ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับใหม่ คือกฎหมายที่จะมาแทน พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ซึ่งใช้มากว่า 25 ปี สภาผู้แทนราษฎรมีมติรับหลักการวาระแรกเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 ตามที่ Thai Tabloid รายงาน จุดที่หนักที่สุดคือร่างต้องออกกฎหมายลำดับรองอีก 26 ฉบับ บทความนี้เหมาะกับผู้ให้บริการ e-signature ฟินเทค และธุรกิจที่ใช้ AI ทำสัญญา อ่านแล้วจะรู้ว่าต้องจับตาอะไรและเตรียมอะไรก่อนวาระสอง
ตัวอย่างสมมติ: บริษัทประกันขนาดกลางแห่งหนึ่งให้ลูกค้าเซ็นกรมธรรม์ผ่านแอปด้วยลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ และเริ่มใช้ AI agent ตอบรับคำสั่งซื้อประกันเดินทางอัตโนมัติ ถ้ากฎลูก 26 ฉบับกำหนดมาตรฐานลายมือชื่อหรือสัญญาที่ AI ทำแบบใหม่ ระบบทั้งชุดอาจต้องรื้อ
บทความนี้ต่อยอดจากรายงานเดิมของเรา สภาถกร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ มาตรา 29 ให้ผู้ใช้รับผิดสิ่งที่ AI agent ส่ง ธุรกิจไทยต้องคุม agent และ deepfake อย่างไร โดยเล่าเฉพาะสิ่งที่เพิ่มเข้ามาหลังสภาลงมติ
สรุปสั้น: ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฉบับใหม่ผ่านการรับหลักการวาระแรกเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 ตามที่สื่อแหล่งเดียวรายงาน ร่างครอบคลุม e-signature, e-seal, สัญญาที่ AI ทำ และ e-cheque แต่สาระการบังคับใช้ส่วนใหญ่ถูกโยนไปไว้ในกฎหมายลำดับรอง 26 ฉบับ ธุรกิจที่เกี่ยวข้องควรยื่นความเห็นในชั้นกรรมาธิการก่อนกฎลูกถูกร่างเสร็จ
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ผ่านวาระแรกแล้ว มีอะไรใหม่
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ผ่านการรับหลักการวาระที่หนึ่งของสภาผู้แทนราษฎรเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 ข้อมูลนี้มาจากรายงานของ Thai Tabloid เพียงแหล่งเดียว จำนวนเสียงที่ลงมติและองค์ประกอบของคณะกรรมาธิการวิสามัญยังไม่มีการยืนยัน
ตัวร่างขยายขอบเขตจากกฎหมายปี 2544 ไปครอบคลุมเรื่องที่ธุรกิจใช้จริงในปัจจุบัน ได้แก่ ลายมือชื่อและตราอิเล็กทรอนิกส์ สัญญาที่ทำโดยระบบอัตโนมัติและ AI e-cheque และตราสารเปลี่ยนมือทางอิเล็กทรอนิกส์ ร่างยังกำหนดให้ พ.ร.ฎ.ธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลมีผลต่อไปจนกว่าจะมีกฎหมายแพลตฟอร์มฉบับใหม่ ซึ่งยังไม่มีกรอบเวลา
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงาน |
|---|---|
| เหตุการณ์ | สภาผู้แทนราษฎรรับหลักการวาระที่หนึ่ง 4 พ.ย. 2569 |
| แหล่งข่าว | Thai Tabloid (แหล่งเดียว) จำนวนเสียงยังไม่ยืนยัน |
| ขอบเขตใหม่ | e-signature, e-seal, สัญญาที่ระบบอัตโนมัติหรือ AI ทำ, e-cheque, ตราสารเปลี่ยนมือ |
| ข้อวิจารณ์ของฝ่ายค้าน | ตัดบทลงโทษเดิม ยุบคณะกรรมการ ต้องออกกฎลูก 26 ฉบับ |
