ดีล Anthropic คือข้อตกลงมูลค่า 1.5 พันล้านดอลลาร์ที่จ่ายให้เจ้าของงานหนังสือซึ่ง Anthropic ดาวน์โหลดจากเว็บละเมิดลิขสิทธิ์ ล่าสุด Authors Guild เรียกร้องให้สำนักพิมพ์สละส่วนแบ่งในงานที่หมดพิมพ์ เพื่อให้นักเขียนได้เงินมากขึ้น บทความนี้เหมาะกับนักเขียน สำนักพิมพ์ และผู้พัฒนา AI ไทย อ่านแล้วจะรู้ว่าสัญญาต้องมีข้อไหน
ลองนึกภาพนักเขียนไทยที่นิยายเล่มแรกหมดพิมพ์มา 20 ปี ไม่เคยได้ค่าลิขสิทธิ์เพิ่มเลย (ตัวอย่างสมมติ) แล้ววันหนึ่งมีเงินก้อนใหญ่ลอยมาจากข้อตกลงกับบริษัท AI ในต่างประเทศ คำถามแรกคือเงินก้อนนั้นเป็นของผู้เขียนหรือของสำนักพิมพ์ นักเขียนในสหรัฐกำลังเถียงเรื่องนี้กันอยู่ และสัญญาผู้เขียนฉบับเก่าของไทยหลายฉบับอาจไม่มีคำตอบเขียนไว้
สรุปสั้น: Authors Guild ขอให้สำนักพิมพ์ถอนสิทธิเรียกร้องในหนังสือที่หมดพิมพ์หลายสิบปี เพื่อให้นักเขียนได้ 100% แทนการแบ่ง 50/50 จากดีล Anthropic 1.5 พันล้านดอลลาร์ ผู้มีสิทธิรับเงินต้องเป็นงานที่จดทะเบียนกับสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐและถูกดาวน์โหลดจริง สำนักพิมพ์และนักเขียนไทยควรตรวจสัญญาและสถานะสิทธิ์ของงานที่เกี่ยวกับสหรัฐ ส่วนงานไทยจะเข้าเกณฑ์หรือไม่ ข่าวยังไม่ยืนยัน
ดีล Anthropic คืออะไร และ Authors Guild ขออะไรจากสำนักพิมพ์
ดีล Anthropic คือข้อตกลงมูลค่า 1.5 พันล้านดอลลาร์ที่มีเงื่อนไขว่า ผู้มีสิทธิรับเงินต้องเป็นเจ้าของงานที่จดทะเบียนลิขสิทธิ์กับสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐ และ Anthropic ดาวน์โหลดงานนั้นจริง ตอนนี้ประเด็นย้ายจากเรื่องว่าการใช้งานผิดหรือไม่ มาเป็นเรื่องว่าเงินที่ได้ต้องแบ่งกันอย่างไรระหว่างนักเขียนกับสำนักพิมพ์
Authors Guild เสนอ 2 เรื่อง เรื่องแรก สำนักพิมพ์ควรถอนสิทธิเรียกร้องในหนังสือที่หมดพิมพ์มานานหลายสิบปี เพื่อให้นักเขียนได้ 100% เรื่องที่สอง ถ้างานไม่ได้จดทะเบียนเพราะสำนักพิมพ์ประมาท ให้สำนักพิมพ์จ่ายนักเขียน 50% และมีสมาคมนักเขียนอีก 11 แห่งสนับสนุนคำเรียกร้อง
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงาน |
|---|---|
| ข้อเรียกร้องที่ 1 | งานหมดพิมพ์หลายสิบปี สำนักพิมพ์ถอนสิทธิเรียกร้อง นักเขียนได้ 100% แทนการแบ่ง 50/50 |
| ข้อเรียกร้องที่ 2 | งานที่ไม่ได้จดทะเบียนเพราะสำนักพิมพ์ประมาท สำนักพิมพ์จ่ายนักเขียน 50% |
| เงื่อนไขของงานในข้อที่ 2 | ตีพิมพ์ก่อน ก.ค. 2021 หรือ ส.ค. 2022 ตามวันที่ดาวน์โหลด และอยู่บนเว็บละเมิด LibGen หรือ Pirate Mirror Library |
| เงื่อนไขรับเงิน | จดทะเบียนกับสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐ และ Anthropic ดาวน์โหลดจริง |
| ระยะยื่นเรียกร้อง | ขยายจาก 30 วันเป็น 60 วันนับจากได้รับแจ้ง |
ต้นทางไม่ระบุเงินต่อเล่มหรือจำนวนเล่มที่เข้าเกณฑ์ ตัวเลขนี้จึงยังบอกไม่ได้ว่านักเขียนแต่ละคนจะได้เท่าไร
