ร่าง พ.ร.บ. AI คือร่างกฎหมายปัญญาประดิษฐ์ของไทยที่เปิดรับฟังความเห็นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2569 และแบ่ง AI เป็น 3 กลุ่มตามความเสี่ยง ล่าสุดร่างนี้ถูกวิจารณ์ว่าค่าปรับ 1–5 ล้านบาทเบาเกินไป บทความนี้เหมาะกับผู้พัฒนา AI บริษัทที่ซื้อ AI มาใช้ และฝ่ายกฎหมาย อ่านแล้วจะรู้ว่าอะไรเป็นร่าง อะไรเป็นความเห็น และควรเตรียมอะไร
ลองนึกภาพบริษัทประกันที่ใช้ AI คัดใบสมัคร หรือร้านค้าออนไลน์ที่ใช้ AI ทำภาพโฆษณา ถ้ากติกาเปลี่ยนจากค่าปรับก้อนตายตัวเป็นค่าปรับตามขนาดธุรกิจ ต้นทุนความเสี่ยงของทั้งสองบริษัทจะต่างกันมาก เรื่องนี้จึงควรติดตามตั้งแต่ร่างยังไม่เข้าสภา
สรุปสั้น: ร่าง พ.ร.บ. AI ของไทยยังเป็นร่าง ยังไม่พบมติ ครม. ตามรายงานของไทยรัฐออนไลน์เมื่อ 19 ตุลาคม 2569 โฆษกพรรครวมไทยสร้างชาติวิจารณ์ว่าค่าปรับ 1–5 ล้านบาทไม่พอ และเสนอ 3 เรื่อง คือติดลายน้ำเนื้อหา AI ทดสอบ AI เสี่ยงสูงก่อนใช้ และผูกการลงทุนกับการถ่ายทอดเทคโนโลยี ธุรกิจยังไม่มีเส้นตาย แต่ควรเริ่มทำทะเบียนระบบ AI และนโยบายติดป้ายเนื้อหา AI
ร่าง พ.ร.บ. AI คืออะไร และถูกวิจารณ์เรื่องอะไร
ร่าง พ.ร.บ. AI ฉบับที่เปิดรับฟังความเห็นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2569 แบ่งระบบ AI เป็น 3 กลุ่ม คือ AI ต้องห้าม AI ความเสี่ยงสูง และ AI ที่ต้องแจ้งหรือขออนุญาต ยังไม่พบว่ามีมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) รับหลักการ จึงยังไม่ใช่กฎหมายที่ใช้บังคับ
ไทยรัฐออนไลน์รายงานเมื่อ 19 ตุลาคม 2569 ว่าโฆษกพรรครวมไทยสร้างชาติเห็นว่าร่างนี้ “ไม่ทันโลก” ค่าปรับ 1–5 ล้านบาทเบาเกินไปสำหรับบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่ และเสนอให้ปรับตามขนาดธุรกิจและความร้ายแรง ความเห็นทั้งหมดในส่วนนี้เป็นของผู้วิจารณ์ ไม่ใช่ข้อสรุปของรัฐบาล
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงาน |
|---|---|
| สถานะร่าง | เปิดรับฟัง 2 ก.ค. 2569 · ยังไม่พบมติ ครม. |
| การแบ่งกลุ่ม AI | ต้องห้าม / เสี่ยงสูง / ต้องแจ้งหรือขออนุญาต |
| ค่าปรับในร่าง | 1–5 ล้านบาท |
| ผู้วิจารณ์ | โฆษกพรรครวมไทยสร้างชาติ (ความเห็น) |
| ข้อเสนอ | ลายน้ำ AI · ทดสอบ AI เสี่ยงสูงก่อนใช้ · ผูกการลงทุนกับถ่ายทอดเทคโนโลยีและ PDPA |
ผู้วิจารณ์อ้างตัวเลขการลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์ของต่างชาติในไทยกว่า 700,000 ล้านบาท เพื่อชี้ว่าค่าปรับ 5 ล้านบาทเป็นตัวเลขเล็กเมื่อเทียบกับขนาดธุรกิจของผู้เล่นเหล่านั้น
ร่าง พ.ร.บ. AI กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
ร่าง พ.ร.บ. AI กระทบธุรกิจไทยแม้ยังไม่ผ่าน เพราะข้อวิจารณ์ชี้ทิศทางที่ร่างอาจถูกแก้ในชั้นสภา คือค่าปรับที่สูงขึ้น หน้าที่ติดป้ายเนื้อหา และการทดสอบก่อนใช้ ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน แยกตามกลุ่มที่กระทบ
ผู้พัฒนาและผู้ขายระบบ AI ต้องเตรียมอะไร