| กฎหมายแพลตฟอร์ม | พ.ร.ฎ.แพลตฟอร์มดิจิทัลใช้ต่อไป ยังไม่มีกำหนดกฎหมายใหม่ |
ฝ่ายค้านวิจารณ์ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ว่าอะไร
ส.ส. ฝ่ายค้านวิจารณ์ว่าร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์เป็น “กฎหมายเชิงกรอบ” ที่ตัดบทลงโทษเดิมออก ทั้งหมดเป็นความเห็นของฝ่ายค้านตามที่ Thai Tabloid รายงาน
ข้อวิจารณ์มี 4 จุด จุดแรก ร่างตัดบทกำหนดโทษของกฎหมายเดิม ทำให้การคุ้มครองประชาชนต้องพึ่งกฎหมายเฉพาะทางฉบับอื่น จุดที่สอง ต้องออกกฎหมายลำดับรอง 26 ฉบับ จุดที่สาม ยุบคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งเดิมมีกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจากนอกภาครัฐไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง จุดที่สี่ อำนาจกำหนดมาตรฐานและรับรองผู้ให้บริการจะไปรวมที่หน่วยงานรัฐแห่งเดียว
ฝ่ายค้านเสนอให้ตั้งกรรมาธิการวิสามัญที่มีผู้เชี่ยวชาญด้าน AI ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ และนิติวิทยาศาสตร์ดิจิทัลร่วมพิจารณา รายงานยังไม่ระบุว่าข้อเสนอนี้ได้รับการตอบรับหรือไม่
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทบธุรกิจไทยผ่านกฎลูก 26 ฉบับมากกว่าตัวพระราชบัญญัติ เพราะรายละเอียดเรื่องมาตรฐาน การรับรอง และเงื่อนไขการใช้งานจะถูกกำหนดในชั้นนั้น ใครรอให้กฎลูกออกก่อนแล้วค่อยปรับ จะเสียโอกาสมีเสียงตอนที่ยังแก้ได้
ผู้ให้บริการ e-signature, e-seal และ CA
ผู้ให้บริการลายมือชื่อและตราอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงผู้ออกใบรับรองดิจิทัล (CA) เป็นกลุ่มที่โดนตรงที่สุด ถ้าอำนาจรับรองไปรวมที่หน่วยงานรัฐแห่งเดียวตามที่ฝ่ายค้านวิจารณ์ เกณฑ์ขึ้นทะเบียนและมาตรฐานเทคนิคจะมาจากกฎลูกที่ออกโดยหน่วยงานนั้น ผู้ให้บริการควรรู้ล่วงหน้าว่าตัวเองต้องผ่านเกณฑ์ใดบ้าง
ธุรกิจที่ให้ AI agent ทำสัญญาแทน
ธุรกิจที่ให้ระบบอัตโนมัติหรือ AI agent รับคำสั่งซื้อ ตอบรับข้อเสนอ หรือสั่งซื้อแทนบริษัท จะได้กรอบกฎหมายที่ชัดขึ้น แต่เงื่อนไขว่าใครรับผิดเมื่อ AI ส่งคำสั่งผิดจะชัดหรือไม่ ขึ้นกับกฎลูกและการแก้ไขในชั้นกรรมาธิการ องค์กรที่เริ่มใช้ agent แล้วควรวางกติกาคุมสิทธิ์ไว้ก่อน แนวทางพื้นฐานอยู่ใน Agentic AI Governance: ธุรกิจไทยต้องควบคุมสิทธิ์ AI Agent อย่างไร
ฟินเทค ธนาคาร และ e-commerce
ฟินเทคและธนาคารที่ใช้ e-cheque หรือตราสารเปลี่ยนมือทางอิเล็กทรอนิกส์จะได้ฐานกฎหมายรองรับ แต่ต้องรอกฎลูกเรื่องรูปแบบและความปลอดภัยของตราสาร ส่วน e-commerce และแพลตฟอร์ม ร่างให้ พ.ร.ฎ.ธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลใช้ต่อไป แปลว่าหน้าที่แจ้งและรายงานต่อ ETDA ยังเหมือนเดิมในช่วงเปลี่ยนผ่าน แนวทางที่ ETDA เคยเสนอไว้อยู่ใน ETDA จ่อคุมแพลตฟอร์ม 7 ข้อ ธุรกิจไทยเสี่ยงอะไร รีบเช็กก่อนกฎใหม่