ดีล Anthropic กระทบนักเขียน สำนักพิมพ์ และผู้พัฒนา AI ไทยอย่างไร
ดีล Anthropic กระทบคนไทยทางอ้อมแต่ชัดเจน เพราะแสดงว่าเงินชดเชยจากการใช้หนังสือในงาน AI ถูกกำหนดด้วย 2 อย่าง คือสัญญาระหว่างผู้เขียนกับสำนักพิมพ์ และบันทึกการจดทะเบียนลิขสิทธิ์ ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน ข่าวไม่ได้พูดถึงงานไทยโดยตรง
นักเขียนไทยจะได้เงินจากดีล Anthropic ไหม
ยังไม่ยืนยัน เพราะเงินจ่ายเฉพาะงานที่จดทะเบียนกับสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐและถูกดาวน์โหลดจริง ข่าวไม่ได้ระบุว่างานไทยเข้าเกณฑ์ นักเขียนไทยที่เคยขายลิขสิทธิ์ไปสหรัฐหรือมีหนังสือฉบับแปลภาษาอังกฤษจึงควรตรวจก่อน
มีจุดที่คนไทยมักมองข้าม กฎหมายลิขสิทธิ์ไทยคุ้มครองงานตั้งแต่สร้างโดยไม่ต้องจดทะเบียน ขณะที่ดีลนี้ผูกสิทธิ์รับเงินกับการจดทะเบียนในสหรัฐ นักเขียนที่ไม่เคยจดจึงอาจตกขอบ ทั้งที่สิทธิ์ตามกฎหมายไทยครบ
สำนักพิมพ์ไทยที่ขายงานในสหรัฐต้องระวังอะไร
สำนักพิมพ์ไทยที่ขายหรือรับสิทธิ์หนังสือเกี่ยวกับตลาดสหรัฐต้องรู้ว่าตัวเองจดทะเบียนงานไว้หรือไม่ เพราะข้อเรียกร้องที่ 2 มองว่าการไม่จดทะเบียนเป็นความประมาทของสำนักพิมพ์ ถ้าแนวคิดนี้กลายเป็นแนวปฏิบัติ สำนักพิมพ์ที่ไม่มีบันทึกการจดทะเบียนอาจต้องแบ่งเงินให้นักเขียนมากขึ้น และสัญญาเก่าที่เขียนก่อนยุค AI อาจไม่มีข้อรองรับเรื่องนี้เลย
ผู้พัฒนา AI ไทยที่ใช้หนังสือเป็นข้อมูลฝึกได้บทเรียนอะไร
ผู้พัฒนา AI ไทยได้บทเรียนว่า ข้อมูลฝึกที่มาจากแหล่งละเมิดลิขสิทธิ์ไม่ได้จบด้วยการจ่ายเงินครั้งเดียว เพราะยังมีข้อพิพาทเรื่องการแบ่งเงินตามมา ทีมที่รวบรวมชุดข้อมูลหนังสือควรขอหลักฐานที่มาของไฟล์ทุกชุดไว้ก่อน คดีเทียบเคียงอ่านได้ใน ศาลอุทธรณ์สหรัฐฯ ชี้ครั้งแรกในคดี ROSS นำงานลิขสิทธิ์ไปฝึก AI เพื่อทำสินค้าแข่งไม่ใช่ fair use สตาร์ทอัพ AI ไทยที่ฝึกโมเดลจากข้อมูลคู่แข่งต้องทำอะไร
ถ้านักเขียนและสำนักพิมพ์ไทยไม่ตรวจสัญญา จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ตรวจสัญญา นักเขียนและสำนักพิมพ์ไทยเสี่ยงเถียงกันเรื่องเงินทีหลังโดยไม่มีข้อความในสัญญาให้อ้าง ความเสี่ยงแรกคือนักเขียนอาจพลาดกำหนดยื่นเรียกร้อง 60 วันนับจากได้รับแจ้ง เพราะไม่รู้ว่างานเข้าเกณฑ์หรือไม่
ความเสี่ยงที่สองคือสำนักพิมพ์ถูกทวงส่วนแบ่งย้อนหลังโดยไม่มีบันทึกสถานะสิทธิ์ ความเสี่ยงที่สามคือผู้พัฒนา AI ที่ใช้ชุดข้อมูลหนังสือไม่มีหลักฐานที่มา จึงเจรจาไม่ได้เมื่อเจ้าของสิทธิ์มาทวง
นักเขียนและสำนักพิมพ์ไทยควรทำอะไรตอนนี้
นักเขียนและสำนักพิมพ์ไทยควรเริ่มจากเอกสารที่มีอยู่แล้ว คือสัญญา ทะเบียนหนังสือ และบันทึกการขายสิทธิ์ เพราะเกณฑ์ในดีลนี้ตัดสินจากสถานะของงานแต่ละเล่ม ไม่ใช่จากชื่อเสียงของผู้เขียน
- 1. ตรวจว่างานเคยขายหรือมีสิทธิ์ในสหรัฐหรือไม่ ไล่ดูสัญญาขายลิขสิทธิ์ต่างประเทศ ฉบับแปลภาษาอังกฤษ และช่องทางจำหน่ายที่ส่งถึงสหรัฐ
