กฎหมายสินทรัพย์ดิจิทัลของไทยกำลังจะถูกแก้ครั้งใหญ่ และคนที่ควรสนใจไม่ได้มีแค่เทรดเดอร์คริปโต แต่รวมถึงแอปฟินเทค สตาร์ทอัพที่ออกโทเคน และบริษัทจดทะเบียนด้วย สภาผู้แทนราษฎรเพิ่งรับหลักการร่างกฎหมายตลาดทุน 4 ฉบับ ซึ่งจะขยายอำนาจสอบสวนของ ก.ล.ต. และวางโครงสร้างตลาดดิจิทัลใหม่ ถ้ารอให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาก่อนค่อยขยับ อาจช้าเกินไป
สรุปสั้น: สภาผู้แทนราษฎรรับหลักการร่างแก้ไขกฎหมายตลาดทุน 4 ฉบับเมื่อ 23 ก.ย. 2569 รวมถึง พ.ร.ก. สินทรัพย์ดิจิทัล ครอบคลุม 6 ด้าน เช่น โครงสร้างพื้นฐานตลาดดิจิทัล อำนาจพนักงานสอบสวนของ ก.ล.ต. และทางเลือกใหม่สำหรับความผิดเล็กน้อย ร่างยังต้องผ่านชั้นกรรมาธิการวิสามัญ ธุรกิจฟินเทคจึงยังมีเวลาทำ gap analysis และส่งความเห็นได้
ร่างแก้กฎหมายสินทรัพย์ดิจิทัลและตลาดทุน 4 ฉบับ คืออะไร เกิดอะไรขึ้น
ร่างกฎหมายตลาดทุน 4 ฉบับ คือชุดร่างแก้ไขกฎหมายหลักที่กำกับตลาดทุนและสินทรัพย์ดิจิทัลของไทยพร้อมกันในรอบเดียว สภาผู้แทนราษฎรลงมติรับหลักการเมื่อ 23 ก.ย. 2569 ตามรายงานของกรุงเทพธุรกิจ พูดง่าย ๆ คือสภาเห็นด้วยกับ “ทิศทาง” แล้ว แต่รายละเอียดทีละมาตรายังแก้ได้
กฎหมายที่ถูกแก้มี 4 ฉบับ ได้แก่ พ.ร.บ. หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ร.บ. สัญญาซื้อขายล่วงหน้า พ.ร.บ. ทรัสต์เพื่อธุรกรรมในตลาดทุน และ พ.ร.ก. การประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล เนื้อหาครอบคลุม 6 ด้าน ข่าวยกตัวอย่างไว้ 3 เรื่อง คือ โครงสร้างพื้นฐานตลาดดิจิทัล การขยายอำนาจพนักงานสอบสวนของ ก.ล.ต. และการเพิ่ม “การรอการลงโทษ” เป็นทางเลือกแทนการฟ้องคดีสำหรับความผิดเล็กน้อย
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามข่าว |
|---|---|
| ใคร | สภาผู้แทนราษฎร |
| ทำอะไร | รับหลักการร่างแก้ไขกฎหมายตลาดทุน 4 ฉบับ |
| เมื่อไร | 23 ก.ย. 2569 (ข่าวเผยแพร่ 24 ก.ย. 2569) |
| กฎหมายที่แก้ | พ.ร.บ. หลักทรัพย์ฯ, พ.ร.บ. สัญญาซื้อขายล่วงหน้า, พ.ร.บ. ทรัสต์เพื่อธุรกรรมในตลาดทุน, พ.ร.ก. สินทรัพย์ดิจิทัล |
| ขอบเขต | 6 ด้าน เช่น โครงสร้างพื้นฐานตลาดดิจิทัล อำนาจสอบสวน ก.ล.ต. การรอการลงโทษ |
| ขั้นต่อไป | พิจารณาในชั้นกรรมาธิการวิสามัญ |
กฎหมายสินทรัพย์ดิจิทัลฉบับแก้ไข กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
กฎหมายสินทรัพย์ดิจิทัลฉบับแก้ไขจะกระทบธุรกิจ 3 กลุ่มชัดที่สุด คือผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล บริษัทฟินเทค และบริษัทจดทะเบียน จุดที่ต้องจับตามากที่สุดไม่ใช่เรื่องตลาด แต่คือ “อำนาจสอบสวนที่กว้างขึ้น” ซึ่งข่าวระบุว่าอาจรวมถึงการเรียกข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ส่วนต่อจากนี้คือการวิเคราะห์ของผู้เขียน ไม่ใช่เนื้อหาในร่างที่ยืนยันแล้ว
ผู้ให้บริการคริปโตและแพลตฟอร์มซื้อขาย: เตรียมรับคำขอข้อมูลที่ถี่และลึกขึ้น
