เลิกจ้างด้วย AI โดยไม่มีคนตัดสินจริง กลายเป็นคำสั่งที่เป็นโมฆะในอิตาลีตั้งแต่ 23 ตุลาคม 2569 ตามพระราชกฤษฎีกานิติบัญญัติ D.Lgs. 179/2026 ข้อห้ามนี้ครอบคลุมการรับเข้าทำงาน เลิกจ้าง ลงโทษทางวินัย และประเมินผลงาน บทความนี้เหมาะกับฝ่าย HR ฝ่ายกฎหมาย และผู้ขายระบบ HR Tech ที่มีลูกค้าหรือพนักงานในอิตาลี
ตัวอย่างสมมติ: บริษัทซอฟต์แวร์ไทยมีพนักงาน 300 คน ในนั้นมีทีมขาย 12 คนประจำสำนักงานมิลาน บริษัทใช้ระบบ HR Tech ให้คะแนนผลงานรายเดือน ระบบส่งรายชื่อ “ผลงานต่ำ 3 อันดับสุดท้าย” มา ผู้จัดการกดอนุมัติเลิกจ้างโดยไม่เปิดดูข้อมูลเอง ถ้าเหตุเกิดหลัง 23 ตุลาคม 2569 การเลิกจ้างนั้นเสี่ยงถูกศาลอิตาลีชี้ว่าเป็นโมฆะ
สรุปสั้น: อิตาลีห้ามตัดสินเรื่องรับเข้าทำงาน เลิกจ้าง ลงโทษ และประเมินผลงานด้วยระบบอัตโนมัติเพียงอย่างเดียว ตั้งแต่ 23 ตุลาคม 2569 คำสั่งที่ฝ่าฝืนเป็นโมฆะ และลูกจ้างขอคำอธิบายได้ว่า AI มีผลต่อการตัดสินอย่างไร ไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะเรื่องนี้ แต่บริษัทไทยที่มีลูกจ้างในอิตาลีโดนเต็ม ๆ
กฎหมายห้ามเลิกจ้างด้วย AI ของอิตาลีคืออะไร มีผลเมื่อไร
กฎหมายห้ามเลิกจ้างด้วย AI ของอิตาลีคือ D.Lgs. 179/2026 พระราชกฤษฎีกานิติบัญญัติลงวันที่ 7 ตุลาคม 2569 ที่ปรับกฎหมายภายในให้สอดคล้องกับ EU AI Act (Regulation 2024/1689) ประกาศในราชกิจจานุเบกษาอิตาลี (Gazzetta Ufficiale) ฉบับที่ 234 เมื่อ 8 ตุลาคม 2569 และมีผลตั้งแต่ 23 ตุลาคม 2569
หัวใจอยู่ที่มาตรา 41 ซึ่งห้ามตัดสินโดยอาศัยการประมวลผลอัตโนมัติเพียงอย่างเดียว ผู้ตัดสินขั้นสุดท้ายต้องเป็นบุคคลที่มีอำนาจจริงและเป็นอิสระ ความยินยอมของลูกจ้างลบล้างข้อห้ามนี้ไม่ได้ ส่วนการใช้ AI คัดกรองผู้สมัครเบื้องต้นยังทำได้
| ประเด็น | สาระตาม D.Lgs. 179/2026 | ผลทางปฏิบัติ |
|---|---|---|
| มาตรา 41 | ห้ามตัดสินรับเข้าทำงาน เปลี่ยนสภาพการจ้าง เลิกจ้าง ลงโทษ ประเมินผล ด้วยระบบอัตโนมัติล้วน | ต้องมีคนตัดสินจริง ฝ่าฝืน = โมฆะ |
| สิทธิลูกจ้าง | ขอคำอธิบายที่เข้าใจได้ว่า AI มีผลอย่างไร ใช้ปัจจัยหลักอะไร | HR ต้องตอบได้เป็นภาษาคน |
| มาตรา 42 | นับ AI ที่กระทบจังหวะงานในการประเมินความเสี่ยง (D.Lgs. 81/2008) | ต้องอบรมลูกจ้างเรื่องความเสี่ยงจาก AI |
| มาตรา 47 | สภาวิชาชีพบรรจุหลักสูตร AI literacy | ภายใน 23 เมษายน 2570 |
| หน่วยงาน | AgID เป็นหน่วยงานผู้แจ้ง ACN เฝ้าระวังตลาด มาตรา 26 ตั้ง AI sandbox | ค่าปรับใช้เพดานตาม EU AI Act |
ไทม์ไลน์ที่ต้องจด
- 7 ตุลาคม 2569: ลงนาม D.Lgs. 179/2026
