สารบัญ
- คำถามง่าย ๆ ที่ตอบยากกว่าที่คิด
- กฎใหม่บอกอะไรบ้าง แบบไม่ต้องเปิดตัวบทกฎหมาย
- ปัญหาบัตรใครยิงแอด รอยแยกที่ยังไม่มีใครพูดถึง
- ผลกระทบต่อประเทศไทย ทั้งมุมกฎหมายและมุมทำมาหากิน
- 5 สิ่งที่ต้องทำก่อน 1 พฤศจิกายน
- มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
- แหล่งอ้างอิง
คำถามง่าย ๆ ที่ตอบยากกว่าที่คิด
ขอเริ่มด้วยคำถามเดียวครับ
ร้านของคุณยิงโฆษณาบนเฟซบุ๊กหรือติ๊กต็อกอยู่ตอนนี้ ใครเป็นคนกดปุ่มยิง
ถ้าคำตอบคือ “น้องในทีม” หรือ “เอเจนซี่” หรือ “ฟรีแลนซ์ที่ทำให้มาสามปีแล้ว” คุณควรอ่านบทความนี้ให้จบครับ เพราะตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 เป็นต้นไป คำตอบข้อนี้จะไม่ใช่เรื่องภายในบ้านอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นข้อมูลที่ถูกบันทึกไว้ในระบบ พร้อมชื่อ พร้อมเลขบัตรประชาชน
กฎใหม่เรื่อง ยืนยันตัวตนผู้ลงโฆษณา กำลังจะเปลี่ยนวิธีที่คนไทยหลายแสนคนทำมาหากินบนออนไลน์ และคนส่วนใหญ่ยังไม่รู้ตัว
กฎใหม่บอกอะไรบ้าง แบบไม่ต้องเปิดตัวบทกฎหมาย
คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ภายใต้สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ ETDA ออกกฎใหม่ที่พูดง่าย ๆ ได้สามประโยค
ประโยคแรก ก่อนแพลตฟอร์มจะอนุมัติโฆษณาให้คุณ ต้องรู้ก่อนว่าคุณเป็นใครตัวจริง ไม่ใช่แค่มีบัตรเครดิตที่จ่ายได้ วิธีพิสูจน์คือสแกนบัตรประชาชน หรือใช้ระบบยืนยันตัวตนดิจิทัลที่ได้รับการรับรอง
ประโยคที่สอง ข้อมูลที่เก็บไปนั้น แพลตฟอร์มต้องเก็บต่ออีกอย่างน้อย 90 วัน แม้คุณจะเลิกใช้บริการไปแล้ว เหตุผลคือเผื่อมีคนมาแจ้งความย้อนหลัง จะได้ตามตัวได้
ประโยคที่สาม ซึ่งเป็นหัวใจของเรื่องทั้งหมด ถ้ามีคนถูกหลอกจากโฆษณาบนแพลตฟอร์ม แพลตฟอร์มจะร่วมรับผิดในความเสียหายด้วย เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าทำตามมาตรการนี้ครบแล้ว
จุดนี้แหละที่เปลี่ยนเกมทั้งกระดาน
ที่ผ่านมาแพลตฟอร์มมักตอบว่าเป็นแค่ “ท่อ” ใครเอาอะไรมาลงก็เรื่องของคนนั้น แต่กฎใหม่บอกว่าไม่ได้แล้ว ถ้าคุณรับเงินค่าโฆษณา คุณก็ต้องรับผิดชอบด้วยระดับหนึ่ง
และเมื่อความรับผิดตกไปอยู่ที่แพลตฟอร์ม สิ่งที่จะเกิดขึ้นแน่นอนคือ แพลตฟอร์มจะเข้มกับผู้ลงโฆษณามากขึ้นหลายเท่า เพื่อป้องกันตัวเอง
