EU AI Act ลายน้ำ AI คือหน้าที่ตามมาตรา 50(2) ที่ให้ผู้ให้บริการ Generative AI ฝังเครื่องหมายแบบที่เครื่องอ่านได้ลงในภาพ เสียง วิดีโอ หรือข้อความที่ระบบสร้าง ระบบที่วางตลาดก่อน 2 สิงหาคม 2569 (ค.ศ. 2026) ได้ผ่อนผันถึง 2 ธันวาคม 2569 ค่าปรับสูงสุด 15 ล้านยูโรหรือ 3% ของรายได้ทั่วโลก บทความนี้เหมาะกับสตาร์ทอัพ SaaS และเอเจนซีไทยที่มีลูกค้าใน EU
ลองนึกภาพสตาร์ทอัพไทย 15 คนที่ขายแอปสร้างภาพสินค้าด้วย AI ให้ร้านค้าออนไลน์ในเยอรมนี (ตัวอย่างสมมติ) แอปเปิดขายตั้งแต่ต้นปี 2569 ไฟล์ที่ลูกค้าดาวน์โหลดไปไม่มีอะไรบอกเครื่องตรวจเลยว่าเป็นภาพจาก AI ถ้าไม่แก้ก่อน 2 ธันวาคม 2569 สตาร์ทอัพรายนี้อาจทั้งเสี่ยงค่าปรับ และเสี่ยงที่ลูกค้า EU จะยกเลิกสัญญา
สรุปสั้น: ตามรายงานของ Cloud Security Alliance ระบบ Gen AI ที่วางตลาดใน EU ก่อน 2 สิงหาคม 2569 ต้องฝังเครื่องหมายที่เครื่องอ่านได้ตาม EU AI Act มาตรา 50(2) ภายใน 2 ธันวาคม 2569 ส่วนระบบที่ออกหลังวันนั้นไม่ได้ผ่อนผัน ผู้ให้บริการไทยที่มีผู้ใช้ใน EU ควรเลือกมาตรฐานเปิดอย่าง C2PA และทดสอบกับไฟล์จริงก่อนเส้นตาย
EU AI Act ลายน้ำ AI คืออะไร เกิดอะไรขึ้น
EU AI Act ลายน้ำ AI คือหน้าที่ของผู้ให้บริการ (provider) ระบบ Generative AI ที่ต้องทำให้ผลลัพธ์ที่ระบบสร้าง “ตรวจได้ด้วยเครื่อง” ว่ามาจาก AI ไม่ใช่แค่แปะป้ายให้คนอ่าน Cloud Security Alliance (CSA) ออกบันทึกวิจัยเมื่อ 21 กันยายน 2569 สรุปเส้นตายของหน้าที่นี้ไว้
ประเด็นที่ต้องระวังคือที่มาของการผ่อนผัน CSA รายงานว่าการผ่อนผันถึง 2 ธันวาคม 2569 มาจากข้อตกลง Digital Omnibus เมื่อพฤษภาคม 2569 แต่ข้อมูลนี้ยังไม่ได้ตรวจกับราชกิจจานุเบกษาของ EU (Official Journal) ผู้ประกอบการจึงควรวางแผนตามวันที่ 2 ธันวาคม และติดตามประกาศทางการไปพร้อมกัน
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงานของ CSA |
|---|---|
| ระบบที่วางตลาดก่อน 2 ส.ค. 2569 | ผ่อนผันหน้าที่ตามมาตรา 50(2) ถึง 2 ธ.ค. 2569 |
| ระบบที่ออกหลัง 2 ส.ค. 2569 | ไม่ได้ผ่อนผัน |
| มาตรา 50(1), (3), (4) และป้าย deepfake ของ deployer | มีผลแล้วตั้งแต่ 2 ส.ค. 2569 |
| ค่าปรับตามมาตรา 99 | สูงสุด 15 ล้านยูโรหรือ 3% ของรายได้ทั่วโลก |
| ที่มาของการผ่อนผัน | ข้อตกลง Digital Omnibus พ.ค. 2569 (ยังไม่ได้ตรวจกับราชกิจจานุเบกษา EU) |
