บทนำ
วันที่ 2 สิงหาคม 2026 ผ่านไปแล้ว แต่สำหรับองค์กรที่ทำธุรกิจกับยุโรป คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงว่า “EU AI Act ใช้หรือยัง” เพราะหลัง Regulation (EU) 2026/1744 หรือ Digital Omnibus on AI มีผลใช้บังคับเมื่อ 27 กรกฎาคม 2026 ปฏิทินของกฎหมายไม่ได้เดินเป็นเส้นเดียวอีกต่อไปอย่างที่ checklist รุ่นเก่าหลายชุดอาจทำให้เข้าใจ
สิ่งที่ถูกเลื่อนคือหน้าที่เกี่ยวกับ high-risk AI บางชุด ขณะที่ Article 50 เรื่อง transparency เริ่มใช้ตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 ตามกำหนด และ GPAI model obligations ก็มี timeline แยกต่างหากอยู่ก่อนแล้ว
TechLawNow Insight: “หลัง Digital Omnibus คำว่า ‘EU AI Act deadline’ ในรูปเอกพจน์อาจกลายเป็นคำที่อันตราย — เพราะองค์กรอาจตรงเวลาในกฎหมายชุดหนึ่ง แต่ผิดนัดอีกชุดหนึ่งในวันเดียวกัน”
สิ่งที่เปลี่ยน และ สิ่งที่ไม่ได้เปลี่ยน
Regulation (EU) 2026/1744 ถูกประกาศใน Official Journal เมื่อ 24 กรกฎาคม 2026 และกำหนดให้มีผลใช้บังคับในวันที่สามหลังการประกาศ จึงมีผลตั้งแต่ 27 กรกฎาคม 2026 Regulation ฉบับนี้แก้ AI Act หลายประเด็น รวมถึง timeline ของข้อกำหนดสำหรับ high-risk AI systems
สำหรับข้อกำหนดใน Chapter III Sections 1, 2 และ 3 กฎหมายฉบับแก้ไขกำหนดวันใช้บังคับใหม่ โดยแยกออกเป็นสองกลุ่มสำคัญ ได้แก่ AI systems ที่จัดเป็น high-risk ตาม Article 6(2) และ Annex III ให้ใช้ตั้งแต่ 2 ธันวาคม 2027 ส่วน high-risk AI ตาม Article 6(1) ที่เชื่อมโยงกับผลิตภัณฑ์ใน Annex I ให้ใช้ตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2028 โดยตัวบทมีรายละเอียดและข้อยกเว้นเพิ่มเติมที่ต้องตรวจเป็นรายกรณี
แต่การเปลี่ยนกำหนดดังกล่าว ไม่ใช่การเลื่อน Article 50 ทั้งมาตรา
European Commission ยืนยันว่า Article 50 เริ่มใช้ตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 โดยหน้าที่ในมาตรานี้ครอบคลุมหลายสถานการณ์ เช่น provider ของ AI ที่ติดต่อกับบุคคลโดยตรงต้องจัดให้มีการแจ้งว่ากำลังโต้ตอบกับ AI ในกรณีที่เข้าเงื่อนไข, provider ของระบบที่สร้าง synthetic content ต้องจัดการเรื่อง machine-readable marking และ deployer บางประเภทมีหน้าที่เกี่ยวกับ emotion recognition, biometric categorisation, deepfake และ AI-generated text ในประเด็นสาธารณะตามเงื่อนไขของมาตรา
จุดที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือ grace period 2 ธันวาคม 2026 เพราะไม่ได้หมายความว่าองค์กรสามารถเลื่อน Article 50 ทุกหน้าที่ไปถึงเดือนธันวาคมได้
Regulation (EU) 2026/1744 เพิ่ม transitional rule สำหรับ provider ของ AI systems รวมถึง general-purpose AI systems ที่สร้าง synthetic audio, image, video หรือ text และได้วางระบบดังกล่าวในตลาดก่อน 2 สิงหาคม 2026 โดยให้เวลาเพื่อทำให้สอดคล้องกับ Article 50(2) ถึง 2 ธันวาคม 2026 European Commission อธิบายเพิ่มเติมอย่างชัดเจนว่า grace period นี้จำกัดเฉพาะ marking and detection obligation ของ Article 50(2) เท่านั้น
ดังนั้น บริษัทที่มี chatbot หรือ AI agent ซึ่งเข้าข่าย Article 50(1) ไม่ควรตีความว่า disclosure ต่อผู้ใช้สามารถรอถึงเดือนธันวาคมเพียงเพราะระบบถูกเปิดใช้มาก่อนเดือนสิงหาคม กรณีดังกล่าวต้องวิเคราะห์หน้าที่ตาม paragraph ที่เกี่ยวข้องแยกจาก transitional rule ของ Article 50(2)
EU AI Act ต้องมองเป็นอย่างน้อย 3 ช่วงเวลา
| Compliance track | จุดสำคัญของ timeline |
|---|---|
| GPAI / Model obligations | หน้าที่ของ provider ของ GPAI models เริ่มใช้ 2 สิงหาคม 2025; อำนาจ enforcement ของ Commission รวมถึงการบังคับใช้ผ่านค่าปรับเริ่ม 2 สิงหาคม 2026; GPAI models ที่วางตลาดก่อน 2 สิงหาคม 2025 มี transitional deadline ถึง 2 สิงหาคม 2027 ตามเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง |
| Article 50 / System transparency | ใช้ตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026; grace ถึง 2 ธันวาคม 2026 มีเฉพาะ Article 50(2) สำหรับระบบที่เข้าเงื่อนไขและวางตลาดก่อนวันที่กำหนด |
| High-risk AI / Chapter III Sections 1–3 | Article 6(2)/Annex III: 2 ธันวาคม 2027; Article 6(1)/Annex I: 2 สิงหาคม 2028 ตามขอบเขตของ provisions ที่ Regulation 2026/1744 แก้ไข |
ความแตกต่างนี้สะท้อนว่าการถามเพียงว่า “ระบบของเราเป็น high-risk หรือไม่” ยังไม่เพียงพออีกต่อไป องค์กรต้องถามต่อว่า ตนอยู่ในบทบาทใด ระบบหรือโมเดลประเภทใดกำลังถูกนำเข้าสู่ตลาด และ obligation ใดกำลังถูก trigger เพราะ AI system เดียวสามารถเกี่ยวข้องกับ transparency obligations โดยไม่จำเป็นต้องรอวันที่ high-risk requirements ชุดใหม่เริ่มใช้
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
สำหรับบริษัทไทย จุดเปลี่ยนสำคัญไม่ได้อยู่ที่ยุโรป “ผ่อน” หรือ “เข้ม” ขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความซับซ้อนของ regulatory sequencing ซึ่งทำให้วิธีบริหาร compliance แบบ checklist ใบเดียวมีโอกาสผิดพลาดสูงขึ้น
ประการแรก บริษัทไทยต้องแยก territorial scope ออกจากเรื่อง classification ก่อน การตั้งบริษัทอยู่นอก EU ไม่ได้ทำให้อยู่นอก AI Act เสมอไป Article 2 ของ AI Act ครอบคลุม provider ที่นำ AI system หรือ GPAI model เข้าสู่ตลาด EU ไม่ว่าผู้ให้บริการจะตั้งอยู่ที่ใด และยังครอบคลุม provider/deployer ในประเทศที่สามบางกรณีเมื่อ output ของ AI system ถูกใช้ใน EU ด้วย เพราะฉะนั้นบริษัท SaaS ไทยหรือผู้พัฒนา AI ซึ่งมีโครงสร้างบริการข้ามพรมแดนจำเป็นต้องตรวจข้อเท็จจริงของผลิตภัณฑ์ การใช้ output และ supply chain ก่อนสรุปว่าอยู่นอกขอบเขต
ประการที่สอง model compliance กับ system compliance ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน บริษัทอาจใช้โมเดลจากผู้ให้บริการรายใหญ่มาประกอบเป็น chatbot ของตนเอง ผู้ผลิต foundation/GPAI model อาจมีหน้าที่ตาม Articles 53–55 ขณะที่บริษัทไทยซึ่งสร้าง downstream application อาจมีหน้าที่อีกชุดหนึ่งในฐานะ provider ของ AI system European Commission เองแยก GPAI transparency ซึ่งเกี่ยวกับตัว model และข้อมูลต่อ AI Office/downstream providers ออกจาก Article 50 ซึ่งมุ่ง transparency ของระบบและ output ที่บุคคลสัมผัส
ประการที่สาม การเลื่อน high-risk requirements ไม่ควรถูกใช้เป็นเหตุผลให้ทีม product หยุดงานด้าน transparency หากผลิตภัณฑ์มี chatbot, AI agent, synthetic-content generator หรือฟังก์ชันอื่นที่อาจเข้า Article 50 เพราะ deadline หลักของ Article 50 ผ่านมาแล้วตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 การรอ classification โครงการว่าเป็น Annex III หรือ Annex I ก่อนเริ่ม transparency design อาจทำให้องค์กรตอบโจทย์ผิดกฎหมายคนละชุด
ประการที่สี่ บริษัทสื่อ เอเจนซี การตลาด และทีม corporate communications ต้องพิจารณาบทบาทของ deployer ด้วย ไม่ใช่มองเฉพาะ vendor ที่ขาย AI ให้ตน ตัวอย่างเช่น Article 50 ครอบคลุม disclosure สำหรับ deepfake และ AI-generated/manipulated text ที่เผยแพร่เพื่อให้ข้อมูลสาธารณะเกี่ยวกับเรื่องที่เป็น public interest ภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ขณะเดียวกัน European Commission ระบุว่าข้อความที่ผ่าน human review หรือ editorial control ตามมาตรฐานที่อธิบายไว้สามารถได้รับประโยชน์จากข้อยกเว้นในกรณีที่เกี่ยวข้อง ดังนั้นกระบวนการ editorial approval และหลักฐานว่าใครรับผิดชอบต่อเนื้อหาอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของ AI governance ไม่ใช่เพียง workflow ของฝ่ายคอนเทนต์
