผลิตชิ้นส่วนสำหรับแบตเตอรี่ EV และขายให้ผู้ผลิตรายใหญ่ที่มีตลาดในยุโรป วันนี้ลูกค้าอาจถามเพียงเรื่องสเปก คุณภาพ หรือเอกสารรับรองบางประเภท
แต่เมื่อระบบ Battery Passport ของ EU เดินหน้า บริษัทอาจต้องตอบคำถามที่ละเอียดขึ้นเกี่ยวกับข้อมูลของสินค้าและห่วงโซ่การผลิต
ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่การสร้าง QR Code หรือทำหน้าเว็บสำหรับ Passport เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่า ข้อมูลที่อยู่กระจัดกระจายในองค์กรจะถูกรวบรวม ตรวจสอบ และส่งต่อได้หรือไม่
นี่คือเหตุผลที่ข่าวจาก European Commission เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2026 น่าสนใจกว่าการมองว่าเป็นเพียง “คู่มือใหม่ของยุโรป”
เกิดอะไรขึ้นจริง
European Commission โดย Directorate-General for Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs เผยแพร่แนวทางฉบับปรับปรุงสำหรับการเตรียมระบบ Digital Batteries Passport ภายใต้ Regulation (EU) 2023/1542
เอกสารดังกล่าวรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับแบตเตอรี่ 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV), แบตเตอรี่สำหรับยานพาหนะขนาดเล็ก (LMT) และแบตเตอรี่อุตสาหกรรมที่อยู่ในขอบเขตของข้อกำหนด โดยแยกให้เห็นว่าข้อมูลใดเป็นข้อมูลที่ต้องมี ข้อมูลที่เลือกให้ได้ ข้อมูลที่ใช้เฉพาะบางกรณี หรือข้อมูลที่ยังไม่ต้องกรอกหรือแสดงในช่วงเวลานั้น
รวมแล้วมี 71 รายการข้อมูล พร้อมแหล่งที่มาทางกฎหมายและการระบุว่าข้อมูลแต่ละรายการใช้กับแบตเตอรี่ประเภทใด
จุดที่ธุรกิจไม่ควรมองข้ามคือ 18 กุมภาพันธ์ 2027 เป็นต้นไป แบตเตอรี่ EV แบตเตอรี่สำหรับ LMT และแบตเตอรี่อุตสาหกรรมที่มีความจุมากกว่า 2 kWh ซึ่งอยู่ในขอบเขต จะต้องมี Battery Passport เมื่อวางจำหน่ายหรือเริ่มใช้งานในตลาด EU
นับจากวันที่ 25 สิงหาคม 2026 จึงเหลือเวลาเพียงประมาณ 6 เดือน ไม่ใช่ 18 เดือนอย่างที่อาจตีความจากคำว่า transition period ในกรอบ DPP บางส่วน เพราะระยะเวลาอย่างน้อย 18 เดือนที่ EU กล่าวถึงเป็นเรื่องของกระบวนการ DPP ภายใต้กฎ ESPR สำหรับบางกลุ่มสินค้า ไม่ใช่เวลาที่บริษัทแบตเตอรี่ทุกแห่งจะมีเพิ่มก่อน Battery Passport deadline วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2027
อีกเรื่องที่ต้องระวังคือ แนวทาง 71 รายการนี้ ไม่ได้เพิ่มภาระทางกฎหมายใหม่ด้วยตัวมันเอง และ European Commission ระบุว่าควรอ่านร่วมกับ Regulation (EU) 2023/1542 รวมถึงกฎหมายลำดับรองที่เกี่ยวข้อง โดยเอกสารอาจมีการปรับเพิ่มเติมในอนาคต
สิ่งที่ตัวเลข 71 รายการกำลังบอกธุรกิจไทย
ตัวเลข 71 รายการอาจดูเหมือนเป็นเพียงจำนวนข้อมูล แต่ในทางธุรกิจมันสะท้อนปัญหาที่ใหญ่กว่า
ข้อมูลสินค้าไม่ได้อยู่ในที่เดียว
บางส่วนอาจอยู่กับฝ่ายวิศวกรรม บางส่วนอยู่ในระบบ ERP ฝ่ายจัดซื้ออาจมีข้อมูล supplier ขณะที่ฝ่ายสิ่งแวดล้อมมีข้อมูลด้าน sustainability และฝ่ายคุณภาพมีเอกสารทดสอบหรือรับรองต่าง ๆ
เมื่อข้อมูลเหล่านี้ต้องถูกนำมาใช้ในระบบ Digital Product Passport บริษัทจึงต้องตอบให้ได้อย่างน้อย 4 เรื่องว่า
ใครเป็นเจ้าของข้อมูล
ข้อมูลอยู่ที่ไหน
ข้อมูลล่าสุดเมื่อใด
และใครมีอำนาจยืนยันว่าข้อมูลนั้นถูกต้อง
นี่คือจุดที่ Battery Passport เริ่มเปลี่ยนจาก “เรื่อง compliance” เป็น “เรื่อง data governance”
European Commission เองระบุว่าแนวทางนี้มีเป้าหมายช่วยให้องค์กรระบุข้อมูลที่จำเป็นต้องรวบรวม ประเมิน และนำเสนอ รวมถึงเริ่มปรับกระบวนการภายใน ระบบข้อมูล และการรายงานให้สอดคล้องกัน
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