TechLawNow เคยสรุปภาพรวมหน้าที่ตามมาตรา 50 ไว้ใน EU AI Act เริ่มบังคับจริง: ธุรกิจไทยที่ขายใน EU เสี่ยงอะไรจากมาตรา 50 ส่วนเรื่องใหม่ในบทความนี้คือเส้นตายเฉพาะของมาตรา 50(2) สำหรับระบบที่วางตลาดไปแล้ว
EU AI Act ลายน้ำ AI กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
EU AI Act ลายน้ำ AI กระทบธุรกิจไทยที่มีผู้ใช้หรือลูกค้าใน EU แม้บริษัทจะจดทะเบียนในไทย เพราะหน้าที่ผูกกับการวางระบบในตลาด EU ไม่ได้ผูกกับที่ตั้งบริษัท กลุ่มที่โดนตรงที่สุดมี 3 กลุ่ม ส่วนวิเคราะห์ด้านล่างเป็นความเห็นของผู้เขียน
สตาร์ทอัพและ SaaS ไทยที่ขายเครื่องมือสร้างภาพ เสียง หรือข้อความ ต้องทำอะไร
สตาร์ทอัพที่ขายเครื่องมือ Gen AI ให้ผู้ใช้ใน EU อยู่ในฐานะ provider จึงต้องฝังเครื่องหมายที่เครื่องอ่านได้ในผลลัพธ์ ถ้าเปิดขายก่อน 2 สิงหาคม 2569 มีเวลาถึง 2 ธันวาคม 2569 ถ้าเปิดหลังจากนั้น หน้าที่มีผลทันที
งานจริงไม่ได้อยู่ที่หน้าจอแอป แต่อยู่ที่ไฟล์ที่ผู้ใช้ส่งออก ทีมต้องเช็กว่าเครื่องหมายยังอยู่หลังผู้ใช้ดาวน์โหลด บีบอัด หรือแปลงไฟล์หรือไม่ จุดที่มักพลาดคือทดสอบแค่ไฟล์ต้นฉบับในเซิร์ฟเวอร์ ไม่ได้ทดสอบไฟล์ที่ลูกค้าได้รับจริง
เอเจนซีไทยที่ผลิตคอนเทนต์ AI ให้แบรนด์ยุโรป เสี่ยงตรงไหน
เอเจนซีที่ใช้เครื่องมือของคนอื่นผลิตงานให้แบรนด์ EU มักอยู่ในฐานะ deployer หน้าที่ติดป้าย deepfake ของ deployer มีผลแล้วตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2569 ไม่มีผ่อนผัน เอเจนซีจึงควรเช็กว่าคลิปหรือภาพที่เหมือนคนจริงติดป้ายครบหรือไม่ ประเด็นป้ายเนื้อหา AI สำหรับธุรกิจไทยเคยสรุปไว้ใน EU AI Act เริ่มบังคับใช้: ธุรกิจไทยต้องรู้เรื่อง AI Content Label
ความเสี่ยงที่ใกล้ตัวกว่าค่าปรับคือสัญญา แบรนด์ยุโรปมีแนวโน้มขอให้เอเจนซีรับรองว่างานทำตามมาตรา 50 ถ้าเอเจนซีใช้เครื่องมือที่ไม่ฝังเครื่องหมาย ก็อาจผิดคำรับรองในสัญญาเอง
บริษัทไทยที่ใช้ AI ขายแค่ในประเทศ ต้องสนใจไหม
บริษัทที่ขายแค่ในไทยยังไม่มีหน้าที่ตาม EU AI Act โดยตรง แต่ควรจับตาเพราะหลักความโปร่งใสของเนื้อหา AI อยู่ในร่างกฎหมาย AI ของ ETDA ด้วย ถ้าวางระบบลายน้ำด้วยมาตรฐานเปิดตั้งแต่ตอนนี้ ก็เตรียมพร้อมรับทั้งกฎ EU และกฎไทยไปพร้อมกัน
ภาพรวมของเส้นเวลา EU AI Act ส่วนอื่นอยู่ใน EU AI Act 2026: Article 50 ยังใช้ บริษัทไทยต้องแยก AI Timeline
เทียบกับกฎหมายไทย: EU AI Act ลายน้ำ AI ต่างจากกฎไทยอย่างไร
