พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่คือร่างกฎหมายที่ ครม. รับหลักการเมื่อปลายเดือนกันยายน 2569 เพื่อใช้แทนกฎหมายฉบับปี 2544 จุดเปลี่ยนใหญ่คือสัญญาที่ระบบอัตโนมัติหรือ AI ทำเองมีผลผูกพันได้ และผู้ให้บริการดิจิทัล 7 กลุ่มต้องถูกกำกับ บทความนี้เขียนให้เจ้าของธุรกิจ ฝ่ายกฎหมาย และผู้ให้บริการ e-signature หรือ e-KYC ได้รู้ว่าต้องเตรียมอะไรก่อนกฎหมายมีผล
ลองนึกภาพร้านออนไลน์ที่ให้แชตบอตตอบลูกค้าและยืนยันคำสั่งซื้อเองตอนตีสอง วันหนึ่งบอตยืนยันขายสินค้าในราคาที่ตั้งผิด ลูกค้ากดจ่ายเงินแล้ว ร้านจะยกเลิกได้ไหม ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ทำให้คำถามนี้ไม่ใช่เรื่องสมมติอีกต่อไป
สรุปสั้น: ครม. รับร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่แทนฉบับปี 2544 ร่างนี้รับรองลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์และตราประทับดิจิทัล ให้สัญญาที่ระบบอัตโนมัติทำเองมีผลผูกพันถ้าคู่สัญญาคาดหมายการทำงานปกติของระบบได้ตามสมควร เพิ่มตั๋วเงินและเช็คแบบอิเล็กทรอนิกส์ และกำกับผู้ให้บริการ 7 กลุ่มตามระดับความเสี่ยง กฎหมายมีผล 180 วันหลังประกาศในราชกิจจานุเบกษา ธุรกิจที่ให้บอตหรือ AI ทำธุรกรรมแทนจึงต้องวางเพดานอำนาจ เก็บ log และทบทวน T&C ตั้งแต่ตอนนี้
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ มีสาระสำคัญอะไรบ้าง
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่มีสาระสำคัญ 4 เรื่อง คือ รับรองลายมือชื่อและตราประทับดิจิทัล รับรองสัญญาที่ระบบทำเอง เพิ่มตั๋วเงินอิเล็กทรอนิกส์ และกำกับผู้ให้บริการ 7 กลุ่ม รองโฆษกรัฐบาลแถลงเมื่อ 29 กันยายน 2569 ว่า ครม. รับร่างนี้และมอบกระทรวงดีอีดำเนินการต่อ ส่วน The Reporter รายงานวันอนุมัติเป็น 30 กันยายน 2569
เรื่องแรก ร่างนี้รับรองลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (e-signature) และตราประทับดิจิทัล (digital seal) ที่ทำอย่างน่าเชื่อถือหรือตามมาตรฐานของ สพธอ. (ETDA) รวมถึงอากรแสตมป์อิเล็กทรอนิกส์ เรื่องที่สอง สัญญาที่ระบบอัตโนมัติสร้างขึ้นเองโดยไม่มีคนเข้าไปเกี่ยว (automated contract) มีผลผูกพัน หากคู่สัญญาคาดหมายการทำงานตามปกติของระบบได้ตามสมควร
เรื่องที่สาม ร่างนี้เพิ่มหมวดตั๋วแลกเงิน ตั๋วสัญญาใช้เงิน และเช็คในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ เรื่องที่สี่ ผู้ให้บริการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ 7 กลุ่ม เช่น พิสูจน์ตัวตน ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ประทับเวลา เก็บรักษาข้อมูล จดทะเบียนชื่อโดเมน และระบบตั๋วเงิน จะถูกกำกับตามระดับความเสี่ยง โดย The Reporter ระบุว่าต้องได้รับการรับรองภายใน 90 วัน
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| สถานะ | ครม. รับร่าง (แถลง 29 ก.ย. 2569 · The Reporter ระบุ 30 ก.ย. 2569) |
| แทนกฎหมาย | พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 |
| สัญญาอัตโนมัติ | ผูกพัน ถ้าคู่สัญญาคาดหมายการทำงานปกติของระบบได้ตามสมควร |
| ผู้ให้บริการที่ถูกกำกับ | 7 กลุ่ม ตามระดับความเสี่ยง (The Reporter: รับรองภายใน 90 วัน) |
