Sound Mark หรือเครื่องหมายการค้าเสียง คือเสียงที่จดทะเบียนไว้เพื่อบอกว่าสินค้าหรือบริการนั้นมาจากใคร นายกรัฐมนตรีอิตาลี Giorgia Meloni ยื่นขอจดเสียงบันทึก 4 วินาทีของตัวเองเป็น Sound Mark ของสหภาพยุโรปเมื่อ 5 ต.ค. 2569 โดยสำนักงานของเธอระบุว่าหวังกันดีปเฟก บทความนี้เหมาะกับดารา อินฟลูเอนเซอร์ เอเจนซี และแบรนด์ไทย อ่านแล้วจะรู้ว่าวิธีนี้ช่วยได้แค่ไหน
ลองนึกภาพนักร้องไทยคนหนึ่งที่เสียงถูกโคลนด้วย AI ไปพากย์โฆษณาอาหารเสริม (ตัวอย่างสมมติ) แฟนเพลงเชื่อ เจ้าตัวไม่รู้เรื่อง แล้วเจ้าตัวทำอะไรได้บ้าง ข่าวจาก PPC Land, The Star (Reuters) และ Cybernews เมื่อ 5–7 ต.ค. 2569 ที่เล่าว่า Meloni ยื่นจดเสียงของตัวเอง ทำให้คำถามนี้ถูกพูดถึงมากขึ้น
สรุปสั้น: Meloni ยื่นคำขอจดเสียง 4 วินาทีเป็น Sound Mark ที่ EUIPO เมื่อ 5 ต.ค. 2569 ครอบคลุม 51 รายการใน 3 จำพวก สถานะคืออยู่ระหว่างตรวจสอบ ยังไม่ใช่การจดทะเบียนสำเร็จ ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าการจดไม่ได้ให้สิทธิผูกขาดเสียงโดยตรง ไทยรับจดเครื่องหมายเสียงได้ตั้งแต่แก้กฎหมายเมื่อ พ.ศ. 2559 แต่ Sound Mark เป็นเพียงเครื่องมือหนึ่ง ต้องใช้คู่กับสัญญาและ PDPA
Sound Mark ของ Meloni คืออะไร และยื่นจดอะไรไว้บ้าง
Sound Mark ของ Meloni คือคำขอจดเครื่องหมายเสียงที่ยื่นต่อ EUIPO เมื่อ 5 ต.ค. 2569 เลขที่คำขอ 019431219 เป็นเสียงบันทึก 4 วินาที พูดซ้ำสองครั้งว่า Io sono Giorgia Meloni สถานะคืออยู่ระหว่างตรวจสอบ ยังไม่ใช่การจดทะเบียนสำเร็จ และผลสุดท้ายยังไม่ทราบ
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงาน |
|---|---|
| ผู้ยื่น/หน่วยงาน | Giorgia Meloni ยื่นต่อ EUIPO |
| วันที่ยื่น | 5 ต.ค. 2569 (คำขอเลขที่ 019431219) |
| ตัวเครื่องหมาย | เสียงบันทึก 4 วินาที พูดซ้ำ 2 ครั้งว่า Io sono Giorgia Meloni |
| สถานะ | อยู่ระหว่างตรวจสอบ (ยังไม่ใช่การจดทะเบียนสำเร็จ) |
| ขอบเขต | 51 รายการใน 3 จำพวก: 9 (สื่อดาวน์โหลดได้) · 41 (สิ่งพิมพ์ อีเวนต์ การฝึกอบรม) · 45 (จัดประชุมทางการเมือง) |
| เป้าหมายที่สำนักงานระบุ | ป้องกันดีปเฟกที่สร้างด้วย AI |
สื่ออิตาลีและผู้เชี่ยวชาญที่ข่าวอ้างถึงเตือนว่า การจดทะเบียนไม่ได้ให้สิทธิผูกขาดเสียงโดยตรง เจ้าของยังต้องพิสูจน์ความคล้าย สินค้าหรือบริการ และความสับสน และเสี่ยงถูกปฏิเสธเรื่องลักษณะบ่งเฉพาะ อิตาลีมีกฎหมายฉบับที่ 132 ปี ค.ศ. 2025 (พ.ศ. 2568) ที่เพิ่มมาตรา 612-quater ในประมวลกฎหมายอาญา เอาผิดการเผยแพร่เนื้อหาปลอมด้วย AI โดยไม่ได้รับความยินยอม โทษจำคุก 1–5 ปี และก่อนหน้านี้มีนักแสดงอิตาลีจดเสียงเป็นเครื่องหมายใน EU มาแล้ว
Sound Mark กระทบดารา อินฟลูเอนเซอร์ และแบรนด์ไทยอย่างไร
Sound Mark กระทบดารา อินฟลูเอนเซอร์ เอเจนซี และแบรนด์ไทยในแง่ที่เป็นเครื่องมือเพิ่มอีกชิ้นสำหรับสู้การโคลนเสียง ไม่ใช่เกราะกันดีปเฟกทั้งหมด ส่วนที่เป็นข้อเท็จจริงมาจากข่าวต่างประเทศ ส่วนการเชื่อมกับกฎหมายไทยเป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน
ไทยจดเครื่องหมายการค้าเสียงได้หรือไม่
ได้ เพราะกฎหมายเครื่องหมายการค้าไทยรับจดเครื่องหมายเสียงได้ตั้งแต่การแก้ไขเมื่อ พ.ศ. 2559 ดารา อินฟลูเอนเซอร์ และแบรนด์ไทยจึงยื่นจด jingle หรือวลีประจำตัวได้ แต่ Sound Mark คุ้มครองเสียงที่ใช้บอกที่มาของสินค้าหรือบริการ ไม่ใช่ทุกเสียงของคนคนนั้น
ผู้เขียนมองว่าผู้ยื่นในไทยควรเตรียมรับคำถามเรื่องลักษณะบ่งเฉพาะทำนองเดียวกับกรณีของ Meloni เรื่องจังหวะการจดเครื่องหมายอ่านเพิ่มได้ใน จดเครื่องหมายการค้าทีหลังอาจไม่ช่วย: บทเรียนจากคดี justforfans.app สำหรับธุรกิจไทย
Sound Mark กันดีปเฟกเสียงได้จริงหรือไม่
กันได้ไม่ทั้งหมด เพราะเครื่องหมายการค้าคุ้มครองเฉพาะการใช้ในทางการค้ากับสินค้าหรือบริการที่จดไว้ ถ้าคลิปปลอมไม่ได้เอาเสียงไปใช้เป็นเครื่องหมายสินค้า เจ้าของเครื่องหมายก็ต้องหาทางอื่นประกอบ ข้อดีคือเมื่อใช้คู่กับสัญญาและ PDPA จะทำให้แจ้งลบบนแพลตฟอร์มได้ง่ายขึ้น ข้อนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน
เครื่องมือกฎหมายไทยอะไรใช้คู่กับ Sound Mark ได้บ้าง
ใช้ได้อย่างน้อย 3 ทางควบคู่กัน คือฟ้องละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ใช้ PDPA เพราะเสียงที่ระบุตัวบุคคลได้เป็นข้อมูลส่วนบุคคล และถ้าคลิปเสียงปลอมถูกใช้หลอกลวงให้เกิดความเสียหาย อาจโยงไปถึงความผิดนำเข้าข้อมูลเท็จ (พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.14) ได้ แต่ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี
ไทยยังไม่มีกฎหมายสิทธิในภาพลักษณ์ (publicity right) โดยตรง ส่วนศาลโตเกียววางหลักคุ้มครองเสียงตามสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์ไว้ ดูใน ศาลโตเกียวตัดสินคดี Kenjiro Tsuda วางหลักครั้งแรกว่าเสียงคนได้รับความคุ้มครองตามสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์ แม้ยกฟ้องคดีโคลนเสียง AI บน TikTok สัญญานักพากย์และพรีเซนเตอร์ไทยต้องเพิ่มข้อไหน
เอเจนซี ค่ายเพลง และแบรนด์ที่ใช้เสียงพรีเซนเตอร์ควรเพิ่มข้อสัญญาอะไร
ควรเพิ่มข้อสัญญาเรื่องสิทธิในเสียงและห้ามโคลนเสียงด้วย AI ให้ชัดว่าใครใช้เสียงได้ ที่ไหน นานเท่าไร และห้ามนำไปฝึกโมเดล พร้อมพิจารณาจดเครื่องหมายเสียงสำหรับ jingle หรือวลีประจำตัวที่ใช้ระบุสินค้าหรือบริการจริง
ถ้าไม่ป้องกันเสียงของตัวเองไว้ก่อน จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่เตรียมอะไรไว้ เมื่อเสียงถูกโคลนไปขายของหรือหลอกลวง เจ้าของเสียงจะไม่มีเอกสารที่ยื่นแจ้งลบได้ทันที ต้องเริ่มพิสูจน์ตัวตนและความเสียหายจากศูนย์ ฝั่งแบรนด์ที่จ้างพรีเซนเตอร์ด้วยสัญญาที่ไม่พูดถึง AI ก็อาจถูกถามว่าเอาเสียงไปทำอะไรต่อได้บ้าง ทั้งสองฝ่ายเสียเวลาในช่วงที่คลิปปลอมกำลังกระจาย