ไทยยังไม่มีกฎหมายที่บังคับให้ฝังลายน้ำในผลงาน AI แต่มีหลักความโปร่งใสในร่างกฎหมาย AI ของ ETDA และมีกฎหมายที่ใช้กับเนื้อหาปลอมอยู่แล้ว ตารางนี้เทียบหน้าที่ของ EU กับสถานะในไทย
| ประเด็น | EU AI Act (ตามรายงาน) | กฎหมายไทย |
|---|---|---|
| ลายน้ำที่เครื่องอ่านได้ | มาตรา 50(2) ผ่อนผันระบบเดิมถึง 2 ธ.ค. 2569 | ยังไม่มีบทบังคับ มีหลักความโปร่งใสในร่างกฎหมาย AI ของ ETDA |
| ป้าย deepfake | หน้าที่ของ deployer มีผลแล้ว 2 ส.ค. 2569 | ยังไม่มีบทเฉพาะ ถ้าเนื้อหาปลอมทำให้เสียหายอาจเข้า พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.14 |
| ภาพหรือเสียงของคนจริง | ต้องติดป้ายเมื่อเป็น deepfake | PDPA ม.19 ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลต้องมีฐานทางกฎหมาย เช่น ความยินยอม |
| ค่าปรับ | สูงสุด 15 ล้านยูโรหรือ 3% ของรายได้ | ยังไม่มีค่าปรับเฉพาะเรื่องลายน้ำ |
ช่องว่างของไทยคือยังไม่มีมาตรฐานกลางว่า “ผลงาน AI” ต้องบอกที่มาอย่างไร ธุรกิจที่ขายข้ามประเทศจึงควรใช้เกณฑ์ EU เป็นเพดาน เพราะทำครั้งเดียวใช้ได้ทั้งสองตลาด
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ทำอะไรก่อน 2 ธันวาคม 2569 ผู้ให้บริการ Gen AI ที่มีผู้ใช้ใน EU เสี่ยงค่าปรับสูงสุด 15 ล้านยูโรหรือ 3% ของรายได้ทั่วโลก ซึ่งเป็นเพดานทางกฎหมาย ไม่ใช่ตัวเลขที่ถูกปรับจริงทุกกรณี
ความเสี่ยงที่มาเร็วกว่าคือธุรกิจ ลูกค้า EU อาจยกเลิกสัญญาหรือระงับการซื้อ ถ้าผู้ขายตอบไม่ได้ว่าไฟล์ที่ส่งมอบมีเครื่องหมาย AI หรือไม่ และหากทีมต้องแก้ระบบหลังเส้นตาย ต้นทุนจะสูงกว่าวางแผนล่วงหน้า
สตาร์ทอัพและเอเจนซีไทยควรทำอะไรตอนนี้
สตาร์ทอัพและเอเจนซีไทยที่มีลูกค้า EU ควรทำ 5 งานนี้ตามลำดับ โดยใช้ 2 ธันวาคม 2569 เป็นเส้นตายของงาน EU AI Act ลายน้ำ AI
ไทม์ไลน์แนะนำ (ผู้เขียนเสนอ ไม่ใช่วันตามกฎหมาย ยกเว้น 2 ธ.ค.):
- ภายใน 15 พ.ย. 2569: แยกบทบาท provider / deployer และเลือกมาตรฐานลายน้ำ
- ภายใน 25 พ.ย. 2569: ทดสอบเครื่องหมายกับไฟล์ที่ผู้ใช้ส่งออกจริง
- ก่อน 2 ธ.ค. 2569: เปิดใช้จริงและแจ้งลูกค้า EU เป็นลายลักษณ์อักษร
- 1. ผู้ก่อตั้งหรือ CTO แยกบทบาทให้ชัด ทำตารางว่าผลิตภัณฑ์ใดเราเป็น provider ผลิตภัณฑ์ใดเป็น deployer และวางตลาดก่อนหรือหลัง 2 ส.ค. 2569
- 2. ทีมพัฒนาเลือกมาตรฐานเปิด เช่น C2PA หรือ watermark ที่เครื่องอ่านได้ แล้วบันทึกเหตุผลที่เลือกไว้เป็นหลักฐาน
