ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับปรับปรุงใหม่ เข้าสภาผู้แทนราษฎรเมื่อ 28 ตุลาคม 2569 สส.ผู้อภิปรายชี้ว่าร่างมาตรา 29 ให้ถือว่าสิ่งที่ระบบอัตโนมัติหรือ AI agent ส่งออกไปเป็นของผู้ใช้ บทความนี้เหมาะกับธนาคาร ฟินเทค อีคอมเมิร์ซ และบริษัทที่ให้ AI ทำธุรกรรมแทน อ่านแล้วจะรู้ว่าต้องเตรียมอะไรก่อนกฎหมายผ่านจริง
ลองนึกภาพบริษัทจัดซื้อวัตถุดิบร้านอาหารในกรุงเทพฯ (ตัวอย่างสมมติ) ที่ตั้ง AI agent ให้สั่งซื้อผักจากซัพพลายเออร์อัตโนมัติ วันหนึ่ง agent อ่านยอดผิดหลักแล้วสั่งซื้อเกินไป 10 เท่า ถ้าร่างมาตรา 29 ผ่านตามที่ สส. อ้าง บริษัทอาจต้องรับคำสั่งซื้อนั้นทั้งหมด
สรุปสั้น: สภาพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฉบับใหม่เมื่อ 28 ตุลาคม 2569 สส.ผู้อภิปรายระบุว่าร่างมาตรา 29 ให้ผู้ใช้รับผิดสิ่งที่ระบบอัตโนมัติส่ง และมาตรา 41 ให้ปฏิเสธได้เฉพาะ “เหตุที่คาดไม่ถึง” ร่างยอมให้ใช้ใบหน้าและเสียงเป็นลายมือชื่อโดยไม่บังคับ liveness detection ผลลงมติรับหลักการยังไม่ยืนยัน
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ในสภามีอะไรใหม่
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ที่ ครม. เสนอเมื่อ 29 กันยายน 2569 เข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรเมื่อ 28 ตุลาคม 2569 ตามรายงานของไทยรัฐ บทความนี้อัปเดตจาก ครม. รับร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ สัญญาที่ระบบหรือ AI ทำเองมีผลผูกพัน ตั๋วเงินดิจิทัลได้ ผู้ให้บริการ 7 กลุ่มต้องถูกกำกับ ธุรกิจไทยต้องเตรียมอะไร โดยเล่าเฉพาะประเด็นที่เกิดขึ้นในสภา
สส.บัญชีรายชื่อซึ่งเป็นอดีตกรรมการ ETDA อภิปรายชี้ช่องโหว่ 4 เรื่อง ได้แก่ ความรับผิดของผู้ใช้ต่อระบบอัตโนมัติ, ข้อยกเว้นที่ยังไม่ชัด, ลายมือชื่อด้วยใบหน้าและเสียง และภาระพิสูจน์ของผู้บริโภค
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงาน |
|---|---|
| ครม. เสนอร่าง | 29 กันยายน 2569 |
| สภาพิจารณา | 28 ตุลาคม 2569 |
| ร่างมาตรา 29 (ตามที่ สส. อ้าง) | สิ่งที่ระบบอัตโนมัติส่งออกไป ถือเป็นของผู้ใช้ |
| ร่างมาตรา 41 (ตามที่ สส. อ้าง) | ปฏิเสธได้เฉพาะกรณี “เหตุที่คาดไม่ถึง” ซึ่งยังไม่ชัด |
| ผลลงมติรับหลักการ | ข่าวยังไม่ระบุ (ยังไม่ยืนยัน) |
ประเด็นอื่นที่ สส. ยกขึ้นมา คือผู้บริโภคที่โต้แย้งธุรกรรมยังต้องพิสูจน์เองว่าระบบผิดพลาด และร่างนี้จะยุบ คธอ. ด้วย
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทบธุรกิจไทยตรงที่ถ้าผ่านตามร่าง สัญญาที่ AI agent ทำผิดพลาดจะผูกพันเจ้าของ agent และข้อยกเว้นเรื่อง “เหตุที่คาดไม่ถึง” ยังไม่มีใครรู้ว่าแคบหรือกว้างแค่ไหน ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากข้อเท็จจริงในข่าว
บริษัทที่ให้ AI agent สั่งซื้อหรือทำสัญญาแทน
