บทนำ
ข่าวจาก Tech Times ชี้ให้เห็นความเคลื่อนไหวด้านการควบคุมการใช้ AI กับข้อมูลที่มีความอ่อนไหวในเวียดนาม โดยเชื่อมโยงกับกรอบกฎหมาย AI และ Decree 142/2026/ND-CP แต่เมื่อดูเอกสารทางกฎหมายและข้อมูลจาก Tilleke & Gibbins เพิ่มเติม ภาพใหญ่ที่สำคัญกว่าคือ เวียดนามไม่ได้หยุดอยู่ที่การประกาศหลักการ AI Governance แต่กำลังทำให้การประเมินความเสี่ยง การควบคุม และการมีมนุษย์กำกับ กลายเป็นเรื่องที่ต้องทำจริง
และนี่คือสิ่งที่ธุรกิจไทยควรสนใจ เพราะไทยเองกำลังเดินไปในทิศทางเดียวกัน เพียงแต่ยังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านจากแนวทางกำกับดูแลไปสู่กฎหมายที่มีรายละเอียดมากขึ้น โดย ETDA เปิดเผย Draft AI Regulation ฉบับใหม่ในเดือนกรกฎาคม 2569 และการรับฟังความคิดเห็นสิ้นสุดเมื่อ 14 สิงหาคม 2569
เวียดนามไม่ได้ “เพิ่งเริ่ม” คุม AI
ถ้ามองเฉพาะข่าวที่ออกมา อาจรู้สึกว่าเวียดนามเพิ่งประกาศกฎเรื่อง AI แต่ความจริงไปไกลกว่านั้นแล้ว
เวียดนามมี Law on Artificial Intelligence No. 134/2025/QH15 ซึ่งประกาศเมื่อ 10 ธันวาคม 2568 และมีผลใช้บังคับตั้งแต่ 1 มีนาคม 2569
ต่อมา รัฐบาลเวียดนามออก Decree No. 142/2026/ND-CP เมื่อ 30 เมษายน 2569 และมีผลในวันที่ 1 พฤษภาคม 2569 เพื่อกำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับการจัดระดับความเสี่ยง การประเมินความสอดคล้อง การกำกับระบบ AI ความเสี่ยงสูง การแจ้งเหตุร้ายแรง และกลไกอื่นๆ
จากนั้น เวียดนามยังออก Decision No. 33/2026/QD-TTg เพื่อกำหนดรายการระบบ AI ความเสี่ยงสูง โดยมีผลตั้งแต่ 15 สิงหาคม 2569 ระบบที่เข้าเกณฑ์จะมีภาระด้านการประเมินความสอดคล้อง การจัดการความเสี่ยง คุณภาพข้อมูล และการกำกับดูแลที่เข้มข้นขึ้น
จุดที่น่าสนใจมากคือ กรอบของเวียดนามไม่ได้บอกเพียงว่า “AI ดีหรือไม่ดี” แต่ถามว่า
AI ตัวนี้มีความเสี่ยงระดับไหน และใครต้องรับผิดชอบเมื่อมันถูกนำไปใช้จริง
นี่คือการเปลี่ยนจาก AI Ethics ไปสู่ AI Governance ที่ตรวจสอบได้ และอีกหลักการหนึ่งที่สำคัญคือ เวียดนามให้ความสำคัญกับ human oversight หรือ การมีมนุษย์สามารถตรวจ แทรกแซง ปฏิเสธ หรือปรับการตัดสินใจของ AI ได้ในบริบทที่เหมาะสม
ประเด็นที่คนไทยควรจับตา: “ข้อมูลเข้า AI” อาจกลายเป็นเรื่อง Compliance
ลองนึกภาพง่ายๆ เจ้าหน้าที่รัฐมีเอกสาร Word อยู่หนึ่งไฟล์ เป็นเอกสารภายใน มีชื่อประชาชน รายละเอียดโครงการ ตัวเลขงบประมาณ หรือข้อมูลที่ยังไม่เปิดเผย เจ้าหน้าที่ต้องการให้ AI ช่วย “สรุปให้หน่อย”
วันนี้สิ่งที่อาจเกิดขึ้นคือเปิด AI สาธารณะ แล้วลากไฟล์เข้าไปทันที ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ AI เขียนสรุปได้ดีหรือไม่ ปัญหาคือองค์กรรู้หรือไม่ว่าไฟล์นั้นกำลังถูกส่งไปที่ไหน