- 3. ทีม QA ทดสอบไฟล์ปลายทาง ดาวน์โหลด บีบอัด และแปลงไฟล์ แล้วเช็กว่าเครื่องหมายยังอ่านได้
- 4. เอเจนซีติดป้าย deepfake ทันที หน้าที่ของ deployer มีผลแล้วตั้งแต่ 2 ส.ค. 2569 ไม่ต้องรอเดือนธันวาคม
- 5. ฝ่ายกฎหมายอัปเดตสัญญาลูกค้า EU ระบุว่าใครรับผิดชอบฝังเครื่องหมายและติดป้าย และติดตามประกาศ Digital Omnibus ในราชกิจจานุเบกษา EU ถ้าต้องการวางกรอบ AI Governance ทั้งองค์กร ดูรายละเอียดได้ที่ บริการวางระบบ AI Governance และ PDPA ของ Kooru
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ข้อสังเกตเชิงวิชาชีพของผมคือ หลายทีมคิดว่าแปะคำว่า “AI-generated” ไว้มุมภาพก็พอแล้ว แต่มาตรา 50(2) พูดถึงเครื่องหมายที่เครื่องอ่านได้ ซึ่งเป็นงานวิศวกรรม ไม่ใช่งานออกแบบ ลายน้ำ AI ที่หายไปตอนลูกค้ากดดาวน์โหลด ก็เท่ากับไม่มีลายน้ำ จุดที่ควรเช็กก่อนคือไฟล์ปลายทาง ไม่ใช่หน้าจอแอป และอย่าลืมว่าวันที่ 2 ธันวาคมยังมาจากรายงาน ต้องติดตามประกาศทางการของ EU ด้วย
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
ประวัติผู้เขียน · นโยบายบรรณาธิการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ EU AI Act ลายน้ำ AI
EU AI Act ลายน้ำ AI มีเส้นตายเมื่อไร
ตามรายงานของ Cloud Security Alliance ระบบ Gen AI ที่วางตลาดก่อน 2 สิงหาคม 2569 ต้องทำภายใน 2 ธันวาคม 2569 ส่วนระบบที่ออกหลัง 2 สิงหาคม 2569 ไม่ได้ผ่อนผัน การผ่อนผันนี้ยังไม่ได้ตรวจกับราชกิจจานุเบกษาของ EU
ไม่ทำลายน้ำ AI ตาม EU AI Act ปรับเท่าไร
ค่าปรับตามมาตรา 99 สูงสุด 15 ล้านยูโรหรือ 3% ของรายได้ทั่วโลก ตัวเลขนี้เป็นเพดานสูงสุด ไม่ใช่อัตราที่ใช้กับทุกกรณี
บริษัทไทยต้องทำตาม EU AI Act มาตรา 50 ด้วยหรือ
ต้องทำ ถ้าวางระบบ Gen AI ให้ผู้ใช้ใน EU หรือผลิตงานให้ลูกค้าใน EU แม้บริษัทจะตั้งอยู่ในไทย ส่วนบริษัทที่ขายในไทยอย่างเดียวยังไม่มีหน้าที่โดยตรง
แปะคำว่า AI-generated บนภาพพอไหม
ไม่พอสำหรับมาตรา 50(2) เพราะหน้าที่นี้คือเครื่องหมายที่เครื่องอ่านได้ เช่น C2PA หรือ watermark ป้ายที่คนอ่านเป็นอีกหน้าที่หนึ่ง เช่น ป้าย deepfake ของ deployer
แหล่งอ้างอิง
- Cloud Security Alliance — CSA Research Note: EU AI Act Article 50 watermarking deadline (21 กันยายน 2569) — อ่านต้นฉบับที่ Cloud Security Alliance
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
