คดี Kenjiro Tsuda คือคดีที่นักพากย์ชื่อดังของญี่ปุ่นฟ้องผู้ให้บริการ TikTok ให้ลบคลิปที่ใช้ AI โคลนเสียงของเขา ศาลแขวงโตเกียวตัดสินเมื่อ 30 กันยายน 2569 ว่าเสียงคนอาจได้รับความคุ้มครองตามสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์ แม้สุดท้ายจะยกฟ้อง บทความนี้เขียนให้แบรนด์ ครีเอเตอร์ และนักพากย์ไทย ได้รู้ว่าสัญญาควรเพิ่มข้อไหน
ลองนึกภาพเปิด TikTok แล้วได้ยินเสียงนักพากย์การ์ตูนที่ชอบ พูดโฆษณาสินค้าที่เขาไม่เคยรับงาน เสียงเหมือนจนแยกไม่ออกเพราะ AI ทำขึ้น ก่อนหน้านี้ TechLawNow เคยเขียนเรื่องนี้ไว้ตอนรอศาลตัดสินใน จับตาคดีโคลนเสียง AI: ศาลโตเกียวนัดตัดสินคดี Kenjiro Tsuda ฟ้อง TikTok 30 ก.ย. แบรนด์และครีเอเตอร์ไทยควรเช็กอะไร วันนี้ศาลตัดสินแล้ว และผลออกมาซับซ้อนกว่าคำว่าแพ้หรือชนะ
สรุปสั้น: ในคดี Kenjiro Tsuda ศาลแขวงโตเกียววินิจฉัยว่าการใช้เสียงของนักแสดงโดยไม่ได้รับอนุญาตเพื่อหาประโยชน์จากแรงดึงดูดทางการค้าของเสียงนั้น อาจละเมิดสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์ (right of publicity) นับเป็นบรรทัดฐานแรกของญี่ปุ่น แต่ศาลยกฟ้องเพราะผู้โพสต์ลบบัญชีไปหมดแล้ว จึงไม่เหลือคลิปให้สั่งลบ และไม่ได้ชี้ว่ามีการละเมิดจริงหรือไม่ ฝ่าย Tsuda จะไม่อุทธรณ์ สำหรับไทย เสียงที่ระบุตัวคนได้เป็นข้อมูลส่วนบุคคล สัญญานักพากย์และพรีเซนเตอร์จึงควรเพิ่มข้อเรื่องการโคลนเสียงด้วย AI ให้ชัด
คดี Kenjiro Tsuda ศาลตัดสินว่าอย่างไร
ศาลแขวงโตเกียวในคดี Kenjiro Tsuda โดยผู้พิพากษา Aya Takahashi วินิจฉัยว่าการใช้เสียงของนักแสดงโดยไม่ได้รับอนุญาต เพื่อหาประโยชน์จากแรงดึงดูดทางการค้าของเสียง อาจเป็นการละเมิดสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์ ตามรายงานของ Music Business Worldwide และ Inven Global นี่คือบรรทัดฐานแรกของญี่ปุ่นที่รับรองว่าเสียงอยู่ในขอบเขตของสิทธินี้
คดีนี้ Tsuda ฟ้องผู้ให้บริการ TikTok ขอให้ลบคลิปที่ใช้ AI โคลนเสียงของเขาอย่างน้อย 188 คลิป ซึ่งโพสต์ช่วงกรกฎาคม 2567 ถึงกันยายน 2568 บัญชีที่โพสต์มีผู้ติดตามกว่า 210,000 คน และคาดว่ามีรายได้ราว 500,000–750,000 เยนต่อเดือน
ศาลยกฟ้องเพราะผู้โพสต์นิรนามลบบัญชีทั้งหมดไปตั้งแต่พฤษภาคม 2569 จึงไม่เหลือเนื้อหาให้สั่งลบ ศาลไม่ได้วินิจฉัยว่ามีการละเมิดจริงหรือไม่ และไม่ได้ชี้ประเด็นตามกฎหมายป้องกันการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมของญี่ปุ่น ไม่มีการกำหนดค่าเสียหาย ฝ่าย Tsuda ระบุว่าได้ผลตามที่ต้องการแล้วและจะไม่อุทธรณ์
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| ศาล / วันที่ | ศาลแขวงโตเกียว (ผู้พิพากษา Aya Takahashi) · 30 กันยายน 2569 |
| คู่ความ | Kenjiro Tsuda ฟ้องผู้ให้บริการ TikTok |
| คลิปที่ฟ้อง | อย่างน้อย 188 คลิป (ก.ค. 2567 – ก.ย. 2568) · ผู้ติดตามกว่า 210,000 คน |
