บทนำ
บอร์ดดีอีมีมติเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2569 ให้ทดลองใช้แนวทาง AI Governance กับส่วนราชการ องค์การมหาชน และรัฐวิสาหกิจในสังกัดกระทรวงดิจิทัลฯ ก่อนนำบทเรียนไปปรับปรุงและขยายผลในวงกว้าง โดยยังเชื่อมโยงกับการนำ AI ไปใช้ในภาคการศึกษา
สำหรับธุรกิจไทย เรื่องนี้น่าสนใจกว่าคำว่า “ทดลอง” เพราะสิ่งที่กำลังถูกทดลองวันนี้ อาจกลายเป็นวิธีที่ภาครัฐใช้ตัดสินว่า AI ระบบหนึ่ง “พร้อมใช้งานและตรวจสอบได้หรือไม่” ในวันข้างหน้า
ข้อเท็จจริง: สิ่งที่บอร์ดดีอีตัดสินใจจริง
การประชุมเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2569 มีทั้งเรื่องการทบทวนแผนดิจิทัลของประเทศ การตั้งตัวชี้วัดที่ติดตามผลได้ การพิจารณาความคืบหน้าตามข้อเสนอแนะของ OECD และการผลักดันความร่วมมือด้าน AI ผ่าน Global Partnership on Artificial Intelligence หรือ GPAI
แต่ส่วนที่ควรจับตาสำหรับโลกธุรกิจคือ AI Governance
บอร์ดดีอีเห็นควรให้นำแนวทางการประยุกต์ใช้ AI อย่างมีธรรมาภิบาลไปทดลองในส่วนราชการ องค์การมหาชน และรัฐวิสาหกิจที่อยู่ภายใต้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมก่อน จุดประสงค์คือให้เห็นจากการใช้งานจริงว่าแนวทางดังกล่าวติดขัดตรงไหน มีข้อจำกัดอะไร และควรแก้อย่างไรก่อนขยายผลไปยังวงกว้าง
ที่สำคัญ แนวทางไม่ได้ถูกวางให้เป็นเอกสารตายตัว เพราะข่าวระบุชัดว่าต้องสามารถปรับตามเทคโนโลยี AI ที่เปลี่ยนเร็ว และต้องเข้ากับภารกิจที่แตกต่างกันของแต่ละหน่วยงาน รวมถึงการนำ AI ไปใช้ในภาคการศึกษา
จุดนี้สอดคล้องกับสิ่งที่ ETDA ทำมาก่อนหน้านี้เช่นกัน โดยในปี 2569 ETDA มีการอบรม AI Governance for Government ให้บุคลากรจาก 20 กระทรวง องค์กรอิสระ และองค์การมหาชนกว่า 100 คน และตั้งเป้าให้ผู้เข้าร่วมสามารถนำความรู้ไปจัดทำนโยบายการใช้ Gen AI และสร้างกลไกกำกับดูแลภายในองค์กรได้
ดังนั้น ข่าวล่าสุดจึงไม่ใช่การเริ่มต้นจากศูนย์ แต่เป็นการขยับจาก “การเรียนรู้เรื่อง AI Governance” ไปสู่ “การทดลองใช้จริงในองค์กรรัฐ”
และมีอีกเรื่องที่ต้องแยกให้ออก: มติที่รายงานครั้งนี้เป็นการ นำร่องและประเมินผล ยังไม่ใช่หลักฐานว่าทุกหน่วยงานหรือทุกบริษัทในประเทศถูกบังคับให้ต้องทำ ISO/IEC 42001 หรือใช้เอกสารรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งทันที การตีความเกินจากนี้จะทำให้ข่าวกับข้อกฎหมายปะปนกัน
ผลกระทบต่อธุรกิจในประเทศไทย
สิ่งที่ธุรกิจควรมองไม่ใช่แค่ว่ารัฐจะใช้ AI มากขึ้น แต่คือ รัฐกำลังทดลองวิธีควบคุม AI ก่อนใช้จริง ซึ่งมีผลต่อบริษัทที่อยู่รอบระบบนิเวศนี้โดยตรง
ลองนึกภาพบริษัทซอฟต์แวร์แห่งหนึ่งขายระบบ AI ให้หน่วยงานรัฐ เดิมการคุยกับลูกค้าอาจจบที่ความแม่นยำ ราคา ระบบรักษาความปลอดภัย และการเชื่อมต่อกับระบบเดิม แต่เมื่อองค์กรผู้ซื้อเริ่มมีกรอบ AI Governance คำถามจะเปลี่ยนไป เช่น ใครรับผิดชอบระบบนี้ ใครอนุมัติการใช้งาน ข้อมูลที่ป้อนให้ AI มาจากไหน ระบบมีการทดสอบก่อนนำไปใช้หรือไม่ เมื่อ AI ให้ผลผิดใครเป็นคนตรวจ และถ้าพบความเสี่ยงสามารถหยุดระบบได้หรือไม่