- 2. ตรวจสถานะการจดทะเบียนลิขสิทธิ์สหรัฐ ถ้างานเคยจดไว้ ให้เก็บเลขทะเบียนและวันที่จดไว้ที่เดียว ถ้าไม่เคย ให้จดบันทึกไว้ว่าไม่มี
- 3. เปิดสัญญาผู้เขียนดูข้อสิทธิ์และสัดส่วนรายได้ ดูว่าสัญญาพูดถึงรายได้จากการอนุญาตให้บุคคลที่สามใช้งาน และค่าชดเชยจากการใช้งานผิดกฎหมายหรือไม่
- 4. เพิ่มข้อ AI training ในสัญญาใหม่ ระบุว่าใครอนุญาตให้ใช้ฝึก AI ได้ ใครรับเงิน และแบ่งกันอย่างไร
- 5. ทำบัญชีหนังสือหมดพิมพ์ ระบุแต่ละเล่มว่าสิทธิ์กลับมาที่ผู้เขียนแล้วหรือยัง และวันที่ตีพิมพ์ครั้งแรกคือวันไหน
ถ้าต้องการคนช่วยทบทวนสัญญาที่เกี่ยวกับ AI ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru ติดตามเรื่องลิขสิทธิ์ต่อได้ที่ หมวด Tech Law & IP และอ่านเรื่องสิทธิ์ฝึก AI ในสัญญาฟรีแลนซ์ได้ที่ ศาลมิวนิกตัดสินข้อสัญญาให้สิทธิฝึก AI จากงานนักข่าวฟรีแลนซ์เป็นโมฆะ ครีเอเตอร์และสื่อไทยต้องทบทวนสัญญาอย่างไร
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ ข้อพิพาทนี้ไม่ได้ตัดสินกันที่ว่า AI ผิดหรือไม่ แต่ตัดสินกันที่กระดาษ 2 แผ่น คือสัญญาผู้เขียนกับใบทะเบียนลิขสิทธิ์ เงินหลักพันล้านดอลลาร์ลอยอยู่บนโต๊ะ แต่คนที่ได้เงินคือคนที่มีเอกสารครบ ไม่ใช่คนที่เขียนหนังสือดีที่สุด จุดที่สำนักพิมพ์และนักเขียนมักพลาดคือเก็บสัญญาไว้ในลิ้นชักโดยไม่เคยเปิดดูข้อสิทธิ์ ควรเปิดดูก่อนมีใครมาถาม
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับดีล Anthropic
Authors Guild ขอให้สำนักพิมพ์ทำอะไรในดีล Anthropic
Authors Guild ขอให้สำนักพิมพ์ถอนสิทธิเรียกร้องในหนังสือที่หมดพิมพ์หลายสิบปี เพื่อให้นักเขียนได้ 100% แทนการแบ่ง 50/50 และขอให้จ่ายนักเขียน 50% สำหรับงานที่ไม่ได้จดทะเบียนเพราะสำนักพิมพ์ประมาท
ใครมีสิทธิ์รับเงินจากดีล Anthropic 1.5 พันล้านดอลลาร์
ผู้มีสิทธิ์รับเงินต้องเป็นเจ้าของงานที่จดทะเบียนกับสำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐ และ Anthropic ดาวน์โหลดงานนั้นจริง ระยะยื่นเรียกร้องขยายจาก 30 วันเป็น 60 วันนับจากได้รับแจ้ง
นักเขียนไทยมีสิทธิ์ได้เงินจากดีล Anthropic ไหม
ยังไม่ยืนยัน เพราะข่าวไม่ได้พูดถึงงานไทย นักเขียนไทยที่เคยขายสิทธิ์หรือมีฉบับภาษาอังกฤษในสหรัฐควรตรวจว่างานจดทะเบียนในสหรัฐหรือไม่
ทำไมการจดทะเบียนลิขสิทธิ์สหรัฐถึงสำคัญในดีล Anthropic
การจดทะเบียนสำคัญเพราะเป็นเงื่อนไขของสิทธิ์รับเงินในดีลนี้ และข้อเรียกร้องที่ 2 ของ Authors Guild อิงกรณีที่งานไม่ได้จดเพราะสำนักพิมพ์ประมาท สิทธิ์ตามกฎหมายไทยมีอยู่แล้ว แต่สิทธิ์รับเงินในดีลนี้ต้องมีทะเบียนสหรัฐประกอบ
แหล่งอ้างอิง
- Publishers Weekly — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ Publishers Weekly
- IPWatchdog — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ IPWatchdog
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