ผู้พัฒนาที่ขายระบบ AI ให้งานบุคคล สินเชื่อ หรือการแพทย์ มีโอกาสตกอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง ถ้าข้อเสนอเรื่องทดสอบก่อนใช้แบบอังกฤษและสิงคโปร์ถูกรับไป ผู้พัฒนาต้องมีเอกสารผลทดสอบก่อนส่งมอบ ตัวอย่างสมมติ: สตาร์ทอัพที่ขาย AI คัดเรซูเม่ให้ห้างค้าปลีก อาจต้องพิสูจน์ว่าระบบไม่ลำเอียงก่อนลูกค้ายอมเซ็นสัญญา
ร่างไทยเลือกแบ่งกลุ่มตามความเสี่ยงคล้าย EU ข้อห้ามเด็ดขาดของฝั่งยุโรปที่น่าใช้เทียบอยู่ใน 10 ข้อที่ EU AI Act ห้ามเด็ดขาด ธุรกิจไทยแบบไหนเข้าข่าย ซึ่งช่วยเดาได้ว่ากลุ่ม “AI ต้องห้าม” ของไทยอาจครอบคลุมอะไร
บริษัทที่ซื้อ AI มาใช้ต้องกังวลไหม
บริษัทที่เป็นผู้ใช้ก็โดนได้ ไม่ใช่เฉพาะผู้สร้าง ประเด็นผู้ใช้ AI ตามร่างกฎหมายไทยสรุปไว้ใน ไม่ได้สร้าง AI ก็โดนกฎหมายได้: เรื่องที่ควรเช็กก่อนกันยายน 2569 ถ้าค่าปรับเปลี่ยนเป็นสัดส่วนรายได้ บริษัทใหญ่ที่ใช้ AI หลายระบบจะมีความเสี่ยงรวมสูงขึ้นทันที
เอเจนซี ร้านค้าออนไลน์ และครีเอเตอร์ที่ใช้ AI ทำคอนเทนต์
ข้อเสนอเรื่องลายน้ำ AI กระทบคนทำคอนเทนต์โดยตรง ร้านค้าที่ใช้ภาพสินค้าจาก AI หรือเอเจนซีที่ทำคลิปโฆษณาด้วย AI อาจต้องติดป้ายบอกผู้ชม แนวทางของ EU เรื่องนี้สรุปไว้ใน EU AI Act เริ่มบังคับใช้: ธุรกิจไทยต้องรู้เรื่อง AI Content Label
ดาต้าเซ็นเตอร์และบริษัทต่างชาติที่ลงทุนในไทย
ข้อเสนอให้บังคับ PDPA ไม่ว่าข้อมูลอยู่ที่ไหน และผูกการลงทุนกับการถ่ายทอดเทคโนโลยี ถ้าถูกรับไป จะเปลี่ยนเงื่อนไขการเจรจาของผู้ให้บริการคลาวด์และดาต้าเซ็นเตอร์ต่างชาติ ซึ่งผู้วิจารณ์อ้างว่ามีมูลค่าการลงทุนกว่า 700,000 ล้านบาท
เทียบกับกฎหมายไทย: ร่าง พ.ร.บ. AI ต่างจาก PDPA และ EU AI Act อย่างไร
ร่าง พ.ร.บ. AI ใช้แนวแบ่งตามความเสี่ยงแบบเดียวกับ EU AI Act แต่ค่าปรับเป็นก้อนตายตัว ขณะที่ PDPA ที่ใช้อยู่แล้วกำกับเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคล
| ประเด็น | ร่าง พ.ร.บ. AI / ข้อเสนอ | กฎที่ใช้อยู่หรือเทียบได้ |
|---|---|---|
| การแบ่งกลุ่ม | ต้องห้าม / เสี่ยงสูง / ต้องแจ้งหรือขออนุญาต | EU AI Act แบ่งตามความเสี่ยงเช่นกัน |
| ค่าปรับ | 1–5 ล้านบาท · ผู้วิจารณ์เสนอปรับตามขนาดธุรกิจ | PDPA มีโทษปกครองแยกต่างหาก |
| ป้ายเนื้อหา AI | ข้อเสนอให้ติดลายน้ำแบบ EU | ไทยยังไม่มีหน้าที่ทั่วไป |
| ข้อมูลส่วนบุคคลใน AI | ข้อเสนอให้บังคับ PDPA ไม่ว่าข้อมูลอยู่ที่ไหน | PDPA ม.28–29 ส่งข้อมูลไปต่างประเทศ · ม.37(1) มาตรการความปลอดภัย |
ช่องว่างของไทยตอนนี้คือ ระหว่างรอร่าง พ.ร.บ. AI ระบบ AI ที่ไม่ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลแทบไม่มีกฎเฉพาะกำกับ ส่วนระบบที่ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลต้องทำตาม PDPA อยู่แล้ว เช่น แจ้งวัตถุประสงค์ตาม ม.23 และใช้ตามที่แจ้งตาม ม.21
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไรเมื่อร่าง พ.ร.บ. AI ผ่าน
ถ้ารอให้ร่าง พ.ร.บ. AI ผ่านก่อนค่อยเริ่ม บริษัทอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าใช้ AI กี่ระบบ และระบบไหนเข้ากลุ่มเสี่ยงสูง การทำทะเบียนย้อนหลังใช้เวลานานกว่าที่คิด