นี่คือจุดที่ AI Governance อาจเปลี่ยนจากแนวปฏิบัติภายใน มาเป็นเงื่อนไขทางธุรกิจของผู้ขาย โดยเฉพาะบริษัทที่ต้องการทำโครงการกับภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ และหน่วยงานที่มีความเสี่ยงสูง
ETDA เองก็เดินหน้าแนวทางนี้ต่อเนื่อง ทั้งการพัฒนา Guidelines และเครื่องมือด้าน AI Governance การอบรมบุคลากรภาครัฐ และการผลักดันเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญเพื่อขยายความรู้ไปยังหน่วยงานรัฐจำนวนมากขึ้น
ผลทางธุรกิจจึงเกิดขึ้นได้ 3 ชั้น
ชั้นแรก คือ หน่วยงานรัฐ ต้องเริ่มรู้ว่า AI ตัวไหนอยู่ตรงไหน ใครเป็นเจ้าของ และควบคุมความเสี่ยงอย่างไร
ชั้นที่สอง คือ ผู้รับจ้างและผู้ให้บริการเทคโนโลยี ต้องเตรียมหลักฐานมากกว่าคำโฆษณาว่า “AI ปลอดภัย” แต่ต้องอธิบายได้ว่าระบบถูกออกแบบ ทดสอบ ตรวจสอบ และควบคุมอย่างไร
ชั้นที่สาม คือ ธุรกิจที่ไม่ได้ขาย AI โดยตรง แต่ใช้ AI ในการทำงาน เช่น HR, การวิเคราะห์ลูกค้า การตรวจเอกสาร หรือบริการอัตโนมัติ ก็มีเหตุผลมากพอที่จะเริ่มทำระบบกำกับดูแลของตัวเอง เพราะเมื่อแนวทางของภาครัฐนิ่งขึ้น มาตรฐานดังกล่าวอาจกลายเป็น benchmark ที่ภาคธุรกิจใช้เทียบความพร้อมของตัวเองด้วย
ดังนั้น สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่การที่ธุรกิจ “ยังไม่มี AI Governance วันนี้” แต่คือการยังไม่มีข้อมูลและกระบวนการที่จะตอบคำถามพื้นฐานได้ เมื่อคนภายนอกถามว่า AI ของคุณทำงานกับข้อมูลอะไร ใครอนุมัติ และใครรับผิดชอบเมื่อมันผิด
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ทำบัญชีรายการ AI ที่องค์กรใช้อยู่จริง ทั้งระบบที่พัฒนาเองและเครื่องมือ AI จากผู้ให้บริการภายนอก
- ระบุเจ้าของระบบแต่ละตัวให้ชัดว่าใครมีหน้าที่อนุมัติ ตรวจสอบ และหยุดการใช้งานเมื่อเกิดความเสี่ยง
- แยก AI ที่กระทบข้อมูลส่วนบุคคล การเงิน สิทธิของลูกค้า หรือการตัดสินใจสำคัญออกมาเป็นกลุ่มที่ต้องตรวจเข้ม
- เก็บหลักฐานการตัดสินใจ เช่น วัตถุประสงค์ของระบบ ข้อมูลที่ใช้ ผลการทดสอบ และมาตรการควบคุมความเสี่ยง
- บริษัทที่ขาย AI ให้ภาครัฐควรเริ่มเตรียมเอกสาร Governance และกระบวนการตรวจสอบระบบไว้ล่วงหน้า แทนที่จะรอให้เงื่อนไขจัดซื้อประกาศออกมาก่อน
แหล่งอ้างอิง
Bangkokbiznews — “บอร์ดดีอี รื้อแผนดิจิทัลประเทศ ตั้ง KPI วัดผลจริงรับเทคโนโลยีเปลี่ยนเร็ว” เผยแพร่ 26 สิงหาคม 2569 อ่านข่าวต้นฉบับจาก Bangkokbiznews
ข้อมูลประกอบด้านการผลักดัน AI Governance ของภาครัฐ: สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ซึ่งระบุถึงการอบรม AI Governance for Government และการสร้างกลไก AI Governance ในหน่วยงานรัฐ