ผู้ให้บริการคริปโตควรคาดว่าคำขอข้อมูลจากเจ้าหน้าที่จะมาเร็วและละเอียดขึ้น ถ้าร่างผ่านในรูปที่ขยายอำนาจเรียกข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์จริง ข้อมูลที่อาจถูกขอมีทั้ง log การซื้อขาย ประวัติการเข้าระบบ ไปจนถึงแชตกับลูกค้า
ลองนึกภาพแพลตฟอร์มเทรดขนาดกลางที่มีพนักงาน 30 คน เก็บ log กระจายไว้หลายระบบ ไม่มีใครรู้ว่าข้อมูลลูกค้ารายหนึ่งอยู่ที่ไหนบ้าง วันที่หนังสือเรียกข้อมูลมาถึง ทีมจะต้องรื้อหากันทั้งสัปดาห์ และเสี่ยงส่งข้อมูลเกินกว่าที่ถูกขอ
แอปฟินเทคและสตาร์ทอัพ: PDPA กับอำนาจรัฐจะชนกันตรงไหน
แอปฟินเทคต้องถือกฎ 2 ชุดไว้พร้อมกัน ชุดแรกคือหน้าที่ส่งข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ตามกฎหมาย อีกชุดคือหน้าที่คุ้มครองข้อมูลลูกค้าตาม กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ถ้าไม่มีขั้นตอนตรวจว่าคำขอชอบด้วยกฎหมายและขอเฉพาะข้อมูลที่จำเป็น บริษัทอาจพลาดได้ทั้ง 2 ทาง
ตัวอย่างสมมติ: สตาร์ทอัพกระเป๋าเงินดิจิทัลได้รับคำขอให้ส่งข้อมูลธุรกรรมของลูกค้า 1 ราย แต่พนักงานส่งไฟล์ export ทั้งเดือนที่มีข้อมูลลูกค้าอีกหลายพันคนปนไปด้วย กรณีนี้บริษัทต้องตอบคำถามเรื่องการเปิดเผยข้อมูลเกินจำเป็นทันที
บริษัทจดทะเบียน: การรอการลงโทษไม่ได้แปลว่าผิดแล้วไม่เป็นไร
บริษัทจดทะเบียนอาจมองว่าการเพิ่ม “การรอการลงโทษ” สำหรับความผิดเล็กน้อยเป็นข่าวดี เพราะเปิดทางออกที่ไม่ต้องขึ้นศาล มุมของผู้เขียนคือ ทางเลือกนี้น่าจะทำให้หน่วยงานกำกับดำเนินการกับความผิดเล็กน้อยได้เร็วและบ่อยขึ้น เพราะไม่ต้องใช้ทรัพยากรฟ้องคดีทุกเรื่อง
ผลในทางปฏิบัติคือ ความผิดเล็ก ๆ ที่เคยหลุดรอด เช่น เปิดเผยข้อมูลช้า หรือเอกสารไม่ครบ อาจถูกหยิบมาดำเนินการมากขึ้น เงื่อนไขจริงของการรอการลงโทษต้องรอดูร่างฉบับเต็ม
คนทั่วไปและนักลงทุนรายย่อย
นักลงทุนรายย่อยได้ประโยชน์ทางอ้อม ถ้าเจ้าหน้าที่สอบสวนการปั่นราคาหรือการหลอกลงทุนได้เร็วขึ้น คนที่ลงทุนผ่านแอปก็ควรรู้ด้วยว่า ข้อมูลการซื้อขายของตัวเองอาจถูกเรียกดูได้ในกรอบกฎหมาย ซึ่งเป็นเรื่องปกติของตลาดที่มีการกำกับ
ถ้าไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ธุรกิจที่รอให้กฎหมายประกาศใช้ก่อนค่อยปรับตัว จะเจอความเสี่ยง 3 เรื่อง
- เสียเงิน: ต้องจ้างที่ปรึกษาและแก้ระบบแบบเร่งด่วน ซึ่งแพงกว่าการวางแผนล่วงหน้าหลายเท่า
- เสี่ยงคดี: ส่งข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ไม่ครบหรือช้า หรือส่งเกินจนละเมิดสิทธิ์ลูกค้า
- เสียโอกาส: ช่วงกรรมาธิการคือช่วงเดียวที่เอกชนยังเสนอความเห็นได้ เมื่อผ่านสภาไปแล้วจะแก้ยากมาก
ธุรกิจฟินเทคและผู้ให้บริการคริปโตควรทำอะไรตอนนี้
ธุรกิจฟินเทคควรเริ่มเตรียมตั้งแต่ร่างอยู่ในชั้นกรรมาธิการ ไม่ต้องรอราชกิจจานุเบกษา 5 ข้อนี้ทำได้ภายในไตรมาสนี้
- 1. ขอร่างฉบับที่สภารับหลักการ ติดตามเอกสารจากสภาหรือ ก.ล.ต. แล้วสรุปเฉพาะส่วนที่พูดถึงอำนาจเรียกข้อมูลและการรอการลงโทษ