| วันมีผล | 180 วันหลังประกาศในราชกิจจานุเบกษา |
| กฎหมายลำดับรอง | 26 ฉบับ (พ.ร.ฎ. 2 · กฎกระทรวง 3 · ประกาศ 21) |
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่กระทบธุรกิจไทยสองฝั่ง ฝั่งแรกคือผู้ที่ใช้ระบบอัตโนมัติทำธุรกรรม ซึ่งต้องรับผลของสัญญาที่ระบบทำ ฝั่งที่สองคือผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ซึ่งต้องเข้าสู่ระบบกำกับ ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากข้อเท็จจริงในข่าว
ธุรกิจที่ใช้แชตบอต RPA หรือ AI agent ปิดการขาย
ธุรกิจที่ให้ระบบหรือ AI ปิดการขาย ออกใบสั่งซื้อ หรือยืนยันการจองอัตโนมัติ ได้ประโยชน์จากความชัดเจนว่าสัญญาที่ระบบทำมีผลจริง แต่ความเสี่ยงก็ย้ายมาอยู่ที่ผู้ใช้ระบบด้วย ถ้าบอตตอบรับคำสั่งซื้อผิดราคาหรือผิดเงื่อนไข องค์กรอาจต้องรับผลของสัญญานั้น
เงื่อนไข “คาดหมายการทำงานตามปกติของระบบได้ตามสมควร” จะกลายเป็นจุดที่คู่ความเถียงกัน ผู้เขียนมองว่าหลักฐานที่ดีที่สุดคือ log การทำงานของระบบ ข้อตกลงการใช้บริการ (T&C) ที่เขียนขอบเขตอำนาจของบอตไว้ชัด และเพดานมูลค่าที่บอตยืนยันได้เอง ธรรมาภิบาล AI จึงไม่ใช่แค่นโยบายบนกระดาษ แต่กลายเป็นหลักฐานในศาล
ผู้ให้บริการ e-signature, e-KYC, timestamp และ data custody
ผู้ให้บริการ 7 กลุ่ม เช่น ผู้ให้บริการพิสูจน์ตัวตนออนไลน์ แพลตฟอร์มเซ็นสัญญาออนไลน์ ผู้ให้บริการประทับเวลา และผู้รับฝากเก็บข้อมูล ต้องเตรียมยื่นขอการรับรองตามกรอบความเสี่ยง ถ้าข้อมูลของ The Reporter เรื่อง 90 วันถูกต้อง เวลาเตรียมตัวจะสั้นมากเมื่อนับจากวันที่กฎหมายลำดับรองออก
ผู้รับจดโดเมนและธนาคาร
ผู้รับจดทะเบียนชื่อโดเมนอยู่ในกลุ่มที่ถูกกำกับด้วย ซึ่งเป็นเรื่องใหม่สำหรับหลายราย ส่วนธนาคารและผู้ให้บริการทางการเงินได้ประโยชน์จากหมวดตั๋วเงินและเช็คอิเล็กทรอนิกส์ แต่ต้องรอดูมาตรฐานจาก ETDA ว่าระบบต้องมีคุณสมบัติอย่างไร
คนทั่วไปและ SME
คนทั่วไปจะเซ็นเอกสารและรับเช็คแบบดิจิทัลได้กว้างขึ้น ส่วน SME ที่ใช้แชตบอตจาก LINE OA หรือแพลตฟอร์มสำเร็จรูป ควรรู้ว่าสิ่งที่บอตตอบรับลูกค้าอาจผูกพันร้านจริง ประเด็นใกล้เคียงอ่านได้ที่ Google เปิดให้จ่ายเงินซื้อของใน AI Mode และ Gemini ได้เลย Agentic Commerce มาแล้ว ร้านออนไลน์ไทยต้องเตรียมอะไร
ถ้าไม่เตรียมรับ พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ จะเสี่ยงอะไร
ถ้าธุรกิจไม่เตรียมรับ พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ ความเสี่ยงแรกคือต้องรับผลสัญญาที่บอตทำผิดพลาดโดยไม่มีหลักฐานโต้แย้ง ความเสี่ยงที่สองสำหรับผู้ให้บริการ 7 กลุ่มคือให้บริการต่อไม่ได้ถ้ายังไม่ได้รับการรับรองตามกรอบเวลา ความเสี่ยงที่สามคือ T&C เดิมที่เขียนไว้ก่อนมีกฎหมายใหม่อาจไม่ครอบคลุมสัญญาที่ระบบทำเอง
ธุรกิจที่ใช้ระบบอัตโนมัติควรทำอะไรตอนนี้
ธุรกิจที่ใช้ระบบอัตโนมัติควรเริ่มเตรียมตั้งแต่ตอนที่ร่างยังไม่ประกาศ เพราะเมื่อประกาศแล้วจะมีเวลา 180 วัน และงานด้านล่างต้องใช้หลายฝ่ายร่วมกัน
- 1. ทำบัญชีระบบที่ทำธุรกรรมแทนองค์กร รวมแชตบอตขาย RPA และ AI agent ทุกตัว ระบุว่าแต่ละตัวยืนยันอะไรได้บ้าง