- 8 ตุลาคม 2569: ประกาศใน Gazzetta Ufficiale ฉบับที่ 234
- 23 ตุลาคม 2569: มีผลบังคับ คำสั่งที่ AI ตัดสินลำพังเสี่ยงเป็นโมฆะ
- 23 เมษายน 2570: เส้นตายให้สภาวิชาชีพบรรจุหลักสูตร AI literacy
เลิกจ้างด้วย AI กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
การเลิกจ้างด้วย AI ตามกฎหมายอิตาลีกระทบธุรกิจไทยโดยตรงใน 2 กลุ่ม คือบริษัทไทยที่มีลูกจ้างในอิตาลี และผู้ขายระบบ HR Tech ที่มีลูกค้าอิตาลี ส่วนนายจ้างไทยทั่วไปไม่ได้อยู่ใต้กฎหมายนี้ แต่ควรใช้เป็นมาตรฐานอ้างอิง เพราะปัญหาแบบเดียวกันฟ้องร้องได้ภายใต้กฎหมายไทยอยู่แล้ว
บริษัทไทยที่มีพนักงานในอิตาลี
ความเสี่ยงหลักไม่ใช่ค่าปรับ แต่คือคำสั่ง HR ถูกล้างทั้งคำสั่ง อิตาลีเลือก “โมฆะ” เป็นบทลงโทษ ลูกจ้างรายเดียวจึงยกข้อนี้ขึ้นสู้ในคดีแรงงานได้ทันที ไม่ต้องรอหน่วยงานกำกับมาตรวจ
จุดที่องค์กรมักพลาดคือการเข้าใจว่า “มีคนกดอนุมัติ” เท่ากับ “มีคนตัดสิน” กฎหมายเขียนว่าผู้ตัดสินต้องมีอำนาจจริงและเป็นอิสระ ถ้าผู้จัดการไม่มีข้อมูลพอจะค้านระบบ หรือไม่เคยค้านเลยสักครั้ง ศาลอาจมองว่าการตัดสินยังเป็นของเครื่อง
งานที่ต้องเตรียมมี 3 ชิ้น คือ ประกาศแจ้งลูกจ้างก่อนใช้ระบบ บันทึกเหตุผลของผู้ตัดสินในแต่ละคำสั่ง และแบบคำอธิบายที่บอกได้ว่า AI ใช้ปัจจัยหลักอะไร การเก็บข้อมูลพนักงานตลอดวงจรตั้งแต่รับสมัครจนพ้นสภาพก็ต้องสอดคล้องกัน ขั้นตอนฝั่ง PDPA อยู่ใน ข้อมูลพนักงานตั้งแต่สมัครงานจนลาออก HR ต้องทำอะไรบ้างตาม PDPA
ผู้ขายระบบ HR Tech และบริษัทไทยที่ใช้ระบบต่างชาติ
ผู้ขายระบบ HR Tech ไทยที่มีลูกค้าอิตาลีจะถูกถามทันทีว่าระบบรองรับการอธิบายผลได้ไหม ถ้าระบบให้แค่คะแนนโดยไม่บอกปัจจัย ลูกค้าจะตอบลูกจ้างไม่ได้
ฟีเจอร์ที่ควรมีคือ หน้าจอแสดงปัจจัยหลักที่ใช้ให้คะแนน ช่องให้ผู้ตัดสินบันทึกเหตุผล และบันทึกว่าผู้ตัดสินเคยกลับคำของระบบหรือไม่ ประเด็นเดียวกันเคยเกิดในคดีคัดกรองผู้สมัคร ดู คดี Mobley v. Workday เดินหน้า AI คัดกรองผู้สมัครงานถูกฟ้องว่าเลือกปฏิบัติ ฝ่าย HR ไทยที่ใช้ ATS ต้องเช็กอะไร
นายจ้างไทยทั่วไป
นายจ้างไทยที่ใช้ AI ประเมินผลหรือจัดลำดับคนออก ยังไม่ผิดกฎหมายเฉพาะ แต่ถ้าลูกจ้างฟ้องว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรม นายจ้างต้องอธิบายเหตุผลต่อศาลแรงงานให้ได้ คำตอบว่า “ระบบให้คะแนนต่ำ” ไม่ใช่เหตุผลที่ฟังขึ้น ทิศทางเดียวกันเกิดที่สหรัฐใน แคลิฟอร์เนียออกกฎหมาย AI อีก 13 ฉบับ ห้าม หุ่นยนต์เป็นนาย ไล่ออกด้วย AI ต้องมีคนตรวจ HR และทนายความไทยควรเรียนรู้อะไร
เทียบกับกฎหมายไทย: เลิกจ้างด้วย AI ในไทยผิดกฎหมายไหม
