ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ฉบับใหม่คือร่าง พ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรง (ฉบับที่ ..) ที่ สคบ. เปิดรับฟังความเห็นตั้งแต่ 28 ตุลาคม ถึง 27 พฤศจิกายน 2569 สาระหลักคือแพลตฟอร์มดิจิทัลต้องร่วมรับผิดความเสียหายจากสินค้าชำรุด และผู้บริโภคเลิกสัญญาได้ภายใน 14 วันนับจากรับสินค้า บทความนี้เหมาะกับร้านค้าออนไลน์ แพลตฟอร์ม และธุรกิจขายตรงที่ต้องเตรียมตัวก่อนปิดรับฟัง
ลองนึกภาพร้านเสื้อผ้าออนไลน์บน Shopee และ TikTok Shop ที่ส่งของวันละ 300 ชิ้น (ตัวอย่างสมมติ) ถ้าร่าง พ.ร.บ.ขายตรงผ่าน ลูกค้าเลิกสัญญาได้ภายใน 14 วัน และแพลตฟอร์มที่ต้องร่วมรับผิดก็จะส่งเงื่อนไขใหม่มาให้ร้านกดยอมรับ ทั้งยืนยันตัวตน ข้อสัญญาชดใช้ และเงินประกัน ร้านที่ไม่เตรียมจะรู้ตัวตอนกำไรหายไปแล้ว
สรุปสั้น: ร่าง พ.ร.บ.ขายตรงฉบับใหม่ของ สคบ. ให้แพลตฟอร์มดิจิทัลเก็บข้อมูลร้านค้าและร่วมรับผิดสินค้าหรือบริการที่ชำรุด ผู้บริโภคเลิกสัญญาได้ภายใน 14 วันนับจากรับสินค้า (มีข้อยกเว้น) และผู้ประกอบการเดิมมีเวลา 180 วันหลังกฎหมายมีผล ร่างยังไม่ใช่กฎหมาย แต่ช่วงรับฟังความเห็นซึ่งปิด 27 พฤศจิกายน 2569 คือโอกาสเดียวที่จะขอให้เขียนข้อยกเว้นการคืนสินค้าให้ชัด
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ฉบับใหม่คืออะไร เปลี่ยนอะไรบ้าง
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ฉบับใหม่ เป็นร่างแก้ไข พ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 ที่ สคบ. รับผิดชอบ ร่างเพิ่มนิยาม “บริการแพลตฟอร์มดิจิทัล” และ “แผนการจ่ายผลตอบแทน” ทำให้กฎหมายที่เดิมเน้นธุรกิจขายตรงแบบเครือข่าย ขยายมาครอบคลุมการขายผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์โดยตรง ข้อมูลมาจากประกาศของ สคบ. และรายงานของฐานเศรษฐกิจ
ร่างกำหนดให้แพลตฟอร์มต้องเก็บข้อมูลร้านค้า และร่วมรับผิดความเสียหายจากสินค้าหรือบริการที่ชำรุด ธุรกิจแบบแพลตฟอร์มต้องจดทะเบียน ตามมาตรา 27/1 ของร่างที่สื่อรายงาน ร่างยังเพิ่มการกำกับโฆษณาขายตรง ปรับข้อห้ามแชร์ลูกโซ่ให้ครอบคลุมรูปแบบปัจจุบัน และเปลี่ยนความผิดบางข้อเป็นโทษปรับเป็นพินัย
| เส้นตาย / ระยะเวลา | รายละเอียดตามร่าง |
|---|---|
| 28 ต.ค. 2569 | สคบ. เริ่มเปิดรับฟังความเห็น |
| 27 พ.ย. 2569 | ปิดรับฟังความเห็น (วันสุดท้ายที่ส่งข้อเสนอได้) |
| 14 วันนับจากรับสินค้า | ผู้บริโภคเลิกสัญญาได้ (มีข้อยกเว้น) |
