e-KYC สแกนใบหน้าคือการยืนยันตัวตนทางออนไลน์ด้วยการถ่ายหน้าเทียบกับข้อมูลในบัตรประชาชน ซึ่งผู้ผ่านเกณฑ์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐรายใหม่ 1.75 ล้านคนต้องทำก่อนใช้สิทธิ บทความนี้เหมาะกับผู้ถือบัตรที่อยากรู้กำหนดเวลา และธุรกิจที่สแกนหน้าลูกค้า อ่านแล้วจะรู้ว่าข้อมูลใบหน้าต้องดูแลอย่างไรตาม PDPA
ลองนึกภาพป้าข้างบ้านที่ยืนหน้าโทรศัพท์ตอนหัวค่ำ สแกนหน้าสามรอบไม่ผ่านเพราะแสงไม่พอ ภาพแบบนี้กำลังเกิดกับคนจำนวนมากทั่วประเทศ และเป็นกรณีศึกษาเรื่องข้อมูลชีวภาพที่ใหญ่ที่สุดเรื่องหนึ่งในไทย
สรุปสั้น: ผู้ผ่านเกณฑ์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐรายใหม่ 1.75 ล้านคนต้องทำ e-KYC สแกนใบหน้าผ่านแอปของรัฐ หรือไปสาขาธนาคาร ช่องทางสาขาภายใน 14 ต.ค. 2569 ส่วนแอปและออนไลน์ของกรุงไทยถึง 12 ม.ค. 2570 ถ้าไม่ยืนยันตัวตนจะรับสิทธิไม่ได้และไม่จ่ายย้อนหลัง ข้อมูลใบหน้าเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 ธุรกิจที่ใช้ระบบคล้ายกันจึงต้องแจ้งวัตถุประสงค์ ระยะเวลาเก็บ และมีช่องทางสำรอง
e-KYC สแกนใบหน้าบัตรสวัสดิการ ต้องทำเมื่อไรและที่ไหน
e-KYC สแกนใบหน้าบัตรสวัสดิการต้องทำตั้งแต่ 1 ต.ค. ผ่านการสแกนใบหน้าบนแอปพลิเคชันของรัฐ หรือไปที่สาขาธนาคารพร้อมบัตรประชาชน กระทรวงการคลังประกาศผลรอบทบทวนสิทธิเมื่อ 30 ก.ย. มีผู้สมัคร 5.01 ล้านคน ผ่านเกณฑ์เป็นผู้ถือบัตรรายใหม่ 1.75 ล้านคน ตามรายงานของฐานเศรษฐกิจ
| ประเด็น | ข้อเท็จจริงตามรายงาน |
|---|---|
| ผู้สมัคร / ผ่านเกณฑ์ | 5.01 ล้านคน / 1.75 ล้านคน (ฐานเศรษฐกิจ) |
| เริ่มยืนยันตัวตน | 1 ต.ค. ผ่านแอปของรัฐหรือสาขาธนาคาร |
| สาขาธนาคาร | ธ.ก.ส. ออมสิน ธอส. ธนาคารอิสลาม ภายใน 14 ต.ค. 2569 |
| แอปและออนไลน์ ธ.กรุงไทย | ถึง 12 ม.ค. 2570 |
| ถ้าไม่ยืนยันตัวตน | เริ่มรับสิทธิไม่ได้ และไม่จ่ายย้อนหลัง (Thai PBS) |
แหล่งข่าวจัดกลุ่มธนาคารกรุงไทยไม่ตรงกัน กำหนดเวลาของสาขา ธ.กรุงไทยจึงยังไม่ยืนยัน ผู้ถือบัตรควรเช็กกับธนาคารโดยตรง Sanook รายงานว่าคนสแกนไม่ผ่านเพราะแสงไม่พอ รูปในบัตรเก่า หรือแต่งหน้า และมีทางเลือกยืนยันที่ตู้ ATM ธนาคารกรุงเทพ
e-KYC สแกนใบหน้า กระทบธุรกิจไทยอย่างไร
e-KYC สแกนใบหน้ากระทบธุรกิจไทยเพราะเมื่อรัฐใช้กับคนนับล้าน ลูกค้าจะเริ่มเทียบมาตรฐานของธุรกิจกับของรัฐ และคำถามเรื่องข้อมูลใบหน้าจะดังขึ้น แหล่งข่าวไม่ได้พูดถึง PDPA หรือรายละเอียดการเก็บและลบข้อมูลใบหน้าเลย ส่วนนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียน
ข้อมูลใบหน้าเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA หรือไม่
ใช่ ข้อมูลใบหน้าที่ใช้ยืนยันตัวตนเป็นข้อมูลชีวภาพ ซึ่งเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 ผู้ควบคุมข้อมูลต้องมีฐานทางกฎหมายที่เข้มกว่าข้อมูลทั่วไป มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยตามมาตรา 37(1) และกำหนดระยะเวลาเก็บให้ชัด ข้อนี้ใช้ทั้งกับหน่วยงานรัฐและเอกชน
ธนาคาร ฟินเทค และประกันต้องเตรียมอะไร
ธนาคาร ฟินเทค ประกัน และค้าปลีกที่ใช้สแกนใบหน้ากับลูกค้าควรทบทวนสองเรื่อง เรื่องแรกคือการแจ้งวัตถุประสงค์และระยะเวลาเก็บข้อมูลใบหน้าใน Privacy Notice ตามมาตรา 23 เรื่องที่สองคือทางเลือกสำรองสำหรับคนที่สแกนไม่ผ่าน เพราะเหตุสแกนไม่ผ่านที่ Sanook รายงาน เช่น แสงไม่พอหรือรูปในบัตรเก่า เกิดกับลูกค้าธุรกิจได้เหมือนกัน
ตัวอย่างสมมติ: แอปสินเชื่อรายหนึ่งให้สมัครได้ทางเดียวคือสแกนหน้า ผู้สูงอายุที่สแกนไม่ผ่านจะถูกตัดออกโดยอัตโนมัติ ทั้งที่มีคุณสมบัติครบ
ทำไมช่องทางสำรองสำคัญกว่าที่คิด
ช่องทางสำรอง เช่น ไปสาขาหรือตู้ ATM ช่วยลดความเสี่ยงสองแบบ แบบแรกคือการเลือกปฏิบัติต่อคนที่ระบบจดจำใบหน้าได้ไม่ดี แบบที่สองคือความยินยอมที่ไม่อิสระ เพราะถ้าการสแกนหน้าเป็นทางเดียวที่จะได้สิทธิ คนก็ไม่ได้ “เลือก” จริง ระบบของรัฐรอบนี้มีช่องทางสาขาธนาคาร ซึ่งเป็นแบบอย่างที่ธุรกิจนำไปใช้ได้
ถ้าธุรกิจไม่ทำอะไรเลย จะเสี่ยงอะไร
ถ้าไม่ทำอะไรเลย ธุรกิจที่สแกนหน้าลูกค้าเสี่ยงถูกร้องเรียนเรื่องเก็บข้อมูลอ่อนไหวโดยไม่แจ้งระยะเวลาเก็บ และถ้าข้อมูลใบหน้ารั่ว ลูกค้าเปลี่ยนหน้าไม่ได้เหมือนเปลี่ยนรหัสผ่าน ความเสียหายจึงถาวร ความเสี่ยงอีกข้อคือเสียลูกค้ากลุ่มผู้สูงอายุที่สแกนไม่ผ่านและไม่มีทางเลือกอื่น
ธุรกิจที่ใช้ e-KYC สแกนใบหน้าควรทำอะไรตอนนี้
ธุรกิจที่ใช้ e-KYC สแกนใบหน้าควรทำ 5 ข้อนี้ เพื่อให้ระบบสอดคล้อง PDPA และไม่ตัดลูกค้าออกโดยไม่ตั้งใจ
- 1. ระบุฐานทางกฎหมายสำหรับข้อมูลใบหน้า ตรวจว่าใช้ฐานตามมาตรา 26 ข้อใด และถ้าใช้ความยินยอม ต้องเป็นความยินยอมโดยชัดแจ้ง
- 2. เขียนระยะเวลาเก็บและการลบให้ชัด ระบุใน Privacy Notice ว่าเก็บภาพใบหน้าหรือแม่แบบใบหน้านานแค่ไหน และลบเมื่อไร
- 3. มีช่องทางสำรองสำหรับคนที่สแกนไม่ผ่าน เช่น ยืนยันที่สาขา ตัวแทน หรือวิดีโอคอลกับเจ้าหน้าที่
- 4. ตรวจสัญญากับผู้ให้บริการ e-KYC ดูว่าผู้ขายเก็บข้อมูลใบหน้าไว้เองหรือไม่ ใช้ฝึกโมเดลไหม และแจ้งเหตุรั่วภายในกี่ชั่วโมง