เลิกจ้างด้วย AI ในไทยยังไม่ผิดกฎหมายเฉพาะ เพราะ PDPA ไม่มีบทบัญญัติเรื่องสิทธิไม่ถูกตัดสินโดยระบบอัตโนมัติแบบ GDPR ข้อ 22 และร่าง พ.ร.บ. AI ของไทยยังเป็นร่าง นายจ้างไทยจึงอยู่ใต้หลักทั่วไปของ PDPA และหลักเลิกจ้างไม่เป็นธรรม
| ประเด็น | อิตาลี (D.Lgs. 179/2026) | กฎหมายไทย |
|---|---|---|
| ตัดสินด้วยระบบอัตโนมัติล้วน | ห้ามในงาน HR หลักตามมาตรา 41 | ไม่มีบทห้ามเฉพาะ ใช้หลักใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่แจ้ง PDPA ม.21 |
| แจ้งลูกจ้างก่อนใช้ AI | ต้องแจ้ง | ต้องแจ้งวัตถุประสงค์ใน Privacy Notice ตาม PDPA ม.23 |
| ผลของคำสั่งที่ฝ่าฝืน | เลิกจ้างเป็นโมฆะ | ศาลแรงงานพิจารณาเลิกจ้างไม่เป็นธรรมตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ พ.ศ. 2522 ม.49 |
| สิทธิขอคำอธิบาย | ขอได้ว่า AI มีผลอย่างไร ใช้ปัจจัยอะไร | ไม่มีสิทธิเฉพาะ ลูกจ้างใช้สิทธิของเจ้าของข้อมูลตาม PDPA |
| กฎหมาย AI เฉพาะ | มีผลแล้วตั้งแต่ 23 ตุลาคม 2569 | ร่าง พ.ร.บ. AI ยังอยู่ระหว่างจัดทำ |
ช่องว่างของไทยคือไม่มีเส้นแบ่งชัดว่า AI ช่วยตัดสินได้แค่ไหน ความเสี่ยงจึงไปตกที่ชั้นพิสูจน์ในศาลแรงงาน ถ้าใช้ข้อมูลสุขภาพหรือข้อมูลชีวภาพของลูกจ้างป้อนระบบ ยังต้องดูข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA ม.26 ด้วย เทียบกรอบยุโรปเพิ่มได้ใน EU AI Act 2026: Article 50 ยังใช้ บริษัทไทยต้องแยก AI Timeline
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าบริษัทที่มีลูกจ้างในอิตาลีไม่ปรับขั้นตอน การเลิกจ้างที่ AI มีส่วนตัดสินเสี่ยงเป็นโมฆะทั้งคำสั่ง ต้นทุนที่ตามมาคือคดีแรงงาน ค่าทนาย และความเสียหายต่อชื่อเสียงนายจ้าง
สำหรับนายจ้างไทยทั่วไป ความเสี่ยงคือแพ้คดีเลิกจ้างไม่เป็นธรรมเพราะอธิบายเหตุผลไม่ได้ และถูกร้องเรียนเรื่อง PDPA เมื่อไม่ได้แจ้งลูกจ้างว่าใช้ข้อมูลเพื่อให้ AI ประเมิน
ฝ่าย HR และฝ่ายกฎหมายควรทำอะไรตอนนี้
ฝ่าย HR และฝ่ายกฎหมายควรทำ 5 ข้อนี้ เพื่อพิสูจน์ได้ว่าการเลิกจ้างด้วย AI ไม่เกิดขึ้นในองค์กร โดยเริ่มจากบริษัทในเครือที่มีลูกจ้างในอิตาลีก่อน
- 1. ทำบัญชีระบบ AI ในงาน HR ภายใน 2 สัปดาห์ ฝ่าย HR ร่วมกับฝ่ายไอทีไล่ทุกระบบที่ให้คะแนน จัดลำดับ หรือแนะนำคน ระบุว่าใช้กับการตัดสินเรื่องใด
- 2. ตั้งชื่อผู้ตัดสินขั้นสุดท้ายในทุกคำสั่ง HR ผู้อำนวยการฝ่ายบุคคลกำหนดว่าใครมีอำนาจกลับคำระบบ และต้องบันทึกเหตุผลของตัวเองก่อนลงนามทุกครั้ง
- 3. ออกประกาศแจ้งลูกจ้างก่อนใช้ระบบ ฝ่ายกฎหมายปรับ Privacy Notice ของลูกจ้างให้ระบุว่าใช้ AI ช่วยเรื่องใด ทั้งสาขาอิตาลีและสาขาไทย