| รายได้ที่คาด | ราว 500,000–750,000 เยนต่อเดือน |
| ผลคดี | ยกฟ้อง แต่วางหลักว่าเสียงอาจได้รับความคุ้มครอง · ไม่อุทธรณ์ |
คดี Kenjiro Tsuda กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
คดี Kenjiro Tsuda กระทบธุรกิจไทยในฐานะสัญญาณว่าศาลในเอเชียเริ่มรับรองว่าเสียงเป็นส่วนหนึ่งของบุคลิกภาพ แม้คำพิพากษาญี่ปุ่นไม่ผูกพันไทย ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน แยกตามกลุ่มที่ใช้หรือเป็นเจ้าของเสียง
แบรนด์และเอเจนซีที่ทำโฆษณาด้วยเสียง AI
แบรนด์และเอเจนซีไทยที่ใช้เสียง AI ทำโฆษณาหรือคอนเทนต์ ต้องแยกให้ออกระหว่างเสียงสังเคราะห์ทั่วไปกับเสียงที่เลียนคนดัง ไทยยังไม่มีกฎหมายเรื่องสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์โดยตรง แต่การใช้เสียงที่คนฟังแล้วรู้ว่าเป็นใครเพื่อขายของ ยังเสี่ยงถูกฟ้องฐานละเมิด และเสี่ยงเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลด้วย
เสียงที่ระบุตัวบุคคลได้เป็นข้อมูลส่วนบุคคล และถ้านำไปใช้เป็นข้อมูลชีวภาพ (biometric) เช่น ใช้ยืนยันตัวตนหรือสร้างโมเดลเลียนเสียง ก็อาจเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 ผู้เขียนมองว่าทางที่ปลอดภัยคือมีหนังสืออนุญาตใช้เสียงทุกครั้งที่เสียง AI ฟังแล้วคล้ายคนจริง
นักพากย์ พรีเซนเตอร์ และครีเอเตอร์ที่เป็นเจ้าของเสียง
นักพากย์และพรีเซนเตอร์ไทยได้ประโยชน์จากหลักในคดี Kenjiro Tsuda เพราะแสดงว่าเจ้าของเสียงชนะในเชิงหลักการ แม้คดีจะถูกยกฟ้องด้วยเหตุทางเทคนิค แต่สัญญาที่เซ็นไปแล้วหลายฉบับอาจให้สิทธิใช้ “งานเสียง” กว้างจนผู้ว่าจ้างตีความว่าเอาไปฝึก AI ได้ สัญญาจึงควรเขียนให้ชัดว่าห้ามหรืออนุญาตการโคลนเสียงด้วย AI แค่ไหน
ประเด็นสัญญาคล้ายกันเคยเกิดในเยอรมนี อ่านได้ที่ ศาลมิวนิกตัดสินข้อสัญญาให้สิทธิฝึก AI จากงานนักข่าวฟรีแลนซ์เป็นโมฆะ ครีเอเตอร์และสื่อไทยต้องทบทวนสัญญาอย่างไร
แพลตฟอร์มและคนทั่วไป
คดีนี้แสดงปัญหาของการฟ้องผู้โพสต์นิรนาม เมื่อบัญชีถูกลบ คดีก็เดินต่อยาก แพลตฟอร์มจึงควรมีช่องทางแจ้งลบคลิปที่ใช้เสียงโคลนได้เร็ว ส่วนคนทั่วไปควรรู้ว่าเสียงที่ได้ยินในคลิปอาจไม่ใช่ของคนนั้นจริง
ถ้าไม่ทบทวนสัญญาเรื่องเสียง AI จะเสี่ยงอะไร
ถ้าธุรกิจไม่ทบทวนสัญญาเรื่องเสียง AI ความเสี่ยงแรกคือแบรนด์ถูกเจ้าของเสียงฟ้องหรือถูกประจานในโซเชียลว่าขโมยเสียง ความเสี่ยงที่สองคือข้อพิพาทกับนักพากย์และพรีเซนเตอร์ที่เคยเซ็นสัญญาแบบกว้าง ๆ แล้วพบว่าเสียงของตัวเองถูกนำไปโคลน ความเสี่ยงที่สามคือเรื่อง PDPA ถ้าเก็บหรือใช้ข้อมูลเสียงเกินที่แจ้งไว้
แบรนด์ เอเจนซี และครีเอเตอร์ไทยควรทำอะไรตอนนี้
แบรนด์ เอเจนซี และครีเอเตอร์ไทยควรใช้ผลคดี Kenjiro Tsuda เป็นจังหวะทบทวนสัญญาที่เกี่ยวกับเสียงทั้งหมด สี่ข้อนี้ควรอยู่ในสัญญาทุกฉบับ