นี่คือจุดที่ข่าวเวียดนามมีคุณค่ากับไทยมากกว่าคำว่า “ห้ามใช้ Public AI” เพราะสิ่งที่กำลังเปลี่ยนแปลงทั่วโลกคือการมอง AI เป็นส่วนหนึ่งของ Data Governance
“คำถามยุค AI ไม่ใช่แค่ ‘AI ตัวนี้เก่งแค่ไหน’ แต่ คือ ‘AI ตัวนี้มีสิทธิ์เห็นข้อมูลอะไรบ้าง’”
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
สำหรับธุรกิจไทย เรื่องนี้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเรื่องของรัฐบาลเวียดนามเท่านั้น เพราะองค์กรไทยจำนวนมากกำลังทำสิ่งเดียวกันโดยไม่มีนโยบายที่ชัดเจน
พนักงานอาจนำสัญญาเข้าระบบ AI เพื่อให้ช่วยตรวจข้อผิดพลาด ฝ่าย HR อาจนำเรซูเม่ไปให้ AI จัดอันดับ ฝ่ายบัญชีอาจนำข้อมูลทางการเงินไปให้ AI วิเคราะห์ หรือฝ่ายกฎหมายอาจนำเอกสารข้อพิพาทไปให้ AI ช่วยสรุป
ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นได้โดยที่องค์กรไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเกิดขึ้น ปัญหาจึงกลายเป็น Shadow AI การใช้ AI นอกกระบวนการที่องค์กรควบคุม
ในมุม PDPA สิ่งที่ต้องถามไม่ใช่เพียงว่า “AI เป็นผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลหรือไม่” แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าองค์กรมีฐานทางกฎหมายและมาตรการที่เหมาะสมกับการประมวลผลนั้นหรือไม่ มีการส่งข้อมูลไปต่างประเทศหรือไม่ มีผู้ให้บริการรายใดเข้าถึงข้อมูล และมีเงื่อนไขในสัญญาหรือมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยเพียงพอหรือไม่
ในมุม Cybersecurity ก็มีอีกชั้นหนึ่ง เพราะเมื่อข้อมูลภายในถูกนำออกจากระบบขององค์กร องค์กรต้องรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับข้อมูลหลังจากนั้น และในมุมธุรกิจ สิ่งนี้กำลังจะกระทบ Vendor Management และ Procurement โดยตรง บริษัทที่ขาย AI ให้ภาครัฐอาจไม่ได้ถูกถามเพียงว่า “AI ของคุณแม่นแค่ไหน?”
แต่จะถูกถามว่า
- ข้อมูลเก็บที่ไหน
- ประมวลผลที่ประเทศใด
- ใครเป็นเจ้าของข้อมูล
- ข้อมูลถูกนำไปฝึกโมเดลหรือไม่
- มี Log หรือไม่
- มีสิทธิ์ลบข้อมูลหรือไม่
- มี Human Oversight อย่างไร
- เมื่อเกิด Incident ใครต้องแจ้งใคร
- รัฐสามารถตรวจสอบระบบได้แค่ไหน
นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมทิศทางของเวียดนามจึงควรถูกอ่านเป็น สัญญาณทางธุรกิจ มากกว่าข่าวกฎหมายต่างประเทศธรรมดา เพราะประเทศไทยเองกำลังเดินเข้าสู่กรอบ AI Regulation ที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น
ร่างกฎหมาย AI ของไทยที่ ETDA เปิดเผยในปี 2569 ใช้แนวทางแบ่งระดับความเสี่ยง และมีการพูดถึงระบบ AI ความเสี่ยงสูง รวมถึงข้อกำหนดที่อาจเกี่ยวข้องกับผู้ให้บริการและผู้ใช้งานในภาครัฐหรือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ
ETDA เองในปี 2569 ก็ขยับจากการพูดเรื่องหลักการไปสู่เครื่องมือ เช่น AI EIA Playbook & Toolkits และ AI Red Teaming เพื่อทดสอบความเสี่ยงของระบบก่อนนำไปใช้งานจริง ดังนั้น การรอให้ “กฎหมายไทยออกก่อนแล้วค่อยทำ” อาจช้าเกินไป
“วันที่กฎหมายมาถึง องค์กรที่พร้อมจะตรวจ AI ได้ทันทีจะได้เปรียบ ส่วนองค์กรที่ยังไม่รู้ว่า AI ถูกใช้ตรงไหน จะต้องเริ่มจากศูนย์”
สิ่งที่ควรทำต่อ โดยไม่ต้องรอกฎหมายไทยก็เริ่มได้
องค์กรที่ใช้ AI อยู่แล้วควรเริ่มจาก 5 เรื่องนี้
- ทำ AI Inventory – สำรวจว่าหน่วยงานไหนใช้ ChatGPT, Gemini, Copilot หรือ AI อื่น และใช้ทำอะไร
- ทำ Data Classification สำหรับ AI – แบ่งข้อมูลอย่างน้อยเป็นข้อมูลสาธารณะ ข้อมูลภายใน ข้อมูลลับ และข้อมูลที่มีความเสี่ยงสูง
- กำหนด AI Red Line – ระบุให้ชัดว่าข้อมูลประเภทใดห้ามนำเข้า Public AI โดยเด็ดขาด
- ตรวจ Vendor และสัญญา – ดูเรื่องสถานที่ประมวลผลข้อมูล การเก็บ Log การใช้ข้อมูลเพื่อฝึกโมเดล การลบข้อมูล และ Incident Response
- กำหนด Human Review – งานที่มีผลต่อสิทธิของบุคคล การเงิน บุคลากร หรือการตัดสินใจสำคัญ ไม่ควรปล่อยให้ AI เป็นผู้ตัดสินใจเพียงลำพัง
สำหรับองค์กรที่ทำงานกับภาครัฐ ควรเพิ่มอีกหนึ่งขั้นคือ ทำ AI Governance Due Diligence ก่อนซื้อหรือเชื่อม AI เข้ากับข้อมูลภายใน
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
เวียดนามไม่ได้เพิ่งเริ่มมีกฎหมาย AI ในปีนี้ แต่มี AI Law ที่มีผลใช้บังคับแล้วตั้งแต่ 1 มีนาคม 2569 และได้ออกกฎลูก รวมถึงรายการ AI ความเสี่ยงสูงตามมาแล้ว
สำหรับไทย สัญญาณสำคัญจึงไม่ใช่การคาดเดาว่า “อีก 12–24 เดือนจะมีกฎหมายเหมือนเวียดนามหรือไม่” แต่คือการถามว่า
วันนี้องค์กรของเรารู้หรือยังว่า พนักงานกำลังเอาข้อมูลอะไรไปใส่ AI?
ถ้าคำตอบคือ “ไม่รู้” นั่นอาจเป็นช่องว่างด้าน AI Governance ที่ควรแก้ก่อนที่จะมีใครออกกฎหมายมาบังคับ
— Phuwara Krobtaku —
LL.M. (IP & IT) | M.S. (IT) | เนติบัณฑิต & ทนายความ
แหล่งอ้างอิง
Tech Times — รายงานข่าวเกี่ยวกับมาตรการของเวียดนามต่อการใช้ AI กับข้อมูลลับ
Tech Times — Vietnam bans classified documents from AI platforms
Tilleke & Gibbins — Vietnam Takes Major Step in AI Governance with New Guiding Decree อธิบาย Decree 142/2026/ND-CP และภาระด้าน risk classification, human oversight และ AI governance
Tilleke & Gibbins — Vietnam Introduces Sectoral List of High-Risk AI Systems อธิบาย Decision No. 33/2026/QD-TTg และรายการ AI ความเสี่ยงสูงที่มีผลตั้งแต่ 15 สิงหาคม 2569
รัฐบาลเวียดนาม — Law No. 134/2025/QH15 และข้อมูลการมีผลใช้บังคับของกฎหมาย AI ตั้งแต่ 1 มีนาคม 2569
ETDA — ทิศทาง AI Governance และ Draft AI Regulation ของประเทศไทย