| 180 วันหลังกฎหมายมีผล | ระยะปรับตัวของผู้ประกอบการเดิม |
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง กระทบทั้งห่วงโซ่การขายออนไลน์ ตั้งแต่ Shopee, Lazada, TikTok Shop ร้านค้าออนไลน์ ธุรกิจขายตรงและ MLM ไปจนถึงอินฟลูเอนเซอร์ที่ไลฟ์ขายของ ร่างไม่ได้ระบุว่าแพลตฟอร์มใดทำผิด แต่ย้ายความเสี่ยงจากร้านค้าไปให้แพลตฟอร์มแบกร่วม ส่วนวิเคราะห์ด้านล่างเป็นความเห็นของผู้เขียน
แพลตฟอร์มร่วมรับผิดแล้ว ร้านค้าออนไลน์จะโดนอะไรก่อน
ร้านค้าออนไลน์จะโดนเงื่อนไขใหม่จากแพลตฟอร์มก่อนโดนกฎหมาย เมื่อแพลตฟอร์มต้องร่วมรับผิด แพลตฟอร์มมักผลักภาระกลับไปที่ร้านค้าผ่านการยืนยันตัวตนที่เข้มขึ้น ข้อสัญญาชดใช้ (indemnity) และเงินประกัน ร้านค้าที่กดยอมรับเงื่อนไขโดยไม่อ่านอาจต้องชดใช้แพลตฟอร์มเต็มจำนวน
ร้านค้าเคยเจอกรณีแพลตฟอร์มใช้อำนาจต่อรองมาแล้ว ตัวอย่างอยู่ใน Shopee ถูกปรับ 3.47 ล้านบาท: 5 สัญญาณแพลตฟอร์มเอาเปรียบร้านค้า ซึ่งช่วยให้เห็นว่าเงื่อนไขใดเริ่มเกินสมควร
คืนสินค้า 14 วัน ร้านค้าต้องรับมืออย่างไร
ร้านค้าต้องรับมือด้วยนโยบายคืนสินค้าที่เขียนชัด ร่างให้ผู้บริโภคเลิกสัญญาได้ภายใน 14 วันนับจากรับสินค้า โดยมีข้อยกเว้น แต่รายละเอียดข้อยกเว้นยังเป็นสิ่งที่ต้องติดตามในร่างฉบับเต็ม ร้านอาหาร เครื่องสำอางที่เปิดใช้แล้ว หรือสินค้าสั่งทำ ควรส่งความเห็นขอให้ข้อยกเว้นครอบคลุมสินค้าของตัวเองให้ชัด
ต้นทุนที่มักถูกมองข้ามคือค่าส่งกลับ สินค้าที่ถูกเปิดแล้วขายต่อไม่ได้ และเวลาของแอดมินที่ต้องตอบคำขอคืน ร้านควรคำนวณต้นทุนเหล่านี้ใส่ราคาตั้งแต่ตอนนี้
ธุรกิจขายตรง MLM และอินฟลูเอนเซอร์ต้องระวังอะไร
ธุรกิจขายตรงและ MLM ต้องระวังนิยาม “แผนการจ่ายผลตอบแทน” และข้อห้ามแชร์ลูกโซ่ที่ปรับให้ครอบคลุมรูปแบบปัจจุบัน แผนที่จ่ายค่าตอบแทนจากการหาสมาชิกมากกว่าจากการขายสินค้าจริงจะถูกจับตามากขึ้น อินฟลูเอนเซอร์ที่ไลฟ์ขายของก็ต้องดูการกำกับโฆษณาขายตรงที่เพิ่มเข้ามา
เรื่องนี้ต่อเนื่องจากแนวทางที่ สคบ. ใช้กับผู้ขายออนไลน์มาก่อน อ่านได้ใน สคบ. ยกเครื่อง พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค อินฟลูเอนเซอร์ ไลฟ์สตรีมเมอร์ และ Affiliate กลายเป็น “ผู้รับจ้างโฆษณา” ต้องเปิดเผยและรับผิดร่วม
แพลตฟอร์มเก็บข้อมูลร้านค้า เกี่ยวกับ PDPA อย่างไร