พูดตรง ๆ คือ แรงกดดันจากรัฐจะถูกส่งต่อลงมาถึงร้านค้าอย่างคุณภายในไม่กี่สัปดาห์
ปัญหาบัตรใครยิงแอด รอยแยกที่ยังไม่มีใครพูดถึง
ทีนี้มาถึงส่วนที่เราคิดว่าสำคัญที่สุด และเป็นส่วนที่ข่าวทั่วไปยังไม่ได้พูด
ในโลกอุดมคติ เจ้าของธุรกิจยืนยันตัวตนเอง ยิงแอดเอง จบสวยงาม
แต่ความจริงในตลาดไทยไม่ใช่แบบนั้นเลย ร้านออนไลน์จำนวนมากใช้โมเดลแบบนี้ เจ้าของร้านเปิดเพจ แล้วให้เอเจนซี่หรือฟรีแลนซ์เป็นคนดูแลบัญชีโฆษณาทั้งหมด บางรายใช้บัญชีโฆษณาของเอเจนซี่ยิงให้ลูกค้าหลายเจ้าพร้อมกันด้วยซ้ำ
พอกฎ ยืนยันตัวตนผู้ลงโฆษณา มีผล คำถามที่ต้องตอบให้ชัดคือ
ตัวตนที่ผูกกับบัญชีนั้น เป็นตัวตนของ “เจ้าของสินค้า” หรือ “คนกดปุ่ม”
ถ้าเป็นคนกดปุ่ม แปลว่าฟรีแลนซ์อายุยี่สิบห้าคนหนึ่ง อาจกลายเป็นชื่อที่ปรากฏในระบบสำหรับโฆษณาของลูกค้าสิบเจ้า ทั้งที่เขาไม่ได้เป็นคนกำหนดว่าสินค้านั้นโฆษณาเกินจริงหรือเปล่า ไม่ได้เป็นคนเขียนเคลม ไม่ได้เห็นเอกสารรับรองสินค้าด้วยซ้ำ
และถ้าวันหนึ่งมีผู้บริโภคเสียหายแล้วสาวกลับมา ชื่อแรกที่ระบบชี้ให้เห็นคือชื่อเขา
ในทางกลับกัน ถ้าเจ้าของสินค้าเป็นคนยืนยันตัวตน ก็เกิดคำถามอีกด้าน คือเจ้าของต้องส่งสำเนาบัตรประชาชนให้เอเจนซี่ไปดำเนินการแทน ซึ่งนั่นคือการส่งมอบข้อมูลส่วนบุคคลให้บุคคลภายนอก และตรงนี้ PDPA เข้ามาเกี่ยวทันที ต้องมีฐานทางกฎหมาย ต้องมีข้อตกลงว่าเอเจนซี่จะเก็บไว้นานแค่ไหน เก็บไว้ที่ไหน ใครในทีมเข้าถึงได้บ้าง และเมื่อจบงานแล้วจะทำลายอย่างไร
ลองนึกภาพเอเจนซี่ขนาดกลางที่มีลูกค้าหกสิบราย นั่นคือสำเนาบัตรประชาชนหกสิบใบนอนอยู่ในไดรฟ์กลางของบริษัท
นี่ไม่ใช่เรื่องสมมติ นี่คือสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นจริงในอีกไม่ถึงสองเดือน
ผลกระทบต่อประเทศไทย ทั้งมุมกฎหมายและมุมทำมาหากิน
เรามองว่าเรื่องนี้จะส่งแรงสะเทือนอย่างน้อยสี่ทาง
ทางที่หนึ่ง ตลาดจะสะอาดขึ้นจริง แต่ต้องแลกด้วยความคล่องตัว โฆษณาหลอกลวงที่ระบาดหนักในไทย ทั้งของปลอม อาหารเสริมเกินจริง เว็บพนัน และมิจฉาชีพชวนลงทุน ส่วนใหญ่อาศัยความง่ายในการเปิดบัญชีโฆษณาแบบไร้ตัวตน เมื่อต้องเอาบัตรจริงมาแลก ต้นทุนของมิจฉาชีพจะสูงขึ้นทันที นี่คือข้อดีที่ปฏิเสธไม่ได้ แต่ผลข้างเคียงคือคนทำธุรกิจสุจริตก็ต้องเสียเวลาไปกับขั้นตอนเพิ่มด้วยเช่นกัน