AI agent ทำสัญญา แทนบริษัทได้ แต่ความเสี่ยงตกที่บริษัท ถ้าหลักตามร่างมาตรา 29 คือ “ระบบส่ง = ผู้ใช้ส่ง” ความผิดพลาดของ agent จะกลายเป็นความผิดพลาดของบริษัทโดยตรง การคุมสิทธิ์ agent จึงไม่ใช่เรื่องไอทีอีกต่อไป แต่เป็นเรื่องความรับผิดตามสัญญา หลักการคุมสิทธิ์มีสรุปไว้ใน Agentic AI Governance: ธุรกิจไทยต้องควบคุมสิทธิ์ AI Agent อย่างไร
ธนาคาร ฟินเทค และผู้ให้บริการ e-KYC หรือ e-signature
ร่างยอมให้ใช้ใบหน้าและเสียงเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ แต่ไม่บังคับ liveness detection ผู้ให้บริการที่ยืนยันตัวตนด้วยใบหน้าหรือเสียงจึงเสี่ยงถูกฟ้องเมื่อมีคนสวมรอยด้วย deepfake แม้กฎหมายไม่บังคับ การไม่มี liveness ก็อาจถูกมองว่ามาตรการไม่พอเมื่อเกิดคดี ตัวอย่างความเสียหายจริงอยู่ใน Deepfake สวมหน้าขอซิมใหม่ ดูดคริปโต 162 ล้านบาท ขณะที่ ธปท. เตรียมเลิก SMS-OTP ธุรกิจที่ใช้ eKYC ด้วยใบหน้าต้องเตรียมอะไร
อีคอมเมิร์ซและผู้บริโภคทั่วไป
ผู้บริโภคที่โต้แย้งธุรกรรมยังต้องพิสูจน์เองว่าระบบผิดพลาด สำหรับแม่ค้าออนไลน์หรือผู้สูงอายุ การพิสูจน์ว่าแอปทำงานผิดแทบเป็นไปไม่ได้ ร้านค้าที่เก็บ log ธุรกรรมดีจะได้เปรียบในข้อพิพาท ส่วนร้านที่ไม่เก็บจะเสียเปรียบทั้งสองทาง
ช่วงเวลาที่ภาคธุรกิจยังมีเสียง
ร่างกฎหมายยังแปรญัตติในชั้นกรรมาธิการได้ ภาคธุรกิจควรเสนอให้ความรับผิดเป็นไปตามระดับความเสี่ยง และกำหนดมาตรฐาน liveness ไว้ในกฎหมายลำดับรอง ถ้ารอจนกฎหมายประกาศใช้ จะแก้ได้ยากกว่ามาก
เทียบกับกฎหมายไทยเดิม: ร่างใหม่ต่างจาก พ.ร.บ.ธุรกรรมฯ 2544 อย่างไร
ร่างใหม่จะแทน พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 จุดต่างที่ สส. ยกขึ้นมาเกี่ยวกับ AI agent ลายมือชื่อชีวมิติ และโครงสร้างผู้กำกับ ตารางด้านล่างเทียบโดยใช้ข้อมูลตามข่าว
| ประเด็น | ร่างใหม่ (ตามที่ สส. อภิปราย) | กฎหมายเดิม / กฎที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| ระบบอัตโนมัติ / AI agent | ร่างมาตรา 29 ถือว่าสิ่งที่ระบบส่งเป็นของผู้ใช้ | พ.ร.บ.ธุรกรรมฯ 2544 ไม่มีบทเฉพาะเรื่อง AI agent |
| ข้อยกเว้น | ร่างมาตรา 41 “เหตุที่คาดไม่ถึง” ยังไม่นิยาม | ยังไม่มีแนวคำพิพากษาให้เทียบ |
| ใบหน้า/เสียงเป็นลายมือชื่อ | ใช้ได้ ไม่บังคับ liveness | ข้อมูลชีวมิติเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA ม.26 |
| ผู้กำกับ | ยุบ คธอ. | ETDA และกระทรวงดิจิทัลฯ ยังเป็นหน่วยงานหลัก |
ช่องว่างที่ชัดที่สุดคือร่างให้ผู้ใช้รับผิดเต็ม แต่ไม่ได้ให้เครื่องมือพิสูจน์แก่ผู้ใช้ ธุรกิจที่เก็บใบหน้าหรือเสียงลูกค้ายังต้องทำตาม PDPA มาตรา 26 และมีมาตรการปลอดภัยตามมาตรา 37(1) อยู่ดี แม้ร่างใหม่จะไม่บังคับ liveness
ถ้าไม่ทำอะไรเลย ธุรกิจเสี่ยงอะไร
ถ้าร่างผ่านตามที่ สส. อ้าง และบริษัทไม่คุม agent คำสั่งซื้อผิด ราคาผิด หรือการตอบรับข้อเสนอที่ไม่ตั้งใจ จะผูกพันบริษัทเต็มจำนวน โดยข้อยกเว้นเรื่อง “เหตุที่คาดไม่ถึง” อาจใช้ไม่ได้