- 2. ตั้งเพดานอำนาจของบอต กำหนดมูลค่าหรือเงื่อนไขที่บอตยืนยันเองได้ เกินจากนั้นให้คนอนุมัติ
- 3. เก็บ log การทำงานให้ใช้เป็นหลักฐานได้ บันทึกคำสั่ง ข้อความที่ส่งให้ลูกค้า และเวลา โดยตั้งระยะเก็บที่สอดคล้องกับ PDPA
- 4. ทบทวน T&C และหน้ายืนยันคำสั่งซื้อ เขียนให้ลูกค้ารู้ว่ากำลังคุยกับระบบอัตโนมัติ และสัญญาเกิดขึ้นเมื่อไร
- 5. ผู้ให้บริการ 7 กลุ่มเริ่มเตรียมเอกสารขอรับรอง ติดตามกฎหมายลำดับรอง 26 ฉบับและมาตรฐานของ ETDA อย่างใกล้ชิด
ถ้าองค์กรต้องการคนช่วยวางกรอบธรรมาภิบาล AI และทบทวน T&C ให้รองรับสัญญาที่ระบบทำเอง ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และดูแนวทางของ ETDA ล่าสุดได้ที่ ETDA ให้แพลตฟอร์มพิสูจน์ตัวตนผู้ลงโฆษณาก่อนเผยแพร่ทุกครั้ง SME และเอเจนซี่ยิงแอดต้องเตรียมอะไรก่อน พ.ย. 69
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ตอนให้คำปรึกษาเรื่องแชตบอต คำถามที่ลูกค้าถามผมบ่อยที่สุดคือ ถ้าบอตตอบผิดจะยกเลิกได้ไหม ร่างกฎหมายนี้ตอบชัดขึ้นว่าสัญญาที่ระบบทำเองผูกพันได้ วันที่ AI เซ็นสัญญาแทนคุณได้ตามกฎหมาย คือวันที่ log ของระบบกลายเป็นพยานปากเอก ผมจึงอยากให้ธุรกิจมองเพดานอำนาจของบอตเหมือนมอบอำนาจให้พนักงานใหม่ คือเขียนให้ชัดว่าทำอะไรได้ ทำอะไรไม่ได้ และเก็บหลักฐานไว้ทุกครั้ง
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ มีผลบังคับใช้เมื่อไร
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่จะมีผล 180 วันหลังประกาศในราชกิจจานุเบกษา ตอนนี้ ครม. รับร่างแล้วและมอบกระทรวงดีอีดำเนินการต่อ จึงยังต้องผ่านขั้นตอนนิติบัญญัติก่อนประกาศใช้
สัญญาที่ AI หรือแชตบอตทำเองมีผลผูกพันไหม
ตามร่างกฎหมายใหม่ สัญญาที่ระบบอัตโนมัติสร้างขึ้นเองโดยไม่มีคนเข้าไปเกี่ยว มีผลผูกพัน หากคู่สัญญาคาดหมายการทำงานตามปกติของระบบได้ตามสมควร ธุรกิจจึงควรกำหนดขอบเขตอำนาจของบอตและเก็บ log ไว้เป็นหลักฐาน
ผู้ให้บริการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ 7 กลุ่มมีใครบ้าง
ตามข่าว ผู้ให้บริการที่ถูกกำกับมีเช่น ผู้ให้บริการพิสูจน์ตัวตน ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ประทับเวลา เก็บรักษาข้อมูล จดทะเบียนชื่อโดเมน และระบบตั๋วเงิน โดยกำกับตามระดับความเสี่ยง รายชื่อครบทั้ง 7 กลุ่มควรตรวจจากร่างฉบับทางการ
เช็คและตั๋วเงินแบบอิเล็กทรอนิกส์ใช้ได้แล้วหรือยัง
ยังไม่ได้ เพราะหมวดตั๋วแลกเงิน ตั๋วสัญญาใช้เงิน และเช็คแบบอิเล็กทรอนิกส์อยู่ในร่างกฎหมายที่ยังไม่ประกาศใช้ และยังต้องรอกฎหมายลำดับรองกับมาตรฐานจาก ETDA
แหล่งอ้างอิง
- THE STANDARD — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ที่ THE STANDARD
- The Reporter — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าว ครม. อนุมัติร่างกฎหมายที่ The Reporter
อ่านประเด็นแชตบอตกับกฎหมายต่างประเทศได้ที่ แคลิฟอร์เนียออก AB 1609 แชตบอตต้องบอกว่าเป็นบอต และต้องต่อสายถึงคนจริงภายใน 15 นาที ธุรกิจไทยที่ใช้ AI call center ควรรู้อะไร และบทความกฎหมายเทคโนโลยีอื่น ๆ ได้ที่ หมวด Tech Law & IP
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