ทางที่สอง เกิดกองข้อมูลส่วนบุคคลกองใหม่ที่ต้องมีคนดูแล ข้อมูลยืนยันตัวตนที่ถูกเก็บไว้อีก 90 วันหลังเลิกใช้บริการ ไม่ใช่แค่ไฟล์ในเซิร์ฟเวอร์ แต่คือข้อมูลส่วนบุคคลเต็มรูปแบบตามกฎหมายไทย ซึ่งเจ้าของข้อมูลมีสิทธิ์ขอเข้าถึง ขอแก้ไข และตั้งคำถามได้ว่าเก็บไว้ทำไม คำถามที่น่าสนใจสำหรับปีหน้าคือ ถ้าข้อมูลชุดนี้รั่วขึ้นมา ใครจะเป็นคนแจ้งเหตุ และแจ้งให้ใคร
ทางที่สาม สัญญาจ้างเอเจนซี่แบบเดิมใช้ไม่ได้อีกต่อไป สัญญาการตลาดดิจิทัลส่วนใหญ่ในไทยเขียนไว้แค่ว่าจะยิงแอดให้เท่าไหร่ วัดผลอย่างไร แต่แทบไม่มีฉบับไหนเขียนว่า ถ้าโฆษณาถูกร้องเรียนแล้วใครรับผิด และใครเป็นเจ้าของตัวตนที่ผูกกับบัญชี ตั้งแต่พฤศจิกายนเป็นต้นไป ข้อสัญญาสองข้อนี้จะกลายเป็นข้อสำคัญที่สุดในสัญญาทั้งฉบับ
ทางที่สี่ ผู้บริโภคจะมีที่ยืนมากขึ้นเวลาถูกหลอก เดิมทีคนถูกหลอกจากโฆษณามักเจอทางตัน เพราะเพจหายไป คนสร้างเพจไม่มีตัวตน ตำรวจตามไม่ได้ กฎใหม่ทำให้มีร่องรอยเหลืออยู่อย่างน้อย 90 วัน ซึ่งในทางปฏิบัติแปลว่าโอกาสได้เงินคืนหรือฟ้องได้จริงจะสูงขึ้นชัดเจน
สรุปในมุมของเราคือ กฎนี้เป็นก้าวที่ถูกทาง แต่ภาระจะไปลงที่คนตัวเล็กก่อนเสมอ ใครเตรียมก่อนได้เปรียบก่อน
5 สิ่งที่ต้องทำก่อน 1 พฤศจิกายน
หนึ่ง เปิดดูว่าตอนนี้บัญชีโฆษณาของคุณผูกอยู่กับใคร เข้า Business Manager หรือศูนย์จัดการบัญชีของแต่ละแพลตฟอร์ม แล้วดูรายชื่อคนที่มีสิทธิ์เข้าถึง หลายคนจะเจอชื่อพนักงานที่ลาออกไปสองปีแล้วยังอยู่ในระบบ
สอง ตัดสินใจให้ชัดว่าจะให้ใครเป็นเจ้าของตัวตน โดยหลักการที่ปลอดภัยที่สุด ตัวตนที่ผูกกับบัญชีโฆษณาควรเป็นของนิติบุคคลหรือเจ้าของกิจการที่ได้ประโยชน์จริง ไม่ใช่ของฟรีแลนซ์ที่รับจ้างกดปุ่ม
สาม เขียนข้อตกลงเรื่องข้อมูลกับเอเจนซี่ให้เป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าต้องส่งเอกสารยืนยันตัวตนให้ใครไปดำเนินการแทน ต้องระบุให้ชัดว่าเก็บที่ไหน ใครเข้าถึงได้ เก็บนานเท่าไหร่ และจบงานแล้วทำลายเมื่อไหร่ อย่าส่งผ่านแชตแล้วปล่อยค้างไว้ในกลุ่มไลน์