แพลตฟอร์มที่ต้องเก็บข้อมูลร้านค้าตามร่าง จะถือข้อมูลส่วนบุคคลของเจ้าของร้านที่เป็นบุคคลธรรมดาจำนวนมาก แพลตฟอร์มต้องแจ้งวัตถุประสงค์ตาม PDPA มาตรา 23 และมีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยตามมาตรา 37(1) ร้านค้าเองก็ต้องดูแลข้อมูลลูกค้าที่ได้จากการคืนสินค้าเช่นกัน
เทียบกับกฎหมายไทย: ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ต่างจากฉบับ พ.ศ. 2545 อย่างไร
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ฉบับใหม่ต่างจากฉบับ พ.ศ. 2545 ตรงที่ดึงแพลตฟอร์มดิจิทัลเข้ามาเป็นผู้รับผิดโดยตรง ตารางด้านล่างเทียบประเด็นหลักตามที่ร่างเสนอ (เลขมาตราของกฎหมายเดิมไม่ระบุ เพราะไม่อยู่ใน input)
| ประเด็น | ร่างฉบับใหม่ (ตามที่ สคบ./สื่อรายงาน) | กฎหมายไทยปัจจุบัน |
|---|---|---|
| แพลตฟอร์มดิจิทัล | มีนิยามใหม่ ต้องเก็บข้อมูลร้านค้าและร่วมรับผิด · จดทะเบียนตาม ม.27/1 ของร่าง | พ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 ยังไม่มีนิยามนี้ · พ.ร.ฎ.แพลตฟอร์มดิจิทัลของ ETDA กำกับการแจ้งประกอบธุรกิจ |
| เลิกสัญญา | ภายใน 14 วันนับจากรับสินค้า (มีข้อยกเว้น) | ใช้ตามกฎหมายเดิม |
| โทษ | ความผิดบางข้อเป็นโทษปรับเป็นพินัย | ความผิดตามกฎหมายเดิม |
| ข้อมูลร้านค้า | แพลตฟอร์มต้องเก็บ | PDPA ม.23 แจ้งวัตถุประสงค์ · ม.37(1) มาตรการความปลอดภัย |
ช่องว่างที่ร่างปิดคือ ผู้บริโภคที่ได้สินค้าชำรุดจากร้านที่หายตัวไป เดิมแทบไม่มีใครให้เรียกร้อง เมื่อแพลตฟอร์มต้องร่วมรับผิด ผู้บริโภคมีคนรับผิดชอบแน่นอน แต่ร้านค้าสุจริตจะแบกต้นทุนการคัดกรองที่แพลตฟอร์มส่งต่อมา
ถ้าไม่ทำอะไรเลย ร้านค้าออนไลน์เสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ทำอะไร ร้านค้าออนไลน์เสี่ยง 3 เรื่อง เรื่องแรกคือถูกแพลตฟอร์มเรียกชดใช้ตามข้อสัญญาใหม่ที่กดรับโดยไม่อ่าน เรื่องที่สองคือขาดทุนจากการคืนสินค้า 14 วัน ถ้าไม่ได้เขียนนโยบายและคำนวณต้นทุนไว้
เรื่องที่สามคือเสียสิทธิ์พูด หลัง 27 พฤศจิกายน 2569 ข้อยกเว้นการคืนสินค้าจะถูกเขียนโดยไม่มีเสียงของร้านค้า และร่าง พ.ร.บ.ขายตรงที่ผ่านออกมาอาจไม่เข้ากับสินค้าของร้านเลย
ร้านค้าออนไลน์ควรทำอะไรก่อน 27 พฤศจิกายน 2569
ร้านค้าออนไลน์ควรทำ 5 เรื่องนี้ก่อนปิดรับฟังความเห็นร่าง พ.ร.บ.ขายตรง เพราะหลังจากนั้นแก้ร่างได้ยากมาก
- 1. เจ้าของร้านร่างนโยบายคืนสินค้า 14 วันภายใน 15 พ.ย. 2569 ระบุสินค้าที่คืนได้ คืนไม่ได้ สภาพสินค้า และใครจ่ายค่าส่งกลับ
