ร่าง พ.ร.บ. AI คือร่างกฎหมายปัญญาประดิษฐ์ของกระทรวงดีอีและ ETDA ที่จะกำกับ AI ตามระดับความเสี่ยง และกำหนดหน้าที่ให้ทั้งผู้พัฒนาและผู้นำ AI ไปใช้ ตอนนี้ร่างถูกกลุ่มบริษัทเทคโนโลยีสหรัฐฯ คัดค้าน 4 ประเด็น บทความนี้เหมาะกับผู้บริหาร ฝ่ายกฎหมาย และฝ่ายจัดซื้อที่ใช้ AI ต่างประเทศ อ่านแล้วจะรู้ว่าต้องเตรียมอะไรก่อนกฎหมายออก
ลองนึกภาพบริษัทประกันไทยที่ใช้ระบบ AI ของผู้ขายต่างประเทศช่วยพิจารณาเคลม วันหนึ่ง AI ตัดสินผิดจนลูกค้าเสียหาย คำถามแรกคือใครต้องจ่าย ผู้ขายที่อยู่ต่างประเทศ หรือบริษัทไทยที่กดใช้ ร่าง พ.ร.บ. AI กำลังจะตอบคำถามนี้ และกลุ่มเทคสหรัฐฯ กำลังล็อบบี้ให้คำตอบเปลี่ยน
สรุปสั้น: ร่าง พ.ร.บ. AI ของไทยถูก BSA และหอการค้าอเมริกันในไทยค้าน 4 ประเด็น ได้แก่ ความรับผิดเด็ดขาดและรับผิดร่วมของผู้พัฒนา การประมวลผลข้อมูลในไทย ตัวแทนในไทย และป้ายเนื้อหา AI จนถึงปลาย ก.ย. 2569 ร่างยังไม่เข้า ครม. หรือสภา ถ้าข้อที่ย้ายความเสี่ยงไปหาผู้ขายถูกปรับให้อ่อนลง ภาระจะตกกลับมาที่บริษัทไทยที่นำ AI ไปใช้
ร่าง พ.ร.บ. AI ถูกค้านเรื่องอะไร และตอนนี้อยู่ขั้นไหน
ร่าง พ.ร.บ. AI ถูกค้านใน 4 ประเด็น และยังไม่เข้า ครม. หรือสภาจนถึงปลายเดือนกันยายน 2569 Thai Examiner รายงานว่า Business Software Alliance (BSA) ยื่นข้อเสนอเมื่อ 14 สิงหาคม และหอการค้าอเมริกันในไทย (AMCHAM) พบคณะด้าน AI ของ US Chamber of Commerce เมื่อ 18 สิงหาคม ทั้งสองกลุ่มกังวลว่าร่างนี้อาจขัดขวางการลงทุน
| ประเด็นที่ถูกค้าน | ร่างเสนอว่าอย่างไร |
|---|---|
| ความรับผิดของผู้พัฒนา | รับผิดแบบเด็ดขาดและรับผิดร่วม (strict and joint liability) |
| ที่ตั้งข้อมูล | ประมวลผลข้อมูลในไทยสำหรับ AI ของรัฐหรือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ |
| ตัวแทนในไทย | ผู้ให้บริการ AI ต่างประเทศต้องมีตัวแทนในไทย |
| ป้ายเนื้อหา | ต้องติดป้ายเนื้อหาที่ AI สร้าง |
| สถานะ | 22 ก.ย. นิติกร ETDA บรรยายที่มาของร่างให้ AMCHAM ฟัง · ยังไม่เข้า ครม. หรือสภา |
Thai PBS Policy Watch สรุปว่าร่างนี้ใช้วิธีกำกับตามระดับความเสี่ยง (risk-based) ให้หน่วยงานกำกับแต่ละสาขาดูแล AI ในสาขาของตน ผู้นำ AI ไปใช้ต้องมีระบบบริหารความเสี่ยง ประเมินผลกระทบ และติดตามต่อเนื่อง ส่วน Deepfake ใช้กรอบความโปร่งใส 4 ชั้น กระทรวงดีอีระบุว่าต้องการคุ้มครองสิทธิและความปลอดภัยของประชาชนโดยไม่ขัดขวางการพัฒนาเทคโนโลยี
ร่าง พ.ร.บ. AI กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
ร่าง พ.ร.บ. AI กระทบธุรกิจไทยมากที่สุดตรงคำถามว่าใครรับผิดเมื่อ AI พลาด ถ้าผู้พัฒนาต้องรับผิดเด็ดขาด ผู้ใช้ในไทยมีที่พึ่ง แต่ถ้าข้อนี้ถูกตัดหรือปรับให้อ่อนลง ผู้นำ AI ไปใช้ซึ่งก็คือบริษัทไทยจะเป็นคนแรกที่ลูกค้าฟ้อง ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน
บริษัทไทยที่ซื้อ AI จากต่างประเทศจะรับผิดแทนผู้ขายไหม
บริษัทไทยที่ซื้อ AI จากต่างประเทศมีโอกาสต้องรับผิดในฐานะผู้นำ AI ไปใช้ เพราะร่างกำหนดหน้าที่บริหารความเสี่ยงและประเมินผลกระทบไว้ที่ deployer อยู่แล้ว ถ้าผู้ขายไม่มีตัวแทนในไทย การไล่เบี้ยข้ามประเทศก็ยิ่งยาก ทางออกที่ทำได้ทันทีคือเขียนการแบ่งความรับผิดไว้ในสัญญา ไม่ต้องรอกฎหมาย
ธุรกิจที่ทำงานกับรัฐหรือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญต้องระวังอะไร
ธุรกิจที่ขาย AI ให้หน่วยงานรัฐหรือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญต้องระวังเรื่องที่ตั้งข้อมูล เพราะร่างเสนอให้ประมวลผลข้อมูลในไทยสำหรับระบบกลุ่มนี้ ถ้าผ่านตามร่าง ระบบที่ใช้คลาวด์ต่างประเทศอาจต้องย้าย ประเด็นนี้ซ้อนกับอีกร่างที่เราเคยสรุปไว้ใน ร่าง พ.ร.บ. โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล บังคับเก็บข้อมูลคนไทยในประเทศ ธุรกิจที่ใช้คลาวด์ต่างประเทศต้องเตรียมอะไร
ครีเอเตอร์และเอเจนซีที่ใช้ AI สร้างภาพหรือคลิปต้องทำอะไร
ครีเอเตอร์และเอเจนซีควรเริ่มติดป้ายเนื้อหาที่ AI สร้างตั้งแต่ตอนนี้ เพราะร่างใช้กรอบความโปร่งใส 4 ชั้นกับ Deepfake และบังคับติดป้ายเนื้อหา AI แม้ข้อนี้ถูกค้าน แต่การติดป้ายเองโดยสมัครใจมีต้นทุนต่ำ และช่วยลดความเสี่ยงถูกกล่าวหาว่าหลอกผู้บริโภค
คนทั่วไปได้อะไรจากร่าง พ.ร.บ. AI
คนทั่วไปได้สิทธิ์รู้ว่าเนื้อหาไหนมาจาก AI และมีคนให้ฟ้องเมื่อ AI ทำให้เสียหาย ทั้งสองเรื่องอยู่ใน 4 ประเด็นที่ถูกค้าน ผลการต่อรองจึงกระทบผู้บริโภคไทยโดยตรง ภาพรวมความเชื่อใจ AI ของคนไทยดูได้ที่ Thailand Digital Outlook ชี้คนไทยเชื่อใจ AI สูงสุดเมื่อเทียบ 23 ประเทศ OECD แต่ธุรกิจมีมาตรการไซเบอร์แค่ 57.42%
ถ้าองค์กรรอให้ร่าง พ.ร.บ. AI ออกก่อน จะเสี่ยงอะไร
ถ้ารอให้ร่าง พ.ร.บ. AI ออกก่อน องค์กรจะเสี่ยงเรื่องสัญญาที่เซ็นไปแล้วไม่มีข้อแบ่งความรับผิด ต้องแก้ย้อนหลังในวันที่ผู้ขายไม่มีแรงจูงใจจะยอม ความเสี่ยงที่สองคือไม่รู้ว่าตัวเองใช้ AI อยู่กี่ระบบ จึงประเมินไม่ได้ว่าระบบไหนเข้าข่ายความเสี่ยงสูง ความเสี่ยงที่สามคือถ้าระบบต้องย้ายข้อมูลกลับไทย เวลาเตรียมตัวจะสั้นมาก
องค์กรไทยที่ใช้ AI ควรทำอะไรตอนนี้
องค์กรไทยควรเตรียม 5 เรื่องที่ใช้ได้ไม่ว่าร่าง พ.ร.บ. AI จะออกมาแบบไหน เพราะทั้งหมดเป็นหน้าที่ของผู้นำ AI ไปใช้ตามร่างอยู่แล้ว และเป็นหลักเดียวกับมาตรฐาน ISO/IEC 42001
- 1. ทำบัญชีระบบ AI ที่ใช้อยู่ (AI inventory) ระบุชื่อระบบ ผู้ขาย ข้อมูลที่ใช้ และงานที่ AI ช่วยตัดสิน