ประการสุดท้าย procurement และสัญญากับ AI vendor ควรสะท้อนการแบ่งบทบาทดังกล่าว หากสัญญาเขียนกว้างเพียงว่า vendor “complies with the EU AI Act” อาจยังไม่ตอบคำถามเชิงปฏิบัติว่าใครรับผิดชอบ machine-readable marking, ใครต้องทำ user-facing disclosure, ใครเก็บ technical evidence และเมื่อ model ถูกนำไปประกอบเป็น downstream system ใครเป็นผู้รับผิดชอบ obligation ระดับ system นั้น
TechLawNow Insight: “ความเสี่ยงหลัง 2 สิงหาคม 2026 ไม่ใช่แค่ ‘ทำ AI compliance ช้า’ แต่คือ ‘ทำถูก deadline แต่ผิดบทบาท’ — และองค์กรอาจไม่พบความผิดพลาดนั้นจนกว่าลูกค้า EU หรือ regulator จะถามหา evidence”
นี่จึงเป็นเหตุผลที่องค์กรไทยซึ่งมี EU exposure ควรเปลี่ยนจาก deadline-driven compliance ไปสู่ role-and-obligation mapping กล่าวคือ เริ่มต้นจากระบบแต่ละตัว ระบุว่าองค์กรเป็น provider, deployer, GPAI provider หรือ operator ประเภทใด จากนั้นจึงจับคู่หน้าที่และวันที่ใช้บังคับที่ถูกต้อง แทนการนำวันที่ “EU AI Act” เพียงวันเดียวไปใส่ใน enterprise compliance calendar
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ทำ EU AI Inventory ใหม่โดยแยก “model” ออกจาก “system” ระบุว่าองค์กรพัฒนาโมเดลเอง ใช้ third-party GPAI หรือสร้าง downstream application จากโมเดลของผู้อื่น
- ทำ Role Mapping ราย use case ว่าองค์กรอาจเป็น provider, deployer หรือ operator ประเภทใด และตรวจ territorial scope ตาม Article 2 ก่อนสรุปว่ากฎหมายใช้หรือไม่
- แยก Compliance Calendar อย่างน้อย 3 tracks ได้แก่ GPAI/model obligations, Article 50 transparency และ high-risk AI obligations โดยห้ามใช้ “2 August 2026” หรือ “2 December 2027” เป็น universal deadline
- ตรวจ Article 50 ทันที โดยเฉพาะ chatbot/AI agent, synthetic-content generation, deepfake workflow และการใช้ AI ใน public-interest content เพราะ Article 50 มีผลใช้ตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 แล้ว และ grace period ของระบบเดิมไม่ได้ครอบคลุมทุก paragraph
- ทบทวนสัญญาและ evidence กับ AI vendors ให้ระบุว่าใครรับผิดชอบ disclosure, marking/detection, documentation และ downstream compliance แทนการใช้ warranty กว้าง ๆ ว่า “AI Act compliant”
แหล่งอ้างอิง
- European Commission — Transparency obligations under Article 50 of the AI Act
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/transparency-obligations-under-article-50-ai-act
ยืนยันวันเริ่มใช้ Article 50, ขอบเขตของ limited grace period และความแตกต่างระหว่าง Article 50 กับ GPAI transparency obligations - European Commission — Guidelines on transparency obligations for providers and deployers of certain AI systems
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/guidelines-ai-transparency-obligations
อธิบายหน้าที่ transparency สำหรับ interactive AI, synthetic content, deepfakes, emotion recognition และ biometric categorisation - EUR-Lex — Regulation (EU) 2026/1744, Digital Omnibus on AI
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202601744
แหล่งกฎหมายที่แก้ timeline ของ Chapter III และเพิ่ม transitional rule ของ Article 50(2) - EUR-Lex — Consolidated Regulation (EU) 2024/1689 as of 27 July 2026
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:02024R1689-20260727
ใช้ตรวจ territorial scope และตัวบท AI Act หลังการแก้ไขล่าสุดที่เกี่ยวข้อง - European Commission — Guidelines for providers of general-purpose AI models
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/guidelines-gpai-providers
ใช้ตรวจ timeline ของ GPAI model obligations และ enforcement ที่แยกจาก Article 50