- 2. ทีมบัญชีคำนวณต้นทุนการคืน ประมาณอัตราคืนและค่าส่งกลับ แล้วใส่ในราคาขายก่อนกฎหมายมีผล
- 3. ผู้ดูแลบัญชีร้านอ่านเงื่อนไขแพลตฟอร์มทุกครั้งที่มีการอัปเดต เน้นข้อชดใช้ (indemnity) เงินประกัน และการยืนยันตัวตน บันทึกวันที่ยอมรับไว้
- 4. ส่งความเห็นต่อ สคบ. ภายใน 27 พ.ย. 2569 ขอให้ข้อยกเว้นการคืนสินค้าครอบคลุมประเภทสินค้าของร้านอย่างชัดเจน
- 5. ทบทวนการเก็บข้อมูลลูกค้าจากการคืนสินค้า แจ้งวัตถุประสงค์และเก็บเท่าที่จำเป็นตาม PDPA ร้านขนาดเล็กเริ่มได้จาก บริการ PDPA สำหรับ SME
ร้านที่ขายหลายแพลตฟอร์มควรดูภาระค่าธรรมเนียมควบคู่กันใน ETDA ออกแนวปฏิบัติ Total Take Rate ให้ e-Marketplace เปิดค่าธรรมเนียมรวม ร้านค้าบน Shopee Lazada TikTok Shop ต้องรู้อะไร เพราะค่าคืนสินค้าจะบวกเพิ่มจากค่าธรรมเนียมเดิม
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ ร่างนี้เขียนให้แพลตฟอร์มรับผิด แต่คนที่จะรู้สึกก่อนคือร้านค้า กฎหมายยังไม่ผ่าน แต่เงื่อนไขของแพลตฟอร์มผ่านได้ภายในคลิกเดียว จุดที่ร้านค้ามักพลาดคือกด “ยอมรับ” เงื่อนไขใหม่โดยไม่เปิดอ่านข้อชดใช้ ควรเก็บสำเนาเงื่อนไขทุกฉบับไว้ และใช้ช่วงรับฟังความเห็นนี้ขอข้อยกเว้นการคืนสินค้าที่ชัดเจน
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ.ขายตรง
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ฉบับใหม่มีผลบังคับใช้เมื่อไร
ยังไม่มีผล ร่าง พ.ร.บ.ขายตรงอยู่ในช่วงรับฟังความเห็นถึง 27 พฤศจิกายน 2569 เมื่อกฎหมายมีผลแล้ว ผู้ประกอบการเดิมมีเวลาปรับตัว 180 วัน
ลูกค้าคืนสินค้าออนไลน์ได้ภายในกี่วันตามร่าง
ตามร่าง ผู้บริโภคเลิกสัญญาได้ภายใน 14 วันนับจากรับสินค้า โดยมีข้อยกเว้น รายละเอียดข้อยกเว้นต้องดูจากร่างฉบับเต็มของ สคบ.
แพลตฟอร์มต้องรับผิดแทนร้านค้าทั้งหมดหรือไม่
ร่างให้แพลตฟอร์ม “ร่วมรับผิด” ความเสียหายจากสินค้าหรือบริการที่ชำรุด ไม่ใช่รับผิดแทนทั้งหมด ร้านค้ายังต้องรับผิดอยู่ และแพลตฟอร์มอาจเรียกชดใช้จากร้านตามข้อสัญญา
ส่งความเห็นร่าง พ.ร.บ.ขายตรง ได้ที่ไหน
ส่งผ่านช่องทางรับฟังความเห็นของ สคบ. ซึ่งเปิดตั้งแต่ 28 ตุลาคมถึง 27 พฤศจิกายน 2569 ดูรายละเอียดได้จากประกาศของ สคบ. ในแหล่งอ้างอิงท้ายบทความ
แหล่งอ้างอิง
- สคบ. — (อ่านต้นฉบับ) — ประกาศรับฟังความเห็นที่เว็บไซต์ สคบ.
- ฐานเศรษฐกิจ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ฐานเศรษฐกิจ
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