ประชาชนทั่วไป
คนทั่วไปที่เซ็นสัญญาผ่านแอปหรือใช้ใบหน้ายืนยันตัวตน ควรจับตาประเด็นบทลงโทษ ถ้าบทลงโทษเดิมถูกตัดจริงตามที่ฝ่ายค้านวิจารณ์ การเอาผิดผู้ปลอมลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์จะต้องพึ่งกฎหมายอาญาและกฎหมายคอมพิวเตอร์แทน
เทียบกับกฎหมายไทยเดิม: ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ต่างจากฉบับ 2544 อย่างไร
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฉบับใหม่ขยายขอบเขตเรื่องที่ธุรกิจใช้จริง แต่ลดสิ่งที่อยู่ในตัวกฎหมายหลักลง ตารางนี้เทียบตามข้อมูลในรายงานข่าวและความเห็นของฝ่ายค้าน ไม่ใช่ตัวบทฉบับเต็ม
| ประเด็น | ร่างใหม่ (ตามรายงาน) | กฎหมายไทยเดิม/กฎที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| ขอบเขต | e-seal, สัญญาที่ AI ทำ, e-cheque, ตราสารเปลี่ยนมือ | พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 รับรองข้อมูลและลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ |
| บทลงโทษ | ตัดออก (ตามที่ฝ่ายค้านวิจารณ์) | ฉบับ 2544 มีบทกำหนดโทษ · ปลอมระบบเข้าข่าย พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.5, ม.7, ม.9 |
| ผู้กำกับ | หน่วยงานรัฐแห่งเดียว | คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ มีกรรมการนอกภาครัฐไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง |
| ข้อมูลชีวภาพในลายมือชื่อ | รอรายละเอียดในกฎลูก | PDPA ม.26 ข้อมูลอ่อนไหว · ม.37(1) มาตรการความปลอดภัย |
| แพลตฟอร์ม | พ.ร.ฎ.แพลตฟอร์มดิจิทัลใช้ต่อไป | ยังไม่มีกฎหมายแพลตฟอร์มฉบับใหม่ |
ช่องว่างที่ต้องจับตาคือช่วงเปลี่ยนผ่าน ระหว่างที่กฎลูก 26 ฉบับยังไม่ออก ธุรกิจอาจไม่รู้ชัดว่ามาตรฐานไหนใช้บังคับ ส่วนการใช้ใบหน้าหรือลายนิ้วมือเป็นลายมือชื่อ ไม่ว่ากฎลูกจะออกมาแบบไหน ก็ยังต้องผ่านเงื่อนไขข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 อยู่ดี
ถ้าธุรกิจไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไรจากร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์
ถ้าธุรกิจเงียบจนร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์และกฎลูกออกครบ ความเสี่ยงหลักคือต้องรื้อระบบตามมาตรฐานที่ตัวเองไม่ได้มีส่วนกำหนด
- ต้นทุนรื้อระบบ: ระบบเซ็นเอกสารหรือ agent ที่ลงทุนไปแล้วอาจไม่ตรงมาตรฐานใหม่
- สัญญาถูกโต้แย้ง: สัญญาที่ AI ทำโดยไม่มีหลักฐานการกำกับ อาจถูกคู่สัญญาปฏิเสธภายหลัง
- ข้อมูลอ่อนไหวรั่ว: ใช้ข้อมูลชีวภาพยืนยันตัวตนโดยไม่มีมาตรการพอ เสี่ยงทั้งคดีและชื่อเสียง
ไทม์ไลน์ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่ธุรกิจต้องรู้
ไทม์ไลน์ที่ยืนยันได้มีจุดเดียวคือการรับหลักการเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 ขั้นต่อไปเป็นกระบวนการนิติบัญญัติปกติ ซึ่งยังไม่มีวันที่กำหนด