ดาราและแบรนด์ไทยควรทำอะไรเพื่อป้องกันการโคลนเสียงด้วย AI
ดาราและแบรนด์ไทยควรเริ่มจากสัญญาและหลักฐาน แล้วค่อยพิจารณาจดเครื่องหมายเสียง 5 ข้อนี้ทำได้โดยไม่ต้องรอให้ถูกโคลนก่อน
- 1. ใส่ข้อห้ามโคลนเสียงด้วย AI ในสัญญา ระบุว่าใครใช้เสียงได้ ที่ไหน นานเท่าไร และห้ามนำไปฝึกโมเดลหรือสร้างเสียงสังเคราะห์
- 2. พิจารณาจดเครื่องหมายเสียง เฉพาะ jingle หรือวลีประจำตัวที่ใช้ระบุสินค้าหรือบริการจริง และเลือกจำพวกให้ตรงกับที่ใช้
- 3. เก็บไฟล์เสียงต้นฉบับพร้อมหลักฐาน วันที่อัด ผู้บันทึก และสิทธิ์ในไฟล์ เพื่อพิสูจน์ได้ว่าอะไรเป็นของจริง
- 4. เตรียมชุดเอกสารแจ้งลบบนแพลตฟอร์ม ทะเบียนเครื่องหมาย สัญญา และหลักฐานตัวตน พร้อมระบุคนที่รับผิดชอบแจ้ง
- 5. ทบทวนช่องทางกฎหมายที่ใช้คู่กัน ฟ้องละเมิด PDPA และความผิดตามกฎหมายคอมพิวเตอร์ ให้ที่ปรึกษาตรวจเป็นรายกรณี
ถ้าต้องการคนช่วยร่างข้อสัญญาเรื่องสิทธิในเสียงและวางลำดับการป้องกัน ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru และติดตามเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาต่อได้ที่ หมวด Tech Law & IP
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ผมมองว่าข่าวนี้สอนว่าเครื่องหมายการค้าไม่ใช่ยาวิเศษกันดีปเฟก จดเสียงไว้ไม่ได้แปลว่าเสียงเราปลอดภัย แต่แปลว่าเรามีเอกสารฉบับแรกไปยื่นต่อแพลตฟอร์ม สำหรับคนดังไทย สัญญากับเอเจนซีและค่ายเพลงสำคัญไม่แพ้ทะเบียนเลย เพราะคนที่มีเสียงของเราอยู่ในมือก่อนใครคือคู่สัญญาของเราเอง
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Sound Mark
Sound Mark คืออะไร
Sound Mark คือเครื่องหมายการค้าเสียง เป็นเสียงที่จดทะเบียนเพื่อบอกที่มาของสินค้าหรือบริการ ไทยรับจดได้ตั้งแต่การแก้ไขกฎหมายเมื่อ พ.ศ. 2559
Meloni จดเสียงเป็นเครื่องหมายการค้าสำเร็จแล้วหรือยัง
ยังไม่สำเร็จ เป็นเพียงคำขอที่ยื่นต่อ EUIPO เมื่อ 5 ต.ค. 2569 สถานะคืออยู่ระหว่างตรวจสอบ ผู้เชี่ยวชาญที่ข่าวอ้างถึงเตือนว่ายังเสี่ยงถูกปฏิเสธเรื่องลักษณะบ่งเฉพาะ
จดเสียงเป็นเครื่องหมายการค้ากันดีปเฟกได้จริงไหม
กันได้ไม่ทั้งหมด การจดไม่ได้ให้สิทธิผูกขาดเสียงโดยตรง เจ้าของยังต้องพิสูจน์ความคล้าย สินค้าหรือบริการ และความสับสน แต่ช่วยให้แจ้งลบบนแพลตฟอร์มได้ง่ายขึ้นเมื่อใช้คู่กับสัญญาและ PDPA
ดาราและแบรนด์ไทยควรจด Sound Mark ไหม
ควรจดเมื่อมี jingle หรือวลีประจำตัวที่ใช้ระบุสินค้าหรือบริการจริง แต่ไม่ควรถือว่าเพียงพอ ต้องมีสัญญาห้ามโคลนเสียงด้วย AI และเตรียมช่องทางแจ้งลบไว้ควบคู่กัน
แหล่งอ้างอิง
- PPC Land — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ PPC Land
- The Star (Reuters) — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ The Star
- Cybernews — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ Cybernews
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