- 4. เตรียมแบบคำอธิบายผลของ AI ทีม HR Tech ทำแบบฟอร์มหน้าเดียวที่บอกว่า AI มีผลต่อคำตัดสินแค่ไหน ใช้ปัจจัยหลักอะไร และคนตัดสินอย่างไร พร้อมใช้เมื่อลูกจ้างขอ
- 5. ทบทวนการเลิกจ้างที่ออกหลัง 23 ตุลาคม 2569 ฝ่ายกฎหมายตรวจทุกคำสั่งในสาขาอิตาลีว่ามีหลักฐานการตัดสินของคนจริงหรือไม่ แล้วจัดอบรมผู้จัดการภายในไตรมาสแรกของปี 2570
องค์กรที่ต้องการวางนโยบาย AI ฝ่ายบุคคลให้สอดคล้องกับ PDPA ไปพร้อมกัน ดูขอบเขตงานได้ที่ บริการวางระบบ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
อิตาลีไม่ได้ห้ามใช้ AI ใน HR แต่บังคับให้คนกล้ารับผิดชอบการตัดสินของตัวเอง ปุ่มอนุมัติที่ผู้จัดการกดตามระบบโดยไม่อ่าน ไม่ใช่ human-in-the-loop แต่คือลายเซ็นรับรองความผิดพลาดของเครื่อง การเลือกบทลงโทษเป็นโมฆะแทนค่าปรับทำให้ความเสี่ยงย้ายจากโต๊ะหน่วยงานกำกับมาอยู่ในคดีแรงงานรายตัว ซึ่งเกิดได้ทุกวัน
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเลิกจ้างด้วย AI
เลิกจ้างด้วย AI ในอิตาลีผิดกฎหมายตั้งแต่เมื่อไร
ตั้งแต่ 23 ตุลาคม 2569 ซึ่งเป็นวันที่ D.Lgs. 179/2026 มีผล การเลิกจ้างหรือคำสั่ง HR ที่อาศัยการประมวลผลอัตโนมัติเพียงอย่างเดียวหลังวันนั้นเป็นโมฆะ
ถ้าลูกจ้างยินยอมให้ AI ตัดสิน จะใช้ได้ไหม
ไม่ได้ กฎหมายอิตาลีระบุว่าความยินยอมของลูกจ้างลบล้างข้อห้ามนี้ไม่ได้ ผู้ตัดสินขั้นสุดท้ายต้องเป็นบุคคลที่มีอำนาจจริงและเป็นอิสระเสมอ
ใช้ AI คัดกรองใบสมัครงานในอิตาลียังทำได้หรือไม่
ทำได้ การคัดกรองผู้สมัครเบื้องต้นได้รับยกเว้นจากข้อห้ามตามมาตรา 41 แต่การตัดสินรับเข้าทำงานจริงยังต้องมีคนตัดสิน
นายจ้างในไทยใช้ AI ประเมินผลงานแล้วเลิกจ้างได้ไหม
ไทยยังไม่มีกฎหมายห้ามเฉพาะ แต่ลูกจ้างฟ้องว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรมต่อศาลแรงงานได้ และนายจ้างต้องแจ้งการใช้ข้อมูลลูกจ้างตาม PDPA ม.23 ทางที่ปลอดภัยคือให้คนตัดสินและบันทึกเหตุผลทุกครั้ง
อ่านต่อ: ความรู้ที่เกี่ยวกับเรื่องนี้
- ข้อตกลงยุติการจ้างและจ่ายเงินตามสิทธิ ต้องมีอะไรบ้าง — เมื่อการเลิกจ้างต้องมีคนตัดสินและมีเหตุผลชัด ข้อตกลงยุติการจ้างที่เขียนครบช่วยลดข้อโต้แย้ง (ok.aipdpa.com)
แหล่งอ้างอิง
- Normattiva (ราชกิจจานุเบกษาอิตาลี) — D.Lgs. 179/2026 (อ่านต้นฉบับ)
- PwC Italia — Artificial intelligence in the workplace: what changes from 23 October 2026
- Diritto.it — Diritto.it (อ่านต้นฉบับ)
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