สี่ ทบทวนข้อความโฆษณาทั้งหมดที่กำลังรันอยู่ เมื่อแพลตฟอร์มต้องร่วมรับผิด การตรวจเนื้อหาจะเข้มขึ้นมาก คำเคลมประเภทหายขาด รับประกันผลลัพธ์ หรือตัวเลขที่พิสูจน์ไม่ได้ มีโอกาสสูงที่จะถูกปัดตกหรือถูกระงับกลางทาง
ห้า ทำให้เสร็จก่อนกลางตุลาคม อย่ารอวันสุดท้าย เพราะช่วงปลายตุลาคมจะมีคนแห่ยืนยันตัวตนพร้อมกันทั้งประเทศ ระบบตรวจสอบจะช้าลงแน่นอน และช่วงนั้นคือฤดูขายที่คุณเสียโฆษณาไปไม่ได้แม้แต่วันเดียว
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
“ผมว่ากฎนี้ดีนะครับ พูดตรง ๆ เลย คนไทยโดนหลอกจากโฆษณาออนไลน์กันจนชินแล้ว ถึงเวลาต้องมีคนรับผิดชอบสักที แต่สิ่งที่ผมเป็นห่วงไม่ใช่มิจฉาชีพครับ พวกนั้นเดี๋ยวก็หาทางใหม่ ผมห่วงน้อง ๆ ฟรีแลนซ์ยิงแอดมากกว่า ลองคิดตามนะครับ เด็กจบใหม่คนหนึ่งรับยิงแอดให้ลูกค้าสิบเจ้า เดือนหนึ่งได้สามหมื่น แล้ววันหนึ่งลูกค้าเจ้าหนึ่งขายของไม่ตรงปก มีคนเสียหาย พอสาวกลับมาในระบบ ชื่อที่ขึ้นมาคือชื่อเขา ไม่ใช่ชื่อเจ้าของสินค้า สามหมื่นบาทกับความรับผิดระดับนั้น มันไม่คุ้มกันเลยครับ เพราะฉะนั้นคำแนะนำของผมสั้นมาก บัตรใคร คนนั้นรับผิด ถ้าคุณเป็นเจ้าของสินค้า อย่าผลักภาระตัวตนไปให้คนรับจ้าง และถ้าคุณเป็นคนรับจ้าง อย่าเอาบัตรตัวเองไปผูกกับสินค้าที่คุณไม่ได้เป็นคนตัดสินใจ เรื่องนี้ใช้เวลาคุยกันสิบนาที แต่ถ้าไม่คุย อาจใช้เวลาแก้กันเป็นปีครับ”
— Tech Law Now, นักวิเคราะห์กฎหมายเทคโนโลยี, kooru.com
แหล่งอ้างอิง
รายงานต้นทาง: MGR Online — ข่าว ETDA ออกกฎยืนยันตัวตนผู้ลงโฆษณาออนไลน์ (8 กันยายน 2569)
ลิงก์: https://mgronline.com/cyberbiz/detail/9690000087821
หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) — https://www.etda.or.th
สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) — https://www.pdpc.or.th
กฎหมายอ้างอิง: พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ (ฉบับแก้ไข) และ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562
อ่านต่อใน techlawnow.com
- เช็กลิสต์เตรียมบัญชีโฆษณาให้พร้อมตามกฎ ETDA
- สัญญาจ้างเอเจนซี่การตลาด ควรมีข้อไหนบ้างในยุค PDPA
- เก็บสำเนาบัตรประชาชนลูกค้าอย่างไรให้ไม่ผิดกฎหมาย
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