ความเสี่ยงที่สองคือสัญญา ถ้าค่าปรับผูกกับขนาดธุรกิจ คู่ค้ารายใหญ่จะเริ่มขอให้ผู้ขาย AI รับประกันและชดใช้ ผู้ขายที่ไม่มีเอกสารทดสอบจะเสียเปรียบในการต่อรอง
ผู้พัฒนาและผู้ใช้ AI ควรทำอะไรตอนนี้
ผู้พัฒนาและผู้ใช้ AI ควรทำ 4 เรื่องนี้ ซึ่งมีประโยชน์ไม่ว่าร่าง พ.ร.บ. AI จะออกมาในรูปแบบไหน
- 1. ทำทะเบียนระบบ AI ระบุว่าใช้ AI อะไร ทำงานอะไร ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลหรือไม่ และใครรับผิดชอบ
- 2. แยกระบบที่อาจเข้ากลุ่มเสี่ยงสูง ดูงานที่ AI มีผลต่อการจ้างงาน สินเชื่อ สุขภาพ หรือสิทธิของคน
- 3. วางนโยบายติดป้ายเนื้อหา AI กำหนดว่าภาพ คลิป หรือข้อความแบบไหนต้องบอกผู้ชมว่าทำด้วย AI
- 4. ติดตามสถานะร่างและเตรียมสัญญา ดูมติ ครม. และการแก้ในชั้นสภา แล้วเพิ่มข้อรับประกันเรื่องการทดสอบในสัญญาซื้อขาย AI
ถ้าเป็นธุรกิจขนาดเล็กที่อยากเริ่มใช้ AI อย่างมีระบบ ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI สำหรับ SME ของ Kooru และบทความในหมวด AI & Governance ช่วยติดตามสถานะร่างต่อ
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ ข้อวิจารณ์เรื่องค่าปรับเป็นความเห็นทางการเมือง แต่ชี้คำถามที่ถูกต้อง คือกฎหมายจะมีน้ำหนักพอให้บริษัทใหญ่เปลี่ยนพฤติกรรมหรือไม่ ค่าปรับที่บริษัทจ่ายได้สบาย ๆ ไม่ใช่บทลงโทษ แต่เป็นค่าธรรมเนียม จุดที่องค์กรมักพลาดคือรอให้กฎหมายนิ่งก่อนค่อยสำรวจว่าใช้ AI อะไรบ้าง ทั้งที่ทะเบียนระบบ AI เป็นงานที่ต้องทำอยู่ดีไม่ว่าร่างจะออกมาแบบไหน
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ร่าง พ.ร.บ. AI
ร่าง พ.ร.บ. AI ของไทยใช้บังคับแล้วหรือยัง
ยังไม่ใช้บังคับ ร่าง พ.ร.บ. AI เปิดรับฟังความเห็นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2569 และตามรายงานยังไม่พบมติคณะรัฐมนตรี จึงยังไม่มีเส้นตายที่ธุรกิจต้องปฏิบัติ
ค่าปรับในร่าง พ.ร.บ. AI เท่าไร
ร่างกำหนดค่าปรับ 1–5 ล้านบาท โฆษกพรรครวมไทยสร้างชาติวิจารณ์ว่าเบาเกินไปสำหรับบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่ และเสนอให้ปรับตามขนาดธุรกิจและความร้ายแรง ซึ่งเป็นข้อเสนอ ยังไม่ใช่เนื้อหาของร่าง
ร่าง พ.ร.บ. AI บังคับให้ติดลายน้ำ AI หรือไม่
ข้อมูลในข่าวระบุว่าลายน้ำ AI เป็นข้อเสนอของผู้วิจารณ์ โดยอ้างแนวทางของ EU ยังไม่ใช่ข้อบังคับในร่าง แต่ธุรกิจที่ทำคอนเทนต์ด้วย AI ควรวางนโยบายติดป้ายไว้ก่อน
ร่าง พ.ร.บ. AI แบ่ง AI เป็นกี่กลุ่ม
ร่างแบ่ง AI เป็น 3 กลุ่ม คือ AI ต้องห้าม AI ความเสี่ยงสูง และ AI ที่ต้องแจ้งหรือขออนุญาต ระบบที่ใช้ตัดสินเรื่องสำคัญต่อชีวิตคนมีแนวโน้มอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง
อ่านต่อ: ความรู้ที่เกี่ยวกับเรื่องนี้
- คู่มือ: EU AI Act กระทบธุรกิจไทยอย่างไร: ใครอยู่ในขอบเขต และต้องทำอะไรเมื่อไร — ร่างไทยยืมโครงแบ่งตามความเสี่ยงจาก EU คู่มือนี้ไล่ขั้นตอนว่าบริษัทไทยแบบไหนต้องทำอะไรภายใต้กฎต้นแบบ (aipdpa.com)
แหล่งอ้างอิง
- ไทยรัฐออนไลน์ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ไทยรัฐออนไลน์
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