- 2. ทำแผนที่ข้อมูล (data map) ระบุว่าข้อมูลลูกค้า log ธุรกรรม และแชตเก็บไว้ที่ระบบไหน ใครเข้าถึงได้ และเก็บนานเท่าไร
- 3. เขียนขั้นตอนรับคำขอจากเจ้าหน้าที่ กำหนดคนรับเรื่อง วิธีตรวจว่าคำขอมีฐานกฎหมาย และวิธีส่งเฉพาะข้อมูลที่ถูกขอ
- 4. ทำ gap analysis เทียบร่างกับระบบปัจจุบัน จดว่าตรงไหนยังไม่พร้อม แล้วจัดลำดับตามความเสี่ยง
- 5. ส่งความเห็นผ่านสมาคมหรือช่องทางรับฟัง ถ้าร่างบางส่วนกระทบธุรกิจแรงเกินไป ช่วงนี้คือจังหวะที่ยังมีคนฟัง
ถ้าต้องการคนช่วยทำ data map และขั้นตอนรับคำขอข้อมูลให้สอดคล้องกับ PDPA ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru หรืออ่านบทวิเคราะห์อื่นในหมวด Digital Business และ Tech Law & IP
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
ผมมองว่าร่างชุดนี้ไม่ได้บอกแค่ว่าตลาดคริปโตจะถูกคุมเข้มขึ้น แต่บอกว่ารัฐกำลังจะเข้าถึงข้อมูลของธุรกิจได้ง่ายขึ้น คำถามที่ฟินเทคต้องตอบให้ได้ตั้งแต่วันนี้คือ ถ้ามีหนังสือเรียกข้อมูลมาพรุ่งนี้ เราหาข้อมูลเจอภายในกี่ชั่วโมง และส่งเฉพาะที่ถูกขอได้ไหม บริษัทที่ไม่รู้ว่าข้อมูลตัวเองอยู่ที่ไหน จะเสียเปรียบทั้งตอนเจอเจ้าหน้าที่และตอนเจอลูกค้า ช่วงกรรมาธิการเป็นเวลาที่ถูกที่สุดในการเตรียมตัว หลังจากนั้นทุกอย่างจะแพงขึ้น
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกฎหมายสินทรัพย์ดิจิทัล
กฎหมายสินทรัพย์ดิจิทัลฉบับแก้ไขมีผลบังคับใช้แล้วหรือยัง
ยังไม่มีผลบังคับใช้ สภาผู้แทนราษฎรเพิ่งรับหลักการเมื่อ 23 ก.ย. 2569 ขั้นต่อไปคือการพิจารณาในชั้นกรรมาธิการวิสามัญ ซึ่งรายละเอียดยังเปลี่ยนได้
ร่างกฎหมายตลาดทุน 4 ฉบับแก้กฎหมายอะไรบ้าง
ร่างทั้ง 4 ฉบับแก้ พ.ร.บ. หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ร.บ. สัญญาซื้อขายล่วงหน้า พ.ร.บ. ทรัสต์เพื่อธุรกรรมในตลาดทุน และ พ.ร.ก. การประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล โดยครอบคลุม 6 ด้าน
ก.ล.ต. จะเรียกข้อมูลจากแอปฟินเทคได้มากขึ้นหรือไม่
ข่าวระบุว่าร่างขยายอำนาจพนักงานสอบสวนของ ก.ล.ต. และอาจรวมถึงการเรียกข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ขอบเขตที่แน่นอนต้องรอดูตัวร่างที่ผ่านกรรมาธิการ ธุรกิจจึงควรเตรียมระบบค้นหาและส่งข้อมูลไว้ก่อน
การรอการลงโทษในร่างกฎหมายนี้หมายถึงอะไร
ตามข่าว การรอการลงโทษถูกเพิ่มเป็นทางเลือกแทนการฟ้องคดีสำหรับความผิดเล็กน้อย เงื่อนไขและขั้นตอนจริงยังต้องรอดูในร่างฉบับเต็ม จึงไม่ควรตีความว่าความผิดเล็กน้อยจะไม่มีผลใด ๆ
แหล่งอ้างอิง
- กรุงเทพธุรกิจ (bangkokbiznews.com) — สภาฯ รับหลักการร่างกฎหมายตลาดทุน 4 ฉบับ รวมการแก้ พ.ร.ก. สินทรัพย์ดิจิทัล — อ่านข่าวต้นฉบับที่กรุงเทพธุรกิจ
- นโยบายบรรณาธิการของ techlawnow.com — Editorial Policy
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