- 2. แบ่งระดับความเสี่ยงของแต่ละระบบ แยกระบบที่ตัดสินเรื่องเงิน สุขภาพ หรือสิทธิของคน ออกจากระบบช่วยงานทั่วไป
- 3. ทบทวนสัญญากับผู้ขาย AI ต่างประเทศ เติมข้อแบ่งความรับผิด การชดใช้ ที่ตั้งการประมวลผลข้อมูล และผู้ติดต่อในไทย
- 4. วางขั้นตอนประเมินผลกระทบและติดตามผล ทำก่อนเปิดใช้ระบบความเสี่ยงสูง และทบทวนเป็นรอบ
- 5. ติดป้ายเนื้อหาที่ AI สร้าง เริ่มจากโฆษณา ภาพสินค้า และคลิปที่ใช้ใบหน้าหรือเสียงคน
ถ้าองค์กรต้องการคนช่วยทำบัญชี AI และระบบบริหาร AI ตาม ISO/IEC 42001 ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และติดตามความคืบหน้าของร่างได้ที่ หมวด AI & Governance
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ผมอ่านข่าวนี้แล้วไม่ได้มองว่าเป็นเรื่องไทยกับสหรัฐฯ แต่เป็นเรื่องว่าความเสี่ยงจะไปตกที่ใคร ทุกครั้งที่ตรวจสัญญาซื้อ AI ให้ลูกค้า ผมเห็นข้อจำกัดความรับผิดของผู้ขายเขียนไว้แน่นมาก แต่ฝั่งผู้ซื้อแทบไม่มีอะไรปกป้อง ถ้ากฎหมายไม่วางความรับผิดไว้ที่ผู้ขาย สัญญาของคุณคือกฎหมายฉบับเดียวที่เหลืออยู่ องค์กรที่มีบัญชี AI และสัญญาที่ดีวันนี้ จะไม่ต้องตกใจไม่ว่าร่างสุดท้ายจะออกมาแบบไหน
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ. AI
ร่าง พ.ร.บ. AI ของไทยประกาศใช้แล้วหรือยัง
ยังไม่ประกาศใช้ จนถึงปลายเดือนกันยายน 2569 ร่าง พ.ร.บ. AI ยังไม่เข้าคณะรัฐมนตรีหรือสภา ล่าสุดเมื่อ 22 กันยายน นิติกรของ ETDA เพิ่งบรรยายที่มาของร่างให้ AMCHAM ฟัง
กลุ่มเทคสหรัฐฯ ค้านร่าง พ.ร.บ. AI เรื่องอะไรบ้าง
กลุ่มเทคสหรัฐฯ ค้าน 4 เรื่อง คือ ความรับผิดเด็ดขาดและรับผิดร่วมของผู้พัฒนา การประมวลผลข้อมูลในไทยสำหรับ AI ของรัฐหรือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ การบังคับให้ผู้ให้บริการต่างประเทศมีตัวแทนในไทย และการบังคับติดป้ายเนื้อหาที่ AI สร้าง
บริษัทที่แค่ใช้ AI ไม่ได้พัฒนาเอง ต้องทำตามร่าง พ.ร.บ. AI ไหม
ต้องทำ ร่างกำหนดให้ผู้นำ AI ไปใช้ (deployer) มีระบบบริหารความเสี่ยง ประเมินผลกระทบ และติดตามต่อเนื่อง ส่วนรายละเอียดว่าระบบใดอยู่ในระดับความเสี่ยงไหน ต้องรอร่างสุดท้ายและหน่วยงานกำกับรายสาขา
ร่าง พ.ร.บ. AI จัดการ Deepfake อย่างไร
ร่าง พ.ร.บ. AI ใช้กรอบความโปร่งใส 4 ชั้นกับ Deepfake และเสนอให้ติดป้ายเนื้อหาที่ AI สร้าง ข้อติดป้ายเป็น 1 ใน 4 ประเด็นที่กลุ่มเทคสหรัฐฯ คัดค้าน จึงอาจถูกปรับก่อนร่างสุดท้าย
แหล่งอ้างอิง
- Thai Examiner — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ Thai Examiner
- Thai PBS Policy Watch — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านบทวิเคราะห์ที่ Thai PBS Policy Watch
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