สำหรับธุรกิจไทย ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะบริษัทที่นำแบตเตอรี่สำเร็จรูปเข้า EU เท่านั้น เพราะห่วงโซ่การผลิตของแบตเตอรี่มีผู้เล่นหลายระดับ และบริษัทปลายทางอาจต้องใช้ข้อมูลจาก supplier เพื่อจัดทำข้อมูลที่ตัวเองมีหน้าที่ต้องเปิดเผยหรือดูแล แม้ตามหลักของ EU หน้าที่หลักในการสร้างและรักษา Battery Passport จะอยู่กับผู้ประกอบการที่นำแบตเตอรี่สำเร็จรูปเข้าสู่ตลาด ไม่ใช่ supplier ของชิ้นส่วนหรือโมดูลโดยตรงก็ตาม
ดังนั้นบริษัทไทยที่อยู่ upstream ไม่ควรถามเพียงว่า “กฎหมายบังคับบริษัทเราหรือไม่” เพราะคำถามนี้อาจนำไปสู่การเตรียมตัวช้าเกินไป
คำถามที่มีประโยชน์กว่าคือ “ลูกค้าในยุโรปจะต้องใช้ข้อมูลอะไรจากเราเพื่อให้เขาทำตามข้อกำหนดได้”
ความแตกต่างมีนัยสำคัญมาก
หากบริษัทไทยไม่มีระบบเก็บข้อมูลที่เป็นมาตรฐาน ลูกค้าอาจต้องกลับมาขอข้อมูลซ้ำหลายครั้ง ต้องการเอกสารย้อนหลัง หรือกำหนดเงื่อนไขด้านข้อมูลเพิ่มในสัญญาซื้อขาย ในทางธุรกิจ เรื่องที่เริ่มจาก compliance จึงมีโอกาสกลายเป็นเรื่องของ supplier qualification, contract management และความสามารถในการรักษาลูกค้า
สำหรับองค์กรขนาดใหญ่ นี่อาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในระบบ ERP, PLM หรือระบบจัดการข้อมูลผลิตภัณฑ์ เพื่อให้ข้อมูลที่เกี่ยวข้องสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ส่วน SME อาจไม่ได้ต้องลงทุนระบบขนาดใหญ่ตั้งแต่วันแรก แต่ควรเริ่มจาก data inventory และกำหนดเจ้าของข้อมูลให้ชัดเจนก่อน
อีกประเด็นที่สำคัญคือ EU ระบุว่า Battery Passport เชื่อมโยงกับตัวแบตเตอรี่ผ่าน data carrier เช่น QR code และระบบ DPP Registry จะเป็นโครงสร้างสำคัญในการจัดการข้อมูลและการลงทะเบียนผลิตภัณฑ์ในตลาด EU
ดังนั้นการแข่งขันในห่วงโซ่ EV อาจค่อย ๆ เปลี่ยนจาก “ใครผลิตได้ถูกกว่า” ไปสู่ “ใครสามารถส่งมอบข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ตรวจสอบได้เร็วกว่าและน่าเชื่อถือกว่า”
สำหรับ supplier ไทย นี่อาจกลายเป็นทั้งภาระและโอกาส หากเตรียมระบบข้อมูลได้ก่อนคู่แข่ง บริษัทสามารถเปลี่ยน compliance จากต้นทุนให้กลายเป็นคุณสมบัติที่ใช้รักษาลูกค้าและเปิดตลาดใหม่ได้
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ทำ Battery Passport Data Inventory โดยนำ 71 รายการมาเทียบกับข้อมูลที่บริษัทมีอยู่จริง
- ระบุว่าแต่ละข้อมูลเป็นเจ้าของโดยฝ่ายใด อยู่ในระบบใด และใครเป็นผู้ยืนยันความถูกต้อง
- แยกข้อมูลที่บริษัท “ต้องมีเอง” ออกจากข้อมูลที่ต้องขอจาก supplier หรือส่งต่อให้ลูกค้า EU
- ตรวจสัญญากับลูกค้า EU ว่ามีเงื่อนไขเกี่ยวกับ product data, traceability, sustainability หรือข้อมูลเพื่อ compliance อยู่แล้วหรือไม่
- เริ่มทำ Gap Analysis ก่อนถึงวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2027 แทนการรอให้ลูกค้าเป็นฝ่ายขอข้อมูลก่อน
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
“ผมมองว่า 71 รายการไม่ใช่เรื่องใหญ่ที่สุด แต่เรื่องใหญ่ คือ บริษัทไทยรู้หรือยังว่าข้อมูล 71 รายการนั้นอยู่ที่ใคร ถ้ายังตอบไม่ได้ วันนี้ควรเริ่มทำ Data Gap Analysis เพราะวันที่ลูกค้า EU มาขอจริง เราอาจไม่มีเวลานั่งไล่หาข้อมูลแล้ว”
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
แหล่งอ้างอิง
European Commission, Directorate-General for Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs
“Guidance to support preparations for the Digital Batteries Passport”, 21 August 2026.
แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม: European Commission — Digital Product Passport for Batteries
บทความต้นฉบับ:
European Commission: Guidance to support preparations for the Digital Batteries Passport