- 5. ทำ DPIA สำหรับระบบสแกนใบหน้า ประเมินความเสี่ยงก่อนขยายระบบ โดยเฉพาะกับลูกค้ากลุ่มเปราะบาง
ถ้าต้องการคนช่วยทบทวนระบบ e-KYC ดูรายละเอียดได้ที่ บริการ AI Governance และ PDPA ของ Kooru อ่านบทเรียนเรื่องเอกสารยืนยันตัวตนรั่วได้ใน Times Car ข้อมูลรั่ว 6.6 ล้านบัญชี ใบขับขี่และเอกสารยืนยันตัวตนหลุด แอปเช่ารถและคาร์แชร์ไทยต้องเรียนรู้อะไร และติดตามต่อที่ หมวด PDPA & Privacy
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
สิ่งที่ข่าวทุกสำนักพูดถึงคือวันหมดเขต แต่ไม่มีใครถามว่าภาพใบหน้าของคน 1.75 ล้านคนจะถูกเก็บไว้ที่ไหนและนานแค่ไหน รหัสผ่านรั่วเปลี่ยนใหม่ได้ใน 5 นาที แต่ใบหน้ารั่วคือรั่วไปตลอดชีวิต จุดที่ธุรกิจมักพลาดคือเขียน Privacy Notice ว่า “เก็บเท่าที่จำเป็น” โดยไม่บอกตัวเลข ควรเช็กว่าระบบของเรามีวันลบข้อมูลใบหน้าที่ชัดเจนแล้วหรือยัง
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | Thai Barrister & Attorney-at-Law
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ e-KYC สแกนใบหน้า
บัตรสวัสดิการต้องยืนยันตัวตนภายในวันไหน
ตามรายงาน ช่องทางสาขา ธ.ก.ส. ออมสิน ธอส. และธนาคารอิสลาม ภายใน 14 ต.ค. 2569 ส่วนแอปและช่องทางออนไลน์ของ ธ.กรุงไทยถึง 12 ม.ค. 2570 กำหนดของสาขากรุงไทยยังไม่ยืนยัน ควรเช็กกับธนาคาร
ถ้าไม่ทำ e-KYC บัตรสวัสดิการจะเป็นอย่างไร
Thai PBS รายงานว่าถ้ายังไม่ยืนยันตัวตนจะเริ่มรับสิทธิไม่ได้ และไม่มีการจ่ายย้อนหลัง จึงควรทำให้เสร็จเร็วที่สุด
สแกนหน้าไม่ผ่านต้องทำอย่างไร
สาเหตุที่รายงานคือแสงไม่พอ รูปในบัตรเก่า หรือแต่งหน้า ให้ลองในที่แสงสว่างโดยไม่แต่งหน้า หรือไปยืนยันที่สาขาธนาคารพร้อมบัตรประชาชน และ Sanook รายงานว่ามีทางเลือกที่ตู้ ATM ธนาคารกรุงเทพ
ข้อมูลใบหน้าที่สแกนไปได้รับความคุ้มครองตาม PDPA ไหม
ได้ ข้อมูลใบหน้าที่ใช้ยืนยันตัวตนเป็นข้อมูลชีวภาพ ซึ่งเป็นข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 ผู้เก็บข้อมูลต้องมีฐานทางกฎหมาย มาตรการรักษาความปลอดภัย และระยะเวลาเก็บที่ชัดเจน
แหล่งอ้างอิง
- ฐานเศรษฐกิจ — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ฐานเศรษฐกิจ
- Thai PBS — (อ่านต้นฉบับ) — อ่านข่าวที่ Thai PBS
- Sanook — ข้อมูลประกอบตาม brief (ไม่มีลิงก์ใน brief)
บทความนี้เป็นการสรุปข่าวและให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะกรณีของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