- 1. เพิ่มข้อ “สิทธิในเสียงและการโคลนด้วย AI” ในสัญญาพรีเซนเตอร์ นักพากย์ และครีเอเตอร์ ระบุว่าห้ามหรืออนุญาตการโคลนเสียงแค่ไหน
- 2. ทำหนังสืออนุญาตใช้เสียง (voice license) แยกต่างหาก กำหนดงานที่ใช้ได้ ระยะเวลา ค่าตอบแทน และการลบโมเดลเสียงเมื่อหมดสัญญา
- 3. ห้ามทีมใช้เสียง AI ที่เลียนคนดังโดยไม่มีหนังสืออนุญาต เขียนเป็นนโยบายภายในของเอเจนซีและแบรนด์
- 4. แจ้งการใช้ข้อมูลเสียงใน Privacy Notice ถ้าเก็บเสียงคนไปสร้างโมเดล ให้ระบุวัตถุประสงค์และฐานทางกฎหมายตาม PDPA ให้ครบ
ถ้าองค์กรต้องการคนช่วยร่างข้อสัญญาเรื่องเสียงและ AI ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
เวลาตรวจสัญญาพรีเซนเตอร์ให้ลูกค้า ผมยังเจอข้อให้สิทธิใช้ “ภาพและเสียง” แบบไม่จำกัดสื่อ ซึ่งเขียนไว้ก่อนยุค AI โคลนเสียงจะมา คดีนี้แพ้ในกระดาษ แต่ชนะในหลักการ และหลักการคือสิ่งที่ศาลอื่นจะหยิบไปใช้ต่อ ผมคิดว่านักพากย์ไทยควรถือว่าเสียงเป็นทรัพย์สินที่ต้องเขียนสัญญาคุ้มครองแยก ส่วนแบรนด์ควรถามตัวเองก่อนใช้เสียง AI ทุกครั้งว่า ถ้าเจ้าของเสียงตัวจริงได้ยิน เขาจะรู้สึกอย่างไร
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับคดี Kenjiro Tsuda
คดี Kenjiro Tsuda ผลเป็นอย่างไร
ศาลแขวงโตเกียวยกฟ้องคดี Kenjiro Tsuda เพราะผู้โพสต์ลบบัญชีไปหมดแล้ว แต่วางหลักครั้งแรกของญี่ปุ่นว่าการใช้เสียงคนโดยไม่ได้รับอนุญาตเพื่อหาประโยชน์ทางการค้า อาจละเมิดสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์ ไม่มีค่าเสียหาย และฝ่าย Tsuda จะไม่อุทธรณ์
เสียงคนมีสิทธิคุ้มครองตามกฎหมายไทยไหม
ไทยยังไม่มีกฎหมายเรื่องสิทธิในการใช้ภาพลักษณ์โดยตรง แต่เสียงที่ระบุตัวบุคคลได้เป็นข้อมูลส่วนบุคคล และถ้าใช้เป็นข้อมูลชีวภาพก็อาจเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 การนำเสียงคนอื่นไปใช้หาประโยชน์จึงยังมีความเสี่ยง
ใช้ AI โคลนเสียงคนดังทำคอนเทนต์ผิดกฎหมายไหม
ขึ้นกับว่าได้รับอนุญาตหรือไม่และใช้เพื่ออะไร ถ้าใช้เพื่อหาประโยชน์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต มีความเสี่ยงทั้งเรื่องละเมิดและ PDPA ทางที่ปลอดภัยคือขอหนังสืออนุญาตใช้เสียงก่อนทุกครั้ง
สัญญานักพากย์ควรเพิ่มข้ออะไรเรื่อง AI
สัญญานักพากย์ควรเพิ่มข้อสิทธิในเสียงและการโคลนด้วย AI ระบุว่าห้ามหรืออนุญาตแค่ไหน ใช้กับงานอะไร ค่าตอบแทนเท่าไร และต้องลบโมเดลเสียงเมื่อหมดสัญญาหรือไม่
แหล่งอ้างอิง
- Music Business Worldwide — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวศาลโตเกียวรับรองสิทธิในเสียงที่ Music Business Worldwide
- Inven Global — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวคดี Kenjiro Tsuda ที่ Inven Global
อ่านบทความกฎหมายเทคโนโลยีและทรัพย์สินทางปัญญาอื่น ๆ ได้ที่ หมวด Tech Law & IP
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