- 4 พ.ย. 2569 สภาผู้แทนราษฎรรับหลักการวาระที่หนึ่ง (ตามรายงาน Thai Tabloid)
- ขั้นถัดไป คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณารายมาตรา เป็นช่วงที่ภาคธุรกิจยื่นความเห็นได้ (องค์ประกอบยังไม่ยืนยัน)
- หลังจากนั้น วาระสองและสาม แล้วส่งวุฒิสภา
- หลังกฎหมายประกาศใช้ หน่วยงานผู้รับผิดชอบทยอยออกกฎลูก 26 ฉบับ
ธุรกิจที่ใช้ e-signature หรือ AI ทำสัญญาควรทำอะไรตอนนี้
ธุรกิจที่ใช้ e-signature หรือให้ AI ทำสัญญาควรเริ่มจากการทำรายการกระบวนการของตัวเอง แล้วเตรียมความเห็นยื่นในชั้นกรรมาธิการ
- 1. ทำรายการกระบวนการภายใน 2 สัปดาห์ ฝ่ายกฎหมายร่วมกับ IT ลิสต์ทุกจุดที่ใช้ e-signature, e-seal, e-cheque หรือ AI agent ทำสัญญา พร้อมชื่อผู้ให้บริการ
- 2. ถามผู้ให้บริการ e-signature/CA ฝ่ายจัดซื้อสอบถามว่าผู้ให้บริการเตรียมรับมาตรฐานใหม่อย่างไร และใครรับภาระถ้าต้องเปลี่ยนระบบ
- 3. เตรียมความเห็นยื่นกรรมาธิการวิสามัญ สมาคมหรือทีมนโยบายสรุปประเด็นที่อยากให้กฎลูกกำหนด เช่น เกณฑ์รับรองผู้ให้บริการ และความรับผิดเมื่อ AI ส่งคำสั่งผิด
- 4. เช็กการใช้ข้อมูลชีวภาพ DPO ตรวจว่าการใช้ใบหน้าหรือลายนิ้วมือเป็นลายมือชื่อมีฐานตาม PDPA มาตรา 26 และมาตรการตามมาตรา 37(1) แล้ว
- 5. ตั้งคนติดตามร่างกฎลูก มอบหมายผู้รับผิดชอบ 1 คนติดตามประกาศรับฟังความเห็นของ ETDA และกระทรวงดีอี ถ้าต้องการวางกรอบกำกับ AI ทั้งองค์กร ดูข้อมูล บริการวางระบบ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
กฎหมายฉบับนี้น่าสนใจตรงที่สิ่งสำคัญไม่ได้อยู่ในตัวกฎหมาย แต่อยู่ใน 26 ฉบับที่ยังไม่มีใครเห็น ใครรอให้กฎลูกออกก่อนแล้วค่อยอ่าน ก็คือคนที่เลือกจะทำตามกติกาที่คนอื่นเขียนให้ จุดที่องค์กรมักพลาดคือคิดว่าเรื่องนี้เป็นงานของฝ่าย IT ทั้งที่ประเด็นจริงคือใครรับผิดเมื่อสัญญาเกิดจากระบบ ช่วงกรรมาธิการคือช่วงที่เสียงของภาคธุรกิจมีน้ำหนักที่สุด
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านสภาแล้วหรือยัง
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านเพียงการรับหลักการวาระแรกเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 ตามที่ Thai Tabloid รายงาน ยังต้องผ่านชั้นกรรมาธิการ วาระสองและสาม และวุฒิสภา จึงยังไม่มีผลบังคับใช้
ร่างใหม่ตัดบทลงโทษจริงหรือไม่
ข้อที่ว่าร่างตัดบทลงโทษเดิมออกเป็นคำวิจารณ์ของ ส.ส. ฝ่ายค้านตามรายงานข่าว ยังไม่มีการเผยแพร่ตัวบทฉบับที่ผ่านวาระแรกให้ตรวจสอบในรายงานนี้ ควรรอดูร่างฉบับกรรมาธิการ
สัญญาที่ AI ทำมีผลตามกฎหมายไหม
ร่างใหม่ครอบคลุมสัญญาที่ทำโดยระบบอัตโนมัติและ AI โดยตรง แต่เงื่อนไขและความรับผิดในรายละเอียดยังต้องรอตัวบทสุดท้ายและกฎลูก ธุรกิจจึงควรเก็บหลักฐานการกำกับ agent ไว้ตั้งแต่ตอนนี้
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