ผู้ให้บริการยืนยันตัวตนที่ไม่มี liveness เสี่ยงถูกฟ้องเมื่อมีคนสวมรอยด้วย deepfake และเสียความเชื่อมั่นของลูกค้าในคราวเดียว
ธุรกิจที่ใช้ AI agent ควรทำอะไรตอนนี้
ธุรกิจที่ใช้ AI agent ควรเตรียม 5 ข้อนี้ระหว่างที่ร่างยังอยู่ในชั้นกรรมาธิการ ไม่ต้องรอให้กฎหมายประกาศใช้
- 28 ต.ค. 2569: สภาพิจารณาร่าง (ผลลงมติรับหลักการยังไม่ยืนยัน)
- ชั้นกรรมาธิการ: ช่วงที่ภาคธุรกิจยังยื่นความเห็นได้
- หลังประกาศใช้: กฎหมายลำดับรองจะกำหนดรายละเอียด เช่น มาตรฐาน liveness
- 1. ฝ่ายไอทีทำทะเบียน AI agent ภายใน 30 วัน ระบุว่า agent ตัวไหนสั่งซื้อ จ่ายเงิน หรือตอบรับข้อเสนอแทนบริษัทได้
- 2. ฝ่ายการเงินตั้งวงเงินต่อ agent กำหนดเพดานต่อรายการและต่อวัน เกินเพดานต้องให้คนอนุมัติ
- 3. เก็บ log ที่บอกว่าใครอนุมัติอะไร ใช้เป็นหลักฐานเมื่อต้องอ้าง “เหตุที่คาดไม่ถึง” หรือโต้แย้งธุรกรรม
- 4. ผู้ให้บริการ e-KYC ใส่ liveness detection เอง ไม่ต้องรอกฎหมายบังคับ และทบทวนการเก็บข้อมูลชีวมิติตาม PDPA มาตรา 26
- 5. ฝ่ายกฎหมายยื่นความเห็นในชั้นกรรมาธิการ เสนอให้ความรับผิดเป็นไปตามระดับความเสี่ยง และกำหนดมาตรฐาน liveness ในกฎหมายลำดับรอง
ถ้าต้องการวางกรอบคุม AI agent ทั้งองค์กร ดูแนวทางได้ที่ บริการวางระบบ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ หลัก “ระบบส่ง เท่ากับคุณส่ง” ฟังดูยุติธรรมเมื่อระบบเป็นแค่แบบฟอร์มออนไลน์ แต่ AI agent ตัดสินใจเองได้ กฎหมายที่ให้คุณรับผิดเต็มโดยไม่ให้เครื่องมือพิสูจน์ ก็เหมือนให้กุญแจรถคนอื่นแล้วบอกว่าชนเมื่อไรคุณจ่าย จุดที่องค์กรมักพลาดคือให้ agent ใช้บัตรบริษัทใบเดียวกับคน ไม่มีเพดาน ไม่มี log แยก ควรเช็กเรื่องนี้ก่อนร่างผ่านกรรมาธิการ
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านสภาแล้วหรือยัง
ยังไม่ยืนยัน สภาพิจารณาเมื่อ 28 ตุลาคม 2569 แต่ข่าวยังไม่ระบุผลลงมติรับหลักการ ร่างยังต้องผ่านชั้นกรรมาธิการและขั้นตอนอื่นก่อนประกาศใช้
AI agent สั่งซื้อผิด บริษัทต้องรับผิดไหม
ถ้าร่างมาตรา 29 ผ่านตามที่ สส. อ้าง สิ่งที่ระบบอัตโนมัติส่งออกไปจะถือเป็นของผู้ใช้ บริษัทจึงอาจต้องรับผิด เว้นแต่เข้ากรณี “เหตุที่คาดไม่ถึง” ตามร่างมาตรา 41 ซึ่งยังไม่มีนิยามชัด
ใช้ใบหน้าหรือเสียงเซ็นเอกสารได้จริงหรือ
ตามร่างใหม่ ใช้ใบหน้าและเสียงเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ แต่ไม่บังคับ liveness detection ผู้ให้บริการจึงควรมีระบบตรวจว่าเป็นคนจริงเองเพื่อกัน deepfake
ธุรกิจยังแก้ร่างนี้ได้ไหม
ยังเสนอความเห็นได้ในชั้นกรรมาธิการ ภาคธุรกิจควรเสนอให้ความรับผิดตามระดับความเสี่ยง และกำหนดมาตรฐาน liveness ในกฎหมายลำดับรอง
แหล่งอ้างอิง
- ไทยรัฐ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ไทยรัฐ
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
[…] […]